ΑΚΝΑΙΡΟ ΜΟΜΙΦΙΑΝΟ Ἡ ἑλληνικὴ ἀντίληψη περὶ Ἱστορίας [Τρίτη συνέχεια] 7. Οἱ κατακτήσεις τοῦ ᾽Αλεξάνδρου ἔδωσαν νέα διάσταση στὴν ἐθνογραφία ἠἡροδότειου τύπου. Καθὼς οἱ περιοχὲς ποὺ εἶχαν περιγραφῆ ἀπὸ τὸν 'Ἡρόδοτο βρίσκονταν τώρα κατὰ τὸ μέγιστο µέ- ρος τους ὑπὸ τὸν ἑλληνομακεδονικὸ ἔλεγχο, ή- ταν ἐπιθυμητὴ ἡ καλύτερη πληροφόρηση --καί, σὲ κάποια ἔκταση, αὐτὴ ἦταν ἐφικτή. Μερικὰ ὁ- νόµατα ἐθνογράφων ἔγιναν διάσηµα τὸν γ᾽ καὶ β᾽ αἰῶνα π.Χ.: ὁ Ἑκαταῖος ὁ ᾽Αβδηρίτης γιὰ τὰ ἐθνογραφικα του περὶ Αἰγύπτου, ὁ Μεγασθένης περὶ ᾿Ινδιῶν καὶ ὁ ᾿Αγαθαρχίδης γενικὰ περὶ ᾿Α- σίας καὶ Εὐρώπης. Τὰ λίγα ποὺ γνωρίζουμε γι᾿ αὐτούς, προέρχονται ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀπὸ δεύτερο χέρι. Ὃ ᾿Αγαθαρχίδης ἐπὶ πλέον φαίνε- ται, ὅτι ὑπῆρξεν ἕνας πολὺ ἀνθρωπιστὴς παρα- τηρητὴς τῆς καθημερινῆς ζωῆς. Πιὸ ὑποδειγμα- τικὸς ἦταν ὁ “Ἑκαταῖος, ὁ συγγραφέας ἑνὸς φι- λοσοφικοῦ οὐτοπικοῦ ἔργου μᾶλλον παρὰ ἕνας αὐθεντικὸς ἱστορικὸς τῆς Αἰγύπτου. Εἶναι δύ- σκολο νὰ ἀποφύγη κανεὶς τὸ συμπέρασμα, ὅτι οἱ Ἕλληνες διανοούμενοι τῆς πρώιμης ἑλληνι- στικῆς περιόδου ἔδειξαν μεγαλύτερο ἐνδιαφέρον γιὰ ζητήματα φυσικῆς γεωγραφίας καὶ ἄστρονο- μίας (Ἐρατοσθένης) παρὰ γιὰ τὴ γνώση τῶν Ἐ- θνῶν, μεταξὺ τῶν ὁποίων κινήθηκαν ὡς κυρίαρ- χοι. Δὲν γνώριζαν τὶς γλῶσσες τῶν ἰθαγενῶν. Μένανδρος ὁ Ἐφέσιος ἀποτέλεσε τὴν ἐξαίρεση, ἄν ἦταν "Ἕλληνας καὶ μελέτησε φοινικικἀὰ καὶ ἄλλα ξένα ζητήματα, ὅπως ἀναφέρει ὁ Φλάβιος Ιώσηπος (Κατ᾽ ᾽Απίωνος, 1, 116). Τὸ σηµαντι- κώτερο ἔργο ποὺ γράφτηκε ἀπὸ ἱστορικὸ τῆς πρώιμης ἑλληνιστικῆς περιόδου δὲν ἀναφέρεται στὴν ᾿Ανατολή, ἀλλὰ στὴν ἀκατάκτητη Δύση. Πρόκειται γιὰ τὸ προσωπικὸ πόνηµα ἑνὸς Σικε- λοῦ ἐξόριστου στὴν ᾿Αθήνα, τοῦ Τίμαιου, ποὺ ἀντικατοπτρίζει τὴν ἀπομόνωσή του ἀπὸ τὴ σύγχρονή του κοινωνία. Καθώς ὑπῆρξεν ὁ πρῶ- τος ποὺ συμπεριέλαβε τὴ Ρώμη µέσα στοὺς ὁρί- ζοντες τῆς ἑλληνικῆς ἱστορίας, οἱ Ῥωμαῖοι τὸν ἀντάμειψαν δίνοντάς του µεγάλη σηµασία καὶ παίρνοντας ἀπ᾿ αὐτὸν «μαθήματα» στὶς πρῶτες ἀπόπειρές τους νὰ ἀφομοιώσουν τὴν ἑλληνικὴ τέχνη τῆς ἱστοριογραφίας. Ὃ Πολύβιος, πάν- τῶς, τὸν ἐπέκρινε σφοδρά, ὡς τὸν πιὸ ἐπικίνδυ- νο ἀντίζηλό του. ᾽Απομονῶμένος µέσα στὴν δική του προσωπι- κὴ «ἐποχή» ὁ Τίμαιος προσβλέπει στὸ µέλλον, καθ᾽ ὄν χρόνον οἱ Ρωμαῖοι ἀρχίζουν νὰ κατα- κτοῦν τὴν ᾿Ανατολὴ καὶ τὴ Δύση. Οἱ Ἕλληνες μελετητὲς τῆς ἐθνογραφίας --ὅπως ὁ Πολύβιος, ὁ ᾿Αρτεμίδωρος ὁ Ἐφέσιος, ὁ ᾿Απολλόδωρος ὁ ᾿Αρτεμιτινὸς καὶ ὁ Ποσειδώνιος--- ἔσπευσαν νὰ δώσουν περιγραφὲς τῆς ᾿Ιβηρικῆς, τῆς 'Γαλα- τίας καὶ τῆς Παρθίας. Ἕνας μεγάλος σοφός, ποὺ εἰσήχθη στὴ Ρώμη ὡς δοῦλος, ὁ ᾿Αλέξαν- δρος ὁ Πολυϊστωρ (περ. 70 π.Χ.), εἰδικεύθηκε στὸ νὰ προμηθεύη τοὺς κυρίους του μὲ τὶς ἐθνο- γραφικὲς γνώσεις ποὺ χρειάζονταν γιὰ νὰ κυ- βερνοῦν ἤ τουλάχιστον γιὰ νὰ ἐξασφαλίζουν τὴν κυριαρχία ἐπὶ τοῦ κόσμου ποὺ κυβερνοῦσαν. ΄Ε- να ἀπὸ τὰ ἔργα του, γραμμένο στὴν ἑβραϊκὴ γλῶσσα, ἦταν ἀρκετὰ κατάλληλο, γιὰ νὰ προ- μηθεύση στοὺς Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας µερι- κὲς ἀπὸ τὶς πιὸ μυστικιστικὲς παραπομµπέςτους στοὺς Εβραίους συγγραφεῖς. Οἱ ὄψιμες ἑλληνι- στικὲς γνώσεις κάτω ἀπὸ τὴ ρωμαϊκὴ ἡγεμονία μᾶλλον παρὰ οἱ πρώιμες ἑλληνιστικὲς ἀντιλή- Ψόεις συμπυκνώνονται στὴ γεωγραφία τοῦ Στρά- βωνος -- ἀποτελοῦντος ἕνα προϊὸν τῆς ἑλληνι- κῆς σοφίας ἐμπνεόμενο ἀπὸ τὰ ἰδεώδη καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ ρωμαϊκοῦ ἱμπεριαλισμοῦ. Ἣ συγκυρία κατέστησε τὸν Στράβωνα (α΄ αἰ. μ.Χ.) τὴ σηµαντικώτερη γέφυρα μεταξὺ τῆς ἀρχαίας ἐθνογραφίας καὶ τῆς µεταγενέστερης ἐποχῆς: κληρονομήσαμε ἀπ᾽ αὐτὸν τὴ δική µας αἴσθηση περὶ «ἱστορικῆς γεωγραφίας». ΄᾿Ελληνιστικὴ ἐπίσης εἶναι ἡ ἀντίληψή µας πε- ρἱ «ἱστορικο-γεωγραφικοῦ» ὁδηγοῦ γιὰ τὴν ἐπί- σκεψη ἐνδιαφερουσῶν περιοχῶν τῆς χώρας µας ἤ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Πολέμων ὁ ἐξ Ἰλίου, ποὺ τὸν β᾽ αἰ. π.Χ. συνέγραψε ἔργα γιὰ τὴ γενέτειρά του πόλη, γιὰ τὴν ᾿Ακρόπολη τῶν ᾿Αθηνῶν, γιὰ τὶς ἐπιγραφὲς «κατὰ πόλιν», γιὰ τὴ Σαμοθράκη καί, ἀκόμη, γιὰ τὴν Καρχηδόνα, ἀποτελεῖ καλὸ πρώιμο ὑπόδειγμα ἑνὸς κράματος ἑλληνικῶν