ΑΚΝΑΙΡΟ ΜΟΜΙΦΙΑΝΟ Ἡ ἑλληνικὴ ἀντίληψη περὶ Ἱστορίας [Τρίτη συνέχεια] ἀπόπειρές τους νὰ ἀφομοιώσουν τὴν ἑλληνικὴ τέχνη τῆς ἱστοριογραφίας. Ὃ Πολύβιος, πάντῶς, τὸν ἐπέκρινε σφοδρά, ὡς τὸν πιὸ ἐπικίνδυνο ἀντίζηλό του. ̓Απομονῶμένος μέσα στὴν δική του προσωπικὴ «ἐποχή» ὁ Τίμαιος προσβλέπει στὸ μέλλον, καθ ̓ ὄν χρόνον οἱ Ρωμαῖοι ἀρχίζουν νὰ κατακτοῦν τὴν ̓Ανατολὴ καὶ τὴ Δύση. Οἱ Ἕλληνες μελετητὲς τῆς ἐθνογραφίας --ὅπως ὁ Πολύβιος, ὁ ̓Αρτεμίδωρος ὁ Ἐφέσιος, ὁ ̓Απολλόδωρος ὁ ̓Αρτεμιτινὸς καὶ ὁ Ποσειδώνιος--- ἔσπευσαν νὰ δώσουν περιγραφὲς τῆς ̓Ιβηρικῆς, τῆς 'Γαλατίας καὶ τῆς Παρθίας. Ἕνας μεγάλος σοφός, ποὺ εἰσήχθη στὴ Ρώμη ὡς δοῦλος, ὁ ̓Αλέξανδρος ὁ Πολυϊστωρ (περ. 70 π.Χ.), εἰδικεύθηκε στὸ νὰ προμηθεύη τοὺς κυρίους του μὲ τὶς ἐθνογραφικὲς γνώσεις ποὺ χρειάζονταν γιὰ νὰ κυβερνοῦν ἤ τουλάχιστον γιὰ νὰ ἐξασφαλίζουν τὴν κυριαρχία ἐπὶ τοῦ κόσμου ποὺ κυβερνοῦσαν. ́Ενα ἀπὸ τὰ ἔργα του, γραμμένο στὴν ἑβραϊκὴ γλῶσσα, ἦταν ἀρκετὰ κατάλληλο, γιὰ νὰ προμηθεύση στοὺς Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας μερικὲς ἀπὸ τὶς πιὸ μυστικιστικὲς παραπομμπέςτους στοὺς Εβραίους συγγραφεῖς. Οἱ ὄψιμες ἑλληνιστικὲς γνώσεις κάτω ἀπὸ τὴ ρωμαϊκὴ ἡγεμονία μᾶλλον παρὰ οἱ πρώιμες ἑλληνιστικὲς ἀντιλήΨόεις συμπυκνώνονται στὴ γεωγραφία τοῦ Στράβωνος -- ἀποτελοῦντος ἕνα προϊὸν τῆς ἑλληνικῆς σοφίας ἐμπνεόμενο ἀπὸ τὰ ἰδεώδη καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ ρωμαϊκοῦ ἱμπεριαλισμοῦ. Ἣ συγκυρία κατέστησε τὸν Στράβωνα (α ́ αἰ. μ.Χ.) τὴ σημαντικώτερη γέφυρα μεταξὺ τῆς ἀρχαίας ἐθνογραφίας καὶ τῆς μεταγενέστερης ἐποχῆς: κληρονομήσαμε ἀπ ̓ αὐτὸν τὴ δική μας αἴσθηση περὶ «ἱστορικῆς γεωγραφίας». ́ ̓Ελληνιστικὴ ἐπίσης εἶναι ἡ ἀντίληψή μας περἱ «ἱστορικο-γεωγραφικοῦ» ὁδηγοῦ γιὰ τὴν ἐπίσκεψη ἐνδιαφερουσῶν περιοχῶν τῆς χώρας μας ἤ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Πολέμων ὁ ἐξ Ἰλίου, ποὺ τὸν β ̓ αἰ. π.Χ. συνέγραψε ἔργα γιὰ τὴ γενέτειρά του πόλη, γιὰ τὴν ̓Ακρόπολη τῶν ̓Αθηνῶν, γιὰ τὶς ἐπιγραφὲς «κατὰ πόλιν», γιὰ τὴ Σαμοθράκη καί, ἀκόμη, γιὰ τὴν Καρχηδόνα, ἀποτελεῖ καλὸ πρώιμο ὑπόδειγμα ἑνὸς κράματος ἑλληνικῶν 7. Οἱ κατακτήσεις τοῦ ̓Αλεξάνδρου ἔδωσαν νέα διάσταση στὴν ἐθνογραφία ἠἡροδότειου τύπου. Καθὼς οἱ περιοχὲς ποὺ εἶχαν περιγραφῆ ἀπὸ τὸν 'Ἡρόδοτο βρίσκονταν τώρα κατὰ τὸ μέγιστο μέρος τους ὑπὸ τὸν ἑλληνομακεδονικὸ ἔλεγχο, ήταν ἐπιθυμητὴ ἡ καλύτερη πληροφόρηση --καί, σὲ κάποια ἔκταση, αὐτὴ ἦταν ἐφικτή. Μερικὰ ὁνόματα ἐθνογράφων ἔγιναν διάσημα τὸν γ ̓ καὶ β ̓ αἰῶνα π.Χ.: ὁ Ἑκαταῖος ὁ ̓Αβδηρίτης γιὰ τὰ ἐθνογραφικα του περὶ Αἰγύπτου, ὁ Μεγασθένης περὶ ̓Ινδιῶν καὶ ὁ ̓Αγαθαρχίδης γενικὰ περὶ ̓Ασίας καὶ Εὐρώπης. Τὰ λίγα ποὺ γνωρίζουμε γι ̓ αὐτούς, προέρχονται ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀπὸ δεύτερο χέρι. Ὃ ̓Αγαθαρχίδης ἐπὶ πλέον φαίνεται, ὅτι ὑπῆρξεν ἕνας πολὺ ἀνθρωπιστὴς παρατηρητὴς τῆς καθημερινῆς ζωῆς. Πιὸ ὑποδειγματικὸς ἦταν ὁ “Ἑκαταῖος, ὁ συγγραφέας ἑνὸς φιλοσοφικοῦ οὐτοπικοῦ ἔργου μᾶλλον παρὰ ἕνας αὐθεντικὸς ἱστορικὸς τῆς Αἰγύπτου. Εἶναι δύσκολο νὰ ἀποφύγη κανεὶς τὸ συμπέρασμα, ὅτι οἱ Ἕλληνες διανοούμενοι τῆς πρώιμης ἑλληνιστικῆς περιόδου ἔδειξαν μεγαλύτερο ἐνδιαφέρον γιὰ ζητήματα φυσικῆς γεωγραφίας καὶ ἄστρονομίας (Ἐρατοσθένης) παρὰ γιὰ τὴ γνώση τῶν Ἐθνῶν, μεταξὺ τῶν ὁποίων κινήθηκαν ὡς κυρίαρχοι. Δὲν γνώριζαν τὶς γλῶσσες τῶν ἰθαγενῶν. Μένανδρος ὁ Ἐφέσιος ἀποτέλεσε τὴν ἐξαίρεση, ἄν ἦταν "Ἕλληνας καὶ μελέτησε φοινικικἀὰ καὶ ἄλλα ξένα ζητήματα, ὅπως ἀναφέρει ὁ Φλάβιος Ιώσηπος (Κατ ̓ ̓Απίωνος, 1, 116). Τὸ σημαντικώτερο ἔργο ποὺ γράφτηκε ἀπὸ ἱστορικὸ τῆς πρώιμης ἑλληνιστικῆς περιόδου δὲν ἀναφέρεται στὴν ̓Ανατολή, ἀλλὰ στὴν ἀκατάκτητη Δύση. Πρόκειται γιὰ τὸ προσωπικὸ πόνημα ἑνὸς Σικελοῦ ἐξόριστου στὴν ̓Αθήνα, τοῦ Τίμαιου, ποὺ ἀντικατοπτρίζει τὴν ἀπομόνωσή του ἀπὸ τὴ σύγχρονή του κοινωνία. Καθώς ὑπῆρξεν ὁ πρῶτος ποὺ συμπεριέλαβε τὴ Ρώμη μέσα στοὺς ὁρίζοντες τῆς ἑλληνικῆς ἱστορίας, οἱ Ῥωμαῖοι τὸν ἀντάμειψαν δίνοντάς του μεγάλη σημασία καὶ παίρνοντας ἀπ ̓ αὐτὸν «μαθήματα» στὶς πρῶτες