Οὐμανιστικὰ γυμνάσια Στὴν ᾿ Αθήνα, ποὺ γέννησε σὰν ἰδέα τὶς οὑμανιστικὲς σπουδές, ὑπάρχει σήµερα µόνο ἕνα δηµόσιο οὑμανιστικὸ γυμνάσιο, ἐνῶ στὸ Μόναχο (ποὺ εἶναι πολὺ µικρό- τερη πόλη) τέσσερα. Οἱ γονεῖς µου σὲ πρόσφατο ταξίδι τους στὸ Μόναχο τῆς Βαυαρίας συνάντησαν ζευγάρι φίλων τους, καθηγητῶν σὲ γερμανικὸ τεχνικὸ γυμνά- σιο μὲ εἰδίκευση στὰ μαθηματικὰ καὶ τὶς ξένες γλῶσσες (ὄχι οὑμανιστικό), τὸ ὁ- ποῖο τοὺς εἶπε περίπου τὰ ἑξῆς: «᾿Εσεῖς στὴν ᾿ Ελλάδα ἐνδιαφέρεστε λιγότερο γιὰ τὴν ἀρχαία ἑλληνικὴ γλῶσσα καὶ κουλτούρα ἀπ᾽ ὅ,τι ἐμεῖς στὴν Γερμανία. Στὸ λύ- κειό µας, ποὺ εἶναι πρακτικό, ἀνεβάσαν οἱ μαθητὲς παράσταση τῆς “Εἰρήνης᾽᾽ τοῦ ᾿Αριστοφάᾶνη, ἐκσυγχρονισμένη ἀπὸ καθηγητή τοῦ σχολείου µας στὸ μοντέρνο πνεῦμα καὶ τυπώσαµε πολυτελὲς πρόγραμμα μὲ ἑργογραφία, βιογραφία καὶ σχόλια τοῦ ᾿Αριστοφάνη [τὴν ὁποία παράσταση, σημειωτέον, ἔτυχε νὰ δοῦν οἱ γονεῖς µου καὶ ἐνθουσιάστηκαν᾿ ἡ μητέρα µου μάλιστα, ὅταν γύρισε στὴν ᾿ Ελλάδα, ἀγόρασε τὰ ἔργα τοῦ ᾿Αριστοφάνη, πρωτότυπο-μετάφραση, γιὰ νὰ τὰ διαβάσει]. 'Υπάρχει τώρα μιὰ τάση στὴ Γερμανία, καὶ παντοῦ, νὰ διδάσκονται περισσότερο τὰ ἀρχαῖα ἑλληνικὰ καὶ νὰ αὐξηθοῦν τὰ κλασσικὰ λύκεια». Ποὺ εἶπα ὅλα τοῦτα στὸν τακτικὸ συνομιλητή µου, τὸν Πιέρ, σὲ μιὰ βόλτα μὲ τὸν τελευταῖο ἕνα ἀπόγευμα στὴν παραλία τοῦ Φαλήρου, αὐτὸς μοῦ ἀπάντησε ἐν συνόψει τὰ ἑξῆς: «Τὶς οὐμανιστικὲς σπουδὲς τὶς βλέπω ὄχι σὰ μιὰ φυγὴ πρὸς τὰ πί- σω, ἀλλὰ σὰ μιὰ φυγὴ πρὸς τὰ μπρός. Γιατὶ οἱ οὑμανιστικὲς σπουδές αὐτὲς καθ᾿ ἑ- αυτὲς ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνονται πολυτέλεια. Η ᾿ Ελλάδα δὲν μπορεῖ νὰ ἀπορρο- φήσει περισσότερους φιλόλογους, ἀλλὰ τὸ μέλλον τῆς οἰκονομίας τῆς βρίσκεται στὸν τριτογενῆ τοµέα (μάνατζμεντ, οἰκονομικα...). Μολοντοῦτο ἡ αὔξηση τῶν κλασσικῶν λυκείων καὶ οἱ οὑμανιστικὲς σπουδὲς καὶ οἱ ὡς ἐκ τούτων περισσότερες δημοσιεύσεις καὶ διαλέξεις θὰ ὁδηγήσουν σὲ αὐτὸ ποὺ χρειάζεται πιὸ πολὺ ἀπ᾿ ὅλα ἡ κοινωνία μας σήμερα: εὐαισθητοποιημένους τεχνοκράτες. Γιατὶ μέχρι σήμερα οἱ τεχνοκράτες, μὲ τὴν ὑπερεξειδίκευση, ἤξεραν ἕνα ἀντικείμενο γνώσεως καὶ πέραν τούτου ήταν ντενεκέδες. Πιστεύω, ὅτι ὁ πατέρας, ποὺ προορίζει τὸ γυιό του γιὰ τε- χνοκράτη, πρέπει νὰ τοῦ κάνει καὶ ἰδιαίτερο μάθημα στὰ ἀρχαῖα μὲ κλασσικὸ φιλό- λογο. Η ἐπιστροφὴ στὸ παρελθὸν ὅμως δὲν μπορεῖ νὰ ἔχει τόσο μεγάλη ἀπήχηση στὶς μάζες, ὅσο ἡ βελτίωση τοῦ μέλλοντος. Ἂν ξαφνικὰ γυρίσουν 500.000 ᾿Αθη- ναῖοι στὰ χωριά τους καὶ καλλιεργοῦν γλυκοπατάτες, ὕστερα ἀπὸ ἕνα χρόνο θὰ σφά- ξουν ὅλα τὰ ἀρνιὰ ποὺ ὑπάρχουν καὶ δὲν θὰ ἔχουν νὰ φᾶνε. Γιατὶ ἡ ἀγροτικὴ παρα- γωγὴ σήμερα εἶναι αὐτοματοποιημένη (τρακτὲρ κ.λπ.) καὶ δὲν χρειάζεται τόσους πολλοὺς ἀνθρώπους νὰ δουλεύουν ἐκεῖ. ᾿Απὸ τὴν ἄλλη μεριὰ οἱ οἰκολόγοι σήμερα στὴν πράξη εἶναι νεομαλθουσιανοί». «Θύμισέ μου, σὲ παρακαλῶ, τί ἦταν ὁ Μάλθους», εἶπα ἐγώ. «ταν ἕνας Άγγλος οἰκονομολόγος τοῦ 800, ποὺ προφήτευσε τὸ τέλος τῆς βιομηχανικῆς ἐποχῆς μὲ τὸ στέρεμα τῶν πλουτοπαραγωγικῶν πόρων τῆς γῆς. Καὶ ὅμως: ὅταν τελειώσει ὁ σίδηρος, τὸ νικέλιο, ὁ κασσίτερος, δὲν θὰ μποροῦμε νὰ φτιάχνουμε πιὰ π.χ. αὐτοκίνητα. Ἔπεσε ὅμως ἔξω γρονικὰ στὶς προβλέψεις του, γιατὶ τὸ προέβλεπε σὲ Ι00 χρόνια, καὶ τοῦτο ἐπειδὴ στὸ μεταξὺ ἡ τεχνολογία ἐφηῦ- ρε ἐναλλακτικὲς λύσεις. Παλιὰ τὰ αὐτοκίνητα ἦταν κατὰ 9560 μεταλλικά, σήμερα κατὰ 7064 (π.χ. ὁ προφυλακτήρας ποὺ ἦταν ἀπὸ χρώμιο εἶναι τώρα πλαστικός). Ὅ- µως βρίσκω αὐτὸ ποὺ συμβαίνει σήµερα στὴν ᾿ Αθήνα ἀνήθικο». «Ποιό;» ρώτησα ἐγώ.