ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΚΟΥΤΟΥΛΑΣ Οἱ ἱστορικὲς καταβολὲς τοῦ Χριστιανισμοῦ Τὸ ζήτημα τῶν σχέσεων "Ἑλληνισμοῦ- ]ουδαϊσμοῦ- Χριστιανισμοῦ ἔχει ἀπα- σχολήσει πολλοὺς ἐρευνητὲς ἐπὶ πολλοὺς αἰῶνες. Συχνὰ οἱ σχετικὲς ἔρευνες κατέ- ληγαν σὲ συμπεράσματα ἐν πολλοῖς αὐθαίρετα, ἀπάδοντα τῆς ἱστορικῆς πραγµατι- χότητας, ἀνάλογα μὲ τὴν ἱστορικὴ στιγμὴ κάθε φορά: «Τὸ ἄμεσο ὑπέδαφος, ποὺ ἐξέ- θρεφε τὸν ἀρχικὸ Χριστιανισμό, πρέπει ν᾿ ἀναζητηθῇ στὸν ᾿Ιουδαὶσμὸ κι ὄχι στὸν “Ελληνισμὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Σημαίνει ἄραγε τοῦτο ὅτι πρέπει νὰ ἀποχλεισθῇ κάθε παρουσία καὶ σημασία τοῦ ᾿Ελληνισμοῦ στὶς ἱστορικὲς καταβολὲς τοῦ Ἆρι- στιανισμοῦ, ΄Η ἀπάντηση στὸ ἐρώτημα αὐτὸ δὲν εἶναι ἁπλῆ" ἀποτελεῖ ἕνα ἀπὸ τὰ περιπλοχώτερα προβλήματα τῆς ᾿Ἱστορίας. ᾿Η αἰτία τῆς δυσκολίας συνίσταται σὲ τοῦτο: ἀπὸ τὸ ἕνα µέρος ὁ ᾿Ιουδαϊσμὸς καὶ ὁ ᾿Ελληνισμὸς ἄντιπροσωπεύουν γιὰ τὴν ἐποχὴ ἐκείνη δύο πνευματικὰ καὶ πολιτιστικὰ μεγέθη τόσο ἀσυμβίβαστα µετα- ἔύ τους, ὥστε ἀρκεῖ νὰ διαπιστωθῇ ἡ παρουσία τοῦ ἑνός, γιὰ νὰ ἄποχλεισθῆῇ αὐτό- µατα ἡ παρουσία τοῦ ἄλλου. ᾿Η ἀντίθεση μεταξὺ ᾿Ιουδαϊῖσμοῦ καὶ "Ελληνισμοῦ ὑ- πῆρξε τόσο σφοδρή, ὥστε νὰ ὁδηγήση σὲ σκληρούς, µακροχρόνιους καὶ πολλὲς φορὲς αἱματγροὺς ἀγῶνες ἄλληλοεξοντώσεως. ᾿Απὸ τὸ ἄλλο ὅμως µέρος, µέσα σ᾽ αὐτὴ τὴν ἐξοντωτικὴ πάλῃ πραγµατοποιόταν μιὰ σταθερὴ καὶ βαθειὰ διείσδυσγ τοῦ ᾿Ελληνισμοῦ στὸν ᾿]ουδαϊσμὸ ἀλλὰ καὶ ἀντίστροφα. Ο Ελληνισμός, ποὺ κυριαρ- χοῦσε πολιτιστικὰ στὸν ἱστορικὸ χῶρο τοῦ ᾿Ιουδαϊσμοῦ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, προκα- λοῦσε τὴν ἀντίδρασγ τοῦ ᾿Ιουδαϊσμοῦ, ἀκριβῶς γιατὶ μὲ τὴν ἄναπόφευκτγ διείσδυ- σή του γινόταν ἀπειλητικὸς γιὰ τὴν ἴδια τὴν ὑπόσταση τοῦ ᾿Ιουδαϊσμοῦ. Ἔτσι ᾱ- ντίθεση καὶ ἐπίδραση ἐνεργοῦν ταυτόχρονα καὶ κάνουν τὴν ἱστορικὴ εἰκόνα πιὸ πολύ- πλοκή ἀπὸ ὅσο ἐμφανίζεται συνήθως στὰ μάτια ἐπιπόλαιων ἐρευνητῶν»'. Σ αὐτὸ τὸ ἱστορικὸ πλαίσιο πρέπει ἐπίσης νὰ τονισθεῖ ἰδιαίτερα ἡ μεσσιανικὴ προσδοκία τῶν ᾿Γουδαίων γιὰ ἐπανάσταση ἐναντίον τῶν καταχτητῶν καὶ ἐθνικὴ ἀποκατάστα- ση τοῦ ᾿Ισραήλ. “Οσον ἀφορᾷ στὸ ἱστορικὸ πρόσωπο τοῦ ᾿Γησοῦ ἀπὸ τὴ Ναζαρέτ, ὑπάρχουν κά- ποια σημεῖα κοινῶς ἀποδεχτὰ καὶ ἀδιαμφισβήτητα σήµερα ἀπ᾽ τοὺς ἱστορικοὺς ἐ- ρευνητές: Π) Ἢ παρουσία τοῦ ᾿[ησοῦ ὡς «χαρισματικοῦ ἡγέτη», ποὺ συνεπαίρνει τὶς μά- ζες καὶ θεραπεύει ἀσθενεῖς δωρεάν’. (Κι ὅλα αὐτὰ --σημειωτέον--- σὲ μιὰ περίοδο μεσσιανικῶν ἡγετῶν καὶ ἐθνικῶν ἐξεγέρσεων κατὰ τῶν Ρωμαίων. 'Ἡ ἀποχαλυπτι- κὴ ἰουδαϊκὴ φιλολογία εἶναι ἕνα χαρακτηριστικότατο δεῖγμα τῆς κοινῆς πεποίθησης καὶ ἀναμονῆς γιὰ τὴν ἔλευση ἑνὸς ἐθνικοῦ Ἠγέτη-μεσσία γιὰ τὴν ἐκδίωξη τῶν ξένων καταχκτητῶν καὶ τὴν ἀπελευθέρωση τοῦ ᾿Ισραήλ”). [ΠῚ ἵΟ ᾿Ιησοῦς ἀπαρνήθηκε τὸν ἐθνικιστικὸ-μεσσιανικό του ρόλο (ἐδῶ βρίσχκε- ται καὶ ἡ πραγματικὴ αἰτία τῆς «προδοσίας τοῦ ᾿Γούδα») καὶ ταυτόχρονα ἦρθε σὲ ρήξη μὲ τὸ ἱερατεῖο, τὴν θρησχευτικὴ ὑποχρισία καὶ τὴν καθεστηχυῖα τάξη τοῦ ᾿]σ-