Οὐμανιστικὰ γυμνάσια Στὴν ̓ Αθήνα, ποὺ γέννησε σὰν ἰδέα τὶς οὑμανιστικὲς σπουδές, ὑπάρχει σήμερα μόνο ἕνα δημόσιο οὑμανιστικὸ γυμνάσιο, ἐνῶ στὸ Μόναχο (ποὺ εἶναι πολὺ μικρότερη πόλη) τέσσερα. Οἱ γονεῖς μου σὲ πρόσφατο ταξίδι τους στὸ Μόναχο τῆς Βαυαρίας συνάντησαν ζευγάρι φίλων τους, καθηγητῶν σὲ γερμανικὸ τεχνικὸ γυμνάσιο μὲ εἰδίκευση στὰ μαθηματικὰ καὶ τὶς ξένες γλῶσσες (ὄχι οὑμανιστικό), τὸ ὁποῖο τοὺς εἶπε περίπου τὰ ἑξῆς: « ̓Εσεῖς στὴν ̓ Ελλάδα ἐνδιαφέρεστε λιγότερο γιὰ τὴν ἀρχαία ἑλληνικὴ γλῶσσα καὶ κουλτούρα ἀπ ̓ ὅ,τι ἐμεῖς στὴν Γερμανία. Στὸ λύκειό μας, ποὺ εἶναι πρακτικό, ἀνεβάσαν οἱ μαθητὲς παράσταση τῆς “Εἰρήνης ̓ ̓ τοῦ ̓Αριστοφάᾶνη, ἐκσυγχρονισμένη ἀπὸ καθηγητή τοῦ σχολείου μας στὸ μοντέρνο πνεῦμα καὶ τυπώσαμε πολυτελὲς πρόγραμμα μὲ ἑργογραφία, βιογραφία καὶ σχόλια τοῦ ̓Αριστοφάνη [τὴν ὁποία παράσταση, σημειωτέον, ἔτυχε νὰ δοῦν οἱ γονεῖς μου καὶ ἐνθουσιάστηκαν ̓ ἡ μητέρα μου μάλιστα, ὅταν γύρισε στὴν ̓ Ελλάδα, ἀγόρασε τὰ ἔργα τοῦ ̓Αριστοφάνη, πρωτότυπο-μετάφραση, γιὰ νὰ τὰ διαβάσει]. 'Υπάρχει τώρα μιὰ τάση στὴ Γερμανία, καὶ παντοῦ, νὰ διδάσκονται περισσότερο τὰ ἀρχαῖα ἑλληνικὰ καὶ νὰ αὐξηθοῦν τὰ κλασσικὰ λύκεια». Ποὺ εἶπα ὅλα τοῦτα στὸν τακτικὸ συνομιλητή μου, τὸν Πιέρ, σὲ μιὰ βόλτα μὲ τὸν τελευταῖο ἕνα ἀπόγευμα στὴν παραλία τοῦ Φαλήρου, αὐτὸς μοῦ ἀπάντησε ἐν συνόψει τὰ ἑξῆς: «Τὶς οὐμανιστικὲς σπουδὲς τὶς βλέπω ὄχι σὰ μιὰ φυγὴ πρὸς τὰ πίσω, ἀλλὰ σὰ μιὰ φυγὴ πρὸς τὰ μπρός. Γιατὶ οἱ οὑμανιστικὲς σπουδές αὐτὲς καθ ̓ ἑαυτὲς ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνονται πολυτέλεια. Η ̓ Ελλάδα δὲν μπορεῖ νὰ ἀπορροφήσει περισσότερους φιλόλογους, ἀλλὰ τὸ μέλλον τῆς οἰκονομίας τῆς βρίσκεται στὸν τριτογενῆ τομέα (μάνατζμεντ, οἰκονομικα...). Μολοντοῦτο ἡ αὔξηση τῶν κλασσικῶν λυκείων καὶ οἱ οὑμανιστικὲς σπουδὲς καὶ οἱ ὡς ἐκ τούτων περισσότερες δημοσιεύσεις καὶ διαλέξεις θὰ ὁδηγήσουν σὲ αὐτὸ ποὺ χρειάζεται πιὸ πολὺ ἀπ ̓ ὅλα ἡ κοινωνία μας σήμερα: εὐαισθητοποιημένους τεχνοκράτες. Γιατὶ μέχρι σήμερα οἱ τεχνοκράτες, μὲ τὴν ὑπερεξειδίκευση, ἤξεραν ἕνα ἀντικείμενο γνώσεως καὶ πέραν τούτου ήταν ντενεκέδες. Πιστεύω, ὅτι ὁ πατέρας, ποὺ προορίζει τὸ γυιό του γιὰ τεχνοκράτη, πρέπει νὰ τοῦ κάνει καὶ ἰδιαίτερο μάθημα στὰ ἀρχαῖα μὲ κλασσικὸ φιλόλογο. Η ἐπιστροφὴ στὸ παρελθὸν ὅμως δὲν μπορεῖ νὰ ἔχει τόσο μεγάλη ἀπήχηση στὶς μάζες, ὅσο ἡ βελτίωση τοῦ μέλλοντος. Ἂν ξαφνικὰ γυρίσουν 500.000 ̓Αθηναῖοι στὰ χωριά τους καὶ καλλιεργοῦν γλυκοπατάτες, ὕστερα ἀπὸ ἕνα χρόνο θὰ σφάξουν ὅλα τὰ ἀρνιὰ ποὺ ὑπάρχουν καὶ δὲν θὰ ἔχουν νὰ φᾶνε. Γιατὶ ἡ ἀγροτικὴ παραγωγὴ σήμερα εἶναι αὐτοματοποιημένη (τρακτὲρ κ.λπ.) καὶ δὲν χρειάζεται τόσους πολλοὺς ἀνθρώπους νὰ δουλεύουν ἐκεῖ. ̓Απὸ τὴν ἄλλη μεριὰ οἱ οἰκολόγοι σήμερα στὴν πράξη εἶναι νεομαλθουσιανοί». «Θύμισέ μου, σὲ παρακαλῶ, τί ἦταν ὁ Μάλθους», εἶπα ἐγώ. «ταν ἕνας Άγγλος οἰκονομολόγος τοῦ 800, ποὺ προφήτευσε τὸ τέλος τῆς βιομηχανικῆς ἐποχῆς μὲ τὸ στέρεμα τῶν πλουτοπαραγωγικῶν πόρων τῆς γῆς. Καὶ ὅμως: ὅταν τελειώσει ὁ σίδηρος, τὸ νικέλιο, ὁ κασσίτερος, δὲν θὰ μποροῦμε νὰ φτιάχνουμε πιὰ π.χ. αὐτοκίνητα. Ἔπεσε ὅμως ἔξω γρονικὰ στὶς προβλέψεις του, γιατὶ τὸ προέβλεπε σὲ Ι00 χρόνια, καὶ τοῦτο ἐπειδὴ στὸ μεταξὺ ἡ τεχνολογία ἐφηῦρε ἐναλλακτικὲς λύσεις. Παλιὰ τὰ αὐτοκίνητα ἦταν κατὰ 9560 μεταλλικά, σήμερα κατὰ 7064 (π.χ. ὁ προφυλακτήρας ποὺ ἦταν ἀπὸ χρώμιο εἶναι τώρα πλαστικός). Ὅμως βρίσκω αὐτὸ ποὺ συμβαίνει σήμερα στὴν ̓ Αθήνα ἀνήθικο». «Ποιό;» ρώτησα ἐγώ.