ΤΟ ΑΝΕΚΑΟΤΟ ΔΙΗΓΗΜΑ ΤΟΥ «Δ» Ὅσο πληθαίνουν τὰ χρόνια τῆς ζωῆς µου, τόσο ἡ μνήμη µου πισωστρατίζει στὰ λαμπερὰ χρόνια τῆς νιότης µου τῆς παιδι- κῆς. Τότε ποὺ ἀνέμελος ρούφαγα ἐντυπώ- σεις ἀπ᾿ τὰ γύρω µου μ᾽ ὀρθάνοιχτα μάτια καὶ τεντωμένα αὐτιά. Ἔχουν περάσει ἀπὸ τὴν ἀστραφτερὴ ἐκείνη ἐποχὴ (δεύτερη Ιθετία τοῦ αἰῶνα µας ποὺ σὲ λίγο σβήνει, γέροντας πιὰ κι αὐτὸς) ἴσαμε δυόµιση γε- νιές. ᾿Αλλὰ ὅλα τ᾽ ἀποτυπωμένα στὴν τότε φρέσκια μνήμη µου δὲν σβήνουν μὲ τίποτα. Τὰ θυμᾶμαι ὁλοζώντανα, σὰν νἄγινε ἡ φω- τογράφισή τους μόλις πρὶν λίγο. Λίγη ὥρα δρόµο, δυτικὰ τοῦ χωριοῦ μου, τῆς Ζούρτσας, ἦταν ἡ Μουντρά, ἕνα ἀ- σήμαντο χωριουδάκι, χτισμένο στὴ κακο- τράχαλη πλαγιὰ κάποιου παρακλαδιοῦ τῆς περήφανης Βωνούκας. Πιὸ δῶθε ἀπ᾿ τὴν Μουντρὰ εἴχαμε ἕνα χωραφάκι ποτιστικό, ὡς πέντε στρέμματα. ταν δίπλα σ᾽ ἕνα μουλαρόδρομο καὶ κατηφόριζε σὲ τρία ἱ- σιώματα. Στὸ ἕνα, πλάι του, ἦταν ἕνας νερό- μυλος μὲ τὴν ψηλὴ κρέμασή του, ποὺ στή- ριζε τὸ μυλοβάρελο, ποὺ μέσα του κατρακύ- λαγε ὁρμητικὸ τὸ μυλαύλακο ὡς τὴν χούρ- χουρη. ᾿Απ᾽ τ᾽ ἄλλο πλάι, στὸ μεσιανὸ ἴ- σιωµα, ἠταν μιὰ χοντρόκορμη κοτζαμισιά, μὲ τοὺς σὰν στραγάλια καρπούς της. ᾿Ανά- μεσα ἦταν μιὰ ἀμπολή, ποὺ ἀνάβλυζε κρυ- στάλλινο νερὸ κι ἔδινε στὸ χωραφάκι τὴν εὐλογιὰ τοῦ ποτιστικοῦ. Καὶ στὸ πάνω ἴ- σιωμα ἦταν ἕνας βραχότοπος μὲ μικροὺς σπαρτοὺς βράχους, ποὺ εἶχε καμάρι του μιὰ πελώρια, πανέμορφη βαλανιδιά. Τότε στὸ Δημοτικὸ σχολειὸ μαθαίναμε. ὅτι ἡ βαλανιδιὰ ἦταν «χλωρίδος ἄνασσα». δηλ. ἡ βασίλισσα τοῦ φυτικοῦ βασιλείου ὁ- λόκληρου. ᾿Ενῷ τὸ ζωϊκὸ βασίλειο εἶχε ἄλλο βασιλιᾶ στὴ ξηρά, τὸ λιοντάρι, ἄλλο στὸν ἀέρα, τὸν ἀιτὸ κι ἄλλο στὴ θάλασσα, τὸν καρχαρία. Γι᾿ αὐτή, τὴ μοναδικὴ βα- σίλισσα ὅλων τῶν φυτῶν (ποὺ χωρὶς αὐτὰ δὲν θἄτανε τίποτα ζωντανό), θὰ μιλήσουμε ἐδῶ. Ἢ βαλανιδιά μας ἐκείνη ἦταν ἕνα τερά- στιο θαυμαστὸ δέντρο, μὲ μπόι πάνω ἀπὸ τριάντα μέτρα καὶ ἅπλωμα κλαδιῶν, ποὺ ΑΧΙΛΛΕΑΣ ΤΑΓΑΡΗΣ Χλωρίδος ἄνασσα σκίαζαν ἕνα µεγάλο ἁλῶνι. ᾿Η φυλλωσιά της ἦταν καταπράσινη κι᾽ ἔκρυβε ζηλότυ- πα, ὥσπου νὰ ὡριμάσουν, ἀμέτρητους καρ- πούς. "Οταν τοὺς ψήναμε στὴ θρακιά, ἡ Ψίχα τους ἦταν νόστιμη σὰν κάστανο. Γι᾿ αὐτὸ ἦταν καὶ συνηθισμένη τροφὴ τῶν ἀρ- χαίων ᾿Αρκάδων, ποὺ τοὺς ἔλεγαν βαλα- νοφάγους. Κι ἦταν αὐτοὶ μακρινοί πρόγο- νοί µας, μιὰ κι ἡ γενέθλιά µου αὐτὴ γῆ, ποὺ πλανιέται τώρα ἡ μνήμη µου, ἦταν γῆ ᾿Αρκαδική. Ὅταν ἡ μητέρα µου δούλευε στὸ μικρὸ μποστάνι σὲ μιὰ ἄκρη τοῦ χωραφιοῦ, ἐγὼ ξαπλωνόμουν ἀνάσκελα κατὰ γῆς στὸν ἵ- σκιο τῆς βαλανιδιᾶς καὶ τὴν θαύμαζα. Τὰ μεγάλα κλαριά τῆς τὰ ταρακουνοῦσε ὁ ἄ- νεμος, ἐνῶ ἀνάμεσά τους παιχνίδιζαν ἀ- γριοπούλια, δείχνοντας μὲ τιτιβίσματα τὴν ἀπόλαυσή τους. Καμάρωνα τὴν βασίλισσα τοῦ φυτικοῦ βασιλείου, τὴν γλωρίδος ᾱ- νασσα, ὅπως μᾶς τὴν δίδαξαν στὸ σχολειό, ποὺ τὸ βράβευα µέσα µου, μιὰ κι εὕρισκα ᾱ- πόλυτα σωστὴ τὴν ὀνομασία της, ἔτσι ὅ- πως μᾶς δίδαξε, ποὺ τῆς ταίριαζε ἀσυζήτη- γα. Ηταν ὁ μόνος βασιλιᾶς ποὺ γνώρισα μέχρι τότε. Τοὺς ἄλλους τοῦ ζωικοῦ βασι- λείου τοὺς εἶδα ζωντανοὺς πολὺ ἀργότερα, ὅπως καὶ βασιλιᾶδες τῶν ἀνθρώπων. Τ᾽ ἀνεμοφυσήματα ξεκλώνιζαν μερικὰ ἀκρινὰ κλαριά της, ποὺ μαζὶ μὲ ὥριμα βα- λανίδια ἔπεφταν κατὰ γῆς. Κάποιο ἀπ᾽ αὐ- τὰ μὲ χτύπησε στὸ κούτελο. Τότε βρέθηκε ἡ μάνα μου δίπλα κρατώντας ἕνα τεράστιο καρπούζι καὶ μὲ σκούντησε, γιὰ νὰ σηκω- θῶ νὰ φύγουμε. Βρῆκα τὴν εὐκαιρία νὰ τὴν ρωτήσω: «Δὲν εἶναι κρῖμα, μάνα, τόσο γιγά- ντιο δέντρο νὰ κάνῃ τόσο μικροὺς καρ- πούς, κι᾿ ἡ ταπεινή, κολλημένη στὸ χῶμα καρπουζιά, νὰ κάνῃ τόσο θεριακωμένους;» Μ᾽ ἀπάντησε: «'Ο πάνσοφος Θεὸς ἤξερε τί ἔκανε. ᾿Αν τὰ βαλανίδια ἦταν σὰν καρ- πούζια, δὲν θὰ μποροῦσαν νὰ τὰ βαστάζουν οἱ κλάρες τοῦ δένδρου, καὶ θὰ ξεκλωνιάζο- νταν μαζὶ μ᾽ ἐκεῖνα. Κι᾽ ἂν τότε ἤσουν κι᾽ ἐσὺ ἀπὸ κάτω καὶ σὲ πετύχαινε κάποιος καρπούζαρος στὸ κεφάλι, ὅπως πρὶν σὲ πέ- τυχε τὸ βαλανίδι, θὰ στῶσπαγε. Ὥστε ᾿᾽Ε-