ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΚΑΖΑΝΑΣ Ἢ τραγωώδία τοῦ ἐμφυλίου πολέμου (ἀνὰ τοὺς αἰῶνες, ὅπως τὴν ἀνατέμνει ὁ Θουκυδίδης) Οἱ σκηνὲς φρίκης τῆς ἐμφύλιας τραγὠδίας στὴν Γιουγκοσλαβία καὶ σὲ ἄλλα μέρη τοῦ κόσμου, ποὺ παρακολουθοῦμε ἀπὸ τὴν τηλεόραση, μᾶς θύμισε τὸ ἀντίστοιχο κλασσικὸ κείμενο τοῦ μεγάλου ἱστορικοῦ Θουκυδίδη γιὰ τὸν ἐμφύλιο πόλεμο τῶν Κερκυραίων. Τὸ κείμενο αὐτὸ περιέχει ὅλες τὶς πολυποίκιλες πτυχὲς ἐσωτερικῶν καταστάσεων καὶ ἐξωτερικῶν ἐπεμβάσεων μιᾶς ἐμφύλιας τραγωὠδίας. Εἶναι ἕνα κείμενο περιεκτικὸ καὶ ἁπλὸ πολιτικῆς παιδείας καὶ παρέχει τὴν δυνατότητα στὸν καθένα, σὲ μία ἔκρηξη ἐμφυλίου πολέμου ὅπου γῆς, νὰ φανταστεῖ ἀνάλογες σκηνές, νὰ κάμει λογικὲς ἐκτιμήσεις τῶν γεγονότων καὶ τῶν ἐξελίξεων καὶ νὰ τὶς ἐπηρεάσει στὸ μέτρο τῶν δυνάμεών του. Κάθε κοινωνία ἀνθρώπων ἀπὸ τὴν πιὸ μικρὴ ὣς τὴν παγκόσμια εἶναι ἕνα ἡφαίστειο ἔτοιμο νὰ ἐκραγεῖ. Γιατὶ ἡ κοινωνία περιέχει τὴν διαφορετικότητα, ποὺ ἄλλοτε ὁδηγεῖ στὴν ἁρμονία καὶ ἄλλοτε στὴν σύγκρουση, ὅταν διαταραχθοῦν οἱ ἀναγκαῖες δυνάμεις ἰσορροπίας. Βέβαια στὸν ἐμφύλιο πόλεμο τῆς Γιουγκοσλαβίας δὲν ἔχομε μιὰ περίπτωση καθαρῆς ἐμφύλιας σύγκρουσης μεταξὺ τῆς ἰδίας φυλῆς, ὅπως στὴν περίπτωση τῶν Κερκυραίων, ἀλλὰ ἐθνοτήτων. "Ὅμως σήμερα στὴν πολιτικὴ ἐπιστήμη ἔχει διευρυνθεῖ ἡ ἔννοια τοῦ ἐμφυλίου πολέμου καὶ περιλαμβάνει κάθε ἐσωτερικὸ πόλεμο ἑνὸς κράτους. Καὶ ἐπίσης ἡ πολεμικὴ σύγκρουση δύο ὁμοφύλων κρατῶν δὲν θεωρεῖται ἐμφύλιος πόλεμος, ἀλλὰ ἔξωτερικὸς πόλεμος. Ἧ διαφορετικότητα, πνευματική, θρησκευτική, κοινωνική, οἶκονομική, παραδοσιακἠἡ καὶ ἀτομική, ὁδηγεῖ στὴ δημιουργία δύο πολιτικῶν παρατάξεων: τῶν δημοκρατικῶν καὶ τῶν ὀλιγαρχικῶν. Καὶ οἱ παρατάξεις αὐτὲς ἀλλη- «Πόλις» καὶ «Πολιτική»: πανάρχαια ἑλληνικὰ δημιουργήματα Χάνεται στὰ βάθη τῆς Προϊστορίας ἡ στιγμὴ ποὺ οἱ ἄνθρωποι. ἀντιλαμβανόμενοι τὴν ἀνάγκη ἐπιβίωσης κατὰ ὁμάδες, δημιούργησαν τοὺς πρώτους «οἰκισμοὺς» γύρω ἀπὸ τὴ φωτιὰ σὲ ὑψηλά, φυσικῶς ὀχυρωμένα μέρη. Στὸ μεταίχμιο τῆς νομαδικῆς ζωῆς καὶ τῆς γεωργικῆς ἐπανάστασης μπαίνουν τὰ θεμέλια γιὰ τὴν ἵδρυση τῶν πρώτων ὑποτυπωδῶν καὶ πολὺ πρωτόγονων «πόλεων» μὲ «πολιτικὴν» ὀργάνωση, ποὺ ἀντιστοιχοῦσε προφανῶς στὸ ἀνάλογο ὕψος τοῦ πολιτιστικοῦ ἐπιπέδου ἐκείνων τῶν πανάρχαιων ἀνθρώπινων κοινωνικῶν ὁμάδων. ̓Εκείνη ἡ φυλή, ποὺ πρώτη στὴν Εὐρώπη καὶ τὴ Μεσόγειο ἵδρυσε πρωτόγονους οἰκισμοὺς γύρω ἀπὸ τὴν ἑστία τῆς φωτιᾶς καὶ πρώτη ἔθεσε τᾶ θεμέλια ὑποτυπώδους «πολιτικῆς» ὀργάνωσης, προφανῶς θὰ ἔθεσε καὶ τὶς δικές της ὀνομασίες στοὺς νέους θεσμοὺς ποὺ διαμόρφωνε. ̓Εκεῖνοι, ποὺ πρῶτοι θὰ «ἀνακάλυπταν» τὴν πολιτικὴ ὀργάνωση τῆς ἀνθρώπινης κοινωνίας, εἶναι ἐκεῖνοι ποὺ θὰ ἔδιναν καὶ ὄνομα στὸ ἄντίστοιχο «πρᾶγμα». Εἶναι σ ̓ ὅλους γνωστό, πὼς ἡ ἑλληνικὴ λέξη «πολιτικὴ» (ἀπὸ τὴ ρίζα πόλε- τῆς - Ὁ