ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΚΑΖΑΝΑΣ Ἢ τραγωώδία τοῦ ἐμφυλίου πολέμου (ἀνὰ τοὺς αἰῶνες, ὅπως τὴν ἀνατέμνει ὁ Θουκυδίδης) Οἱ σκηνὲς φρίκης τῆς ἐμφύλιας τραγὠδίας στὴν Γιουγκοσλαβία καὶ σὲ ἄλλα µέρη τοῦ κόσμου, ποὺ παρακολουθοῦμε ἀπὸ τὴν τηλεόραση, μᾶς θύμισε τὸ ἀντί- στοιχο κλασσικὸ κείµενο τοῦ μεγάλου ἱστορικοῦ Θουκυδίδη γιὰ τὸν ἐμφύλιο πό- λεμο τῶν Κερκυραίων. Τὸ κείµενο αὐτὸ περιέχει ὅλες τὶς πολυποίκιλες πτυχὲς ἐ- σωτερικῶν καταστάσεων καὶ ἐξωτερικῶν ἐπεμβάσεων μιᾶς ἐμφύλιας τραγωὠδίας. Εἶναι ἕνα κείµενο περιεκτικὸ καὶ ἁπλὸ πολιτικῆς παιδείας καὶ παρέχει τὴν δυνα- τότητα στὸν καθένα, σὲ µία ἔκρηξη ἐμφυλίου πολέμου ὅπου γῆς, νὰ φανταστεῖ ἀ- νάλογες σκηνές, νὰ κάμει λογικὲς ἐκτιμήσεις τῶν γεγονότων καὶ τῶν ἐξελίξεων καὶ νὰ τὶς ἐπηρεάσει στὸ μέτρο τῶν δυνάμεών του. Κάθε κοινωνία ἀνθρώπων ἀπὸ τὴν πιὸ μικρὴ ὣς τὴν παγκόσμια εἶναι ἕνα ἡ- φαίστειο ἔτοιμο νὰ ἐκραγεῖ. Γιατὶ ἡ κοινωνία περιέχει τὴν διαφορετικότητα, ποὺ ἄλλοτε ὁδηγεῖ στὴν ἁρμονία καὶ ἄλλοτε στὴν σύγκρουση, ὅταν διαταραχθοῦν οἱ ἀναγκαῖες δυνάμεις ἰσορροπίας. Βέβαια στὸν ἐμφύλιο πόλεμο τῆς Γιουγκοσλα- βίας δὲν ἔχομε μιὰ περίπτωση καθαρῆς ἐμφύλιας σύγκρουσης μεταξὺ τῆς ἰδίας φυλῆς, ὅπως στὴν περίπτωση τῶν Κερκυραίων, ἀλλὰ ἐθνοτήτων. "Ὅμως σήµερα στὴν πολιτικὴ ἐπιστήμη ἔχει διευρυνθεῖ ἡ ἔννοια τοῦ ἐμφυλίου πολέμου καὶ πε- ριλαμβάνει κάθε ἐσωτερικὸ πόλεμο ἑνὸς κράτους. Καὶ ἐπίσης ἡ πολεμικὴ σύ- γκρουση δύο ὁμοφύλων κρατῶν δὲν θεωρεῖται ἐμφύλιος πόλεμος, ἀλλὰ ἔξωτερι- κὸς πόλεμος. Ἧ διαφορετικότητα, πνευματική, θρησκευτική, κοινωνική, οἶκο- νοµική, παραδοσιακἠἡ καὶ ἀτομική, ὁδηγεῖ στὴ δημιουργία δύο πολιτικῶν παρα- τάξεων: τῶν δημοκρατικῶν καὶ τῶν ὀλιγαρχικῶν. Καὶ οἱ παρατάξεις αὐτὲς ἀλλη- «Πόλις» καὶ «Πολιτική»: πανάρχαια ἑλληνικὰ δημιουργήματα Χάνεται στὰ βάθη τῆς Προϊστορίας ἡ στιγμὴ ποὺ οἱ ἄνθρωποι. ἀντιλαμβανόμε- νοι τὴν ἀνάγκη ἐπιβίωσης κατὰ ὁμάδες, δημιούργησαν τοὺς πρώτους «οἰκισμοὺς» γύρω ἀπὸ τὴ φωτιὰ σὲ ὑψηλά, φυσικῶς ὀχυρωμένα µέρη. Στὸ μεταίχμιο τῆς νοµα- δικῆς ζωῆς καὶ τῆς γεωργικῆς ἐπανάστασης μπαίνουν τὰ θεμέλια γιὰ τὴν ἵδρυση τῶν πρώτων ὑποτυπωδῶν καὶ πολὺ πρωτόγονων «πόλεων» μὲ «πολιτικὴν» ὀργάνω- ση, ποὺ ἀντιστοιχοῦσε προφανῶς στὸ ἀνάλογο ὕψος τοῦ πολιτιστικοῦ ἐπιπέδου ἐ- κείνων τῶν πανάρχαιων ἀνθρώπινων κοινωνικῶν ὁμάδων. ᾿Εκείνη ἡ φυλή, ποὺ πρώτη στὴν Εὐρώπη καὶ τὴ Μεσόγειο ἵδρυσε πρωτόγονους οἰκισμοὺς γύρω ἀπὸ τὴν ἑστία τῆς φωτιᾶς καὶ πρώτη ἔθεσε τᾶ θεµέλια ὑποτυπώδους «πολιτικῆς» ὀργά- νωσης, προφανῶς θὰ ἔθεσε καὶ τὶς δικές της ὀνομασίες στοὺς νέους θεσμοὺς ποὺ διαμόρφωνε. ᾿Εκεῖνοι, ποὺ πρῶτοι θὰ «ἀνακάλυπταν» τὴν πολιτικὴ ὀργάνωση τῆς ἀνθρώπινης κοινωνίας, εἶναι ἐκεῖνοι ποὺ θὰ ἔδιναν καὶ ὄνομα στὸ ἄντίστοιχο «πρᾶγμα». Εἶναι σ᾽ ὅλους γνωστό, πὼς ἡ ἑλληνικὴ λέξη «πολιτικὴ» (ἀπὸ τὴ ρίζα πόλε- τῆς - Ὁ