ΤΟ ΑΝΕΚΔΟΤΟ ΑΔΙΗΓΗΜΑ ΤΟΥ «Δ» «Οὐαὶ ὑμῖν, γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑποκριταί». Ὄχι, δὲν μπορεῖ ποτὲ ἕνα τέτοιο ἔ- γκληµα νὰ γίνει στὸν αἰῶνα μας ὕστε- ρα ἀπὸ τόσο αἷμα. Τόσο μῖσος, ποὺ στοίχισε σὲ ὅλους καὶ κανεὶς δὲν ὠφε- λήθηκε. Εἶναι ψέμματα. Λένε, πὼς θὰ μᾶς ἐκτελέσουν ὁμαδικά. Τί κάναμε; Πολεμήσαμε γιὰ τὴν πατρίδα. "Ὅπως καὶ οἱ ἀντίπαλοί μας πολέμησαν γιὰ τὴ δική τους πατρίδα. Βέβαια αὐτοὶ εἶχαν ἄδικο. ἭΠρθαν σὲ ξένα χώματα. Ἢ ρ- θαν ν᾿ ἁρπάξουν τὴ γῆ μας. Γι᾿ αὐτὸ τοὺς πολεμήσαμε. Μᾶς χτύπησαν ξαφ- νικά. Μὲ πόσο μῖσος. Μὲ πόση ὀργή. ᾿Αντισταθήκαμε. Πολλοὶ ἔπεσαν. Μα- κάριοι οἱ νεκροί. Λέω, μακάριοι οἱ νε- κροί. Λένε, πὼς θὰ μᾶς ἐκτελέσουν. Εἴ- μαστε μιὰ ὁμάδα εἰκοσιπέντε μαχητές. Μᾶς αἰχμαλώτισαν λίγο ἔξω ἀπὸ τὴν Κυρήνεια. Μᾶς κύκλωσαν ἀλεξιπτωτι- στὲς καὶ μηχανοκίνητα. 'Ο λοχαγὸς ἔ- δωσε τὸ σύνθημα τῆς παράδοσης. ᾿Η- ταν ἡ μόνη λύση. Σπαρμένο τὸ βουνὸ ἀπὸ πτώματα. Καὶ μεῖς κάτω ἀπὸ τὰ πυρά. Πυρὰ ἀνελέητα. «'Ο πόλεμος ἔ- χει τοὺς νόμους του», εἶπε ὁ λοχαγός. «Πολεμήσαμε. Τιμήσαμε τὰ ὅπλα. Τὴν πατρίδα. ᾿πηρετήσαμε τὴν ἔλευθε- ρία. ᾿Εδῶ εἶναι τὸ τέλος. Κάθε ἀγῶνας ἔχει καὶ ἕνα τέλος. 'Ο θάνατος εἶναι μιὰ λύση στὸν πόλεμο. Μιὰ λύση τι- μῆς. ᾿Αλλὰ εἶναι μιὰ λύση χωρὶς ἐλπί- δα. Εἵμαστε αἰχμάλωτοι. Στὴν εἰρήνη θὰ γυρίσουμε στὰ σπίτια μας. Καὶ πάλι δυνατοί, θὰ δουλέψουμε γιὰ τὴν πατρί- δα. Γιὰ τὴν ἐλευθερία. Εἶναι ὁ δρόμος τῆς σύνεσης μπροστὰ στὸ ἀξεπέραστο. 'Ο μοναδικὸς δρόμος, ποὺ δὲν ἔχει τέ- λος. Σηκώσαμε λευκὴ σημαία. "Ηρθε ὁ ἐχθρός, μάζεψε τὰ ὅπλα μας. Μᾶς ἔ- φεραν στὴν ἀποβάθρα. Σ᾿ ἕνα κτῖσμα παλιό, τεράστιο. Στὰ ὑπόγεια. «Θὰ γυ- ΜΙΜΗΣ Χ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ Αὐτοὶ ποὺ ξεχάστηκαν «ρίσετε στὰ σπίτια σας, μᾶς εἶπαν, μό- λις βάλουμε σὲ κάποια τάξη τὰ πράμ- ματα στὸ νησί». Δείχνονταν φιλικοί. Τοὺς πιστέψαμε. Τὸ ἴδιο βράδυ ἔφεραν κι ἄλλους. Κι ἄλλους. Γέμισε τὸ κτί- ριο ἀσφυκτικά. Οἱ νεοφερμένοι ἔλε- γαν, πὼς θὰ μᾶς σκοτώσουν. "Αλλοι ἧ- ταν αἰσιόδοξοι. Ποῦ ζοῦμε; Ποῦ ζοῦμε; Θὰ μᾶς ἀφήσουν, μόλις τελειώσει ὁ πό- λεμος; Σὲ τί φταίξαμε; Σὲ τί ἔφταιξαν καὶ τοῦτοι ὅλοι, ποὺ ἔπεσαν ἀπ᾽ τὰ δι- κά μας βόλια; Πόλεμος. Γιατί γίνεται ὁ πόλεμος, Πάλι πόλεμος; ᾿Ακόμα λοιπὸν πόλεμος; ᾿Ακόμα τὸ μῖσος; Πῆ- ραν τὸ προωὶ πολλοὺς καὶ δὲν γύρισαν. Τοὺς σκότωσαν σ᾽ ἕνα φαράγγι. Οἱ Τοῦρκοι φρουροὶ μᾶς εἶπαν, ὅτι εἶναι ἐ- λεύθεροι. Ετσι εἶπαν. «Εἶναι ἐλεύθε- ρου. Ποιός μπορεῖ νὰ αἰχμαλωτίσει τοὺς νεκρούς; Νὰ τοὺς σκοτώσει; Νὰ τοὺς αἰχμαλωτίσει ὁ τάφος. Νὰ τοὺς σκοτώσουν τὰ ὄρνεα, ξερριζώνοντας τὰ νεκρὰ σπλάγχνα τους. Θὰ μᾶς σκο- τώσουν καὶ μᾶς; "Οχι. Νά, μᾶς παίρ- νουν. Ἕνας-ἕνας στὴ γραμμή. Μᾶς φέρνουν στὴν προκυμαία. Σκάφη. Πολλὰ σκάφη. «Πᾶτε στὴν πατρίδα», λέει ὁ Τοῦρκος φρουρός. Στὴν πατρί- δα. «Τὸ νησὶ μοιράστηκε. Δικό μας τοῦτο τὸ μέρος, τὸ βόρειο. Δικό σας τὸ ἄλλο. Πᾶτε στὴν πατρίδα». Δείχνει τὸ μεγάλο καράβι στὸ βάθος. Εἶναι μαῦ- ρο, σὰν ἕνα τεράστιο ὄρνεο, ποὺ πέτα- ἕε καὶ στάθηκε ἐπάνω στὰ νερά. Μᾶς στέλνουν στὴν πατρίδα... Είμαστε λοι- πὸν ἐλεύθεροι... Θὰ εἴμαστε ἐλεύθε- ροι.. Μᾶς σπρώχνουν στὰ μικρὰ πλοῖα. Ξεκινοῦν τὸ ἕνα ὕστερα ἀπ᾽ τὸ ἄλλο. Γιὰ τὸ μεγάλο, μαῦρο καράβι. Ἢ ἡμισέληνος κυματίζει στὸν πρωινὸ ἄνεμο. Ο φόβος ἔρχεται μαζί µας, κα- θὼς πλησιάζουμε στὸ σκάφος. Τί εἶναι ὁ φόβος; Η ἀπουσία τῆς ἐλπίδας. Τὸ παγερὸ ἄγγιγμα τῆς ἀπελπισίας. Δὲν εἴ-