ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΚΟΥΤΟΥΛΑΣ «ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ) (Υ): ς 4 ου ο» Η πηγὴ τοῦ Μεσσιανισμοῦ 1. ΘΕΟΚΡΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΕΣ ΜΟΝΑΡΧΙΕΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ Ἢ ἀρχὴ τῆς θεοποίησης τοῦ βασιλιᾶ στὴν Μεσοποταμία (Σαργὼν ὁ Α΄ τῆς ᾿Αχκὰδ) καὶ στὴν Αἴγυπτο (Φαραὼξ ὁ γυιὸς τοῦ Θεοῦ Ρὰ- "Ἠλιου) χάνεται στὰ βά- θη τῆς προϊστορίας. ᾿Αντίθετα στὶς ᾿Ελληνικὲς Χῶρες σπάνια ἣ ποτὲ ὑπῆρξε θεο- ποίηση τοῦ δεσπότη, εἴτε «μονάρχης ἀπόλυτος» ἦταν αὐτὸς εἴτε «τύραννος». 'Η ὕ- παρξη Ἠ ὄχι θεοποίησης τοῦ βασιλιᾶ ἥταν μάλιστα καὶ ἡ εἰδοποιὸς διαφορὰ μεταξὺ τῆς ἑλληνικῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς βαρβαρικῆς δεσποτείας: «Οὐδένα γὰρ ἄνθρωπον δεσπότην, ἀλλὰ τοὺς θεοὺς προσκυνεῖτε» (Ἐενοφῶντος, Κύρου ᾿Ανάβασις 13). Μό- νο μετὰ τὶς κατακτήσεις τοῦ ᾿Αλεξάνδρου καὶ τῆς Ρώμης τὸ θεοχρατικὸ πρότυπο τῶν ἀνατολικῶν σημιτικῶν μοναρχιῶν τείνει νὰ γίνει ἡ «πολιτικοθρησκευτιχὴ ἰδεο- λογία» τοῦ Ππιρεγίαπι ΠΟΠΙΒΠΙΗΠΙ, δηλ. τῆς Μεσογειακῆς «Οἰκουμένης» (τὴν ὁποία τελικὰ κληρονόμησε ἡ Βυζαντινὴ Αὐτοκρατορία). Σύμφωνα μ᾽ αὐτὸ ὁ αὐτοκράτωρ εἶναι «υἱὸς Διός»: «...τοῦ Διὸς γέννημα ἱερὸν καὶ εἰκὼν ἐστὲν ἡ ἐπὶ τῆς γῆς βασι- λεία» (Θεμιστίου, Λόγος 1, 143α). Μάλιστα στὴν μεγάλη "Ποεειια”. ἐπιγραφὴν τοῦ 196 π.Χ. ὁ Πτολεμαῖος ὁ ᾿Επιφανὴς (205-181 π.Χ.) φέρει μαζὶ μὲ τὰ ἄλλα θεῖα προσωνύμια καὶ τοὺς τίτλους «θεὸς ἐκ θεοῦ» καὶ «εὐκὼν ζῶσα τοῦ Διός». (Ν.Π. Κποχ, ϑοπιε Ηε][επὶἰφείο Εἰεπιεηπίς ἵπ Ῥτἰπηιίνε (μτίςεἰαηάέγ, σ. 37-40). ᾿Επίσης μετὰ τοὺς χρόνους τοῦ ᾿Οκταβιανοῦ Αὐγούστου (Ίος αἰ. μ.Χ.) προστίθε- ται στὴν θεοποίηση τοῦ Ρωμαίου αὐτοκράτορα ὁ τίτλος τοῦ «σωτῆρος τοῦ κόσμου» καὶ τοῦ «Μεσσίου»!/ [᾿Αλλὰ καὶ σὲ προχριστιανικὲς ἐπιγραφὲς τοῦ 2ου αἰ. π.Χ. βρίσχουµε τὰ ἑξῆς: «᾿Επεὶ ἡ αἰώνιος καὶ ἀθάνατος τοῦ παντὸς φύσις, τὸ μέγιστον ἀγαθὸν πρὸς ὑπερ- βαλλούσας ἐνεργείας ἀνθρώποις ἐχαρίσατο, Καίσαρα τὸν σεβαστὸν ἐνεγκαμένγ τῷ καθ᾽ ἡμᾶς εὐδαίμονι βίῳ, πατέρα μὲν τῆςφξαυτοῦ πατρίδος θεᾶς Ρώμης, Δία δὲ πατρῷον καὶ σωτῆρα τοῦ κοινοῦ τῶν ἀνθρώπων γένους» (Ταγ[ίουτ, Τε αἰνἰπίιν οὗ (ἢς οπιᾶπ ΕΠΙΡΕΤΟΤς, 1991. Αρρεηαϊχ ΠΠ. σ. 267). Βλέπε ἐπίσης τὸν ἐπίσημο τίτλο τῶν Ρωμαίων αὐτοχρατόρων: «...ἔτος Α΄, Αὐτοκράτορος Καίσαρος [} αἴου Μεσσίου Κουίντου Τραϊανοῦ Δεκίου Εὐσεβοῦς Εὐτυχοῦς Σεβαστοῦ, Παῦνι Α΄ (Ξ 14 "Ιουνίου 250)» (Ρ. Μεγετ: 7216 171} 61} διι5 ἄεγ αεοίαηίσεβεη (Ηγἰιεπνεγ/{ο]- δυπρ στὸ ΑΡ[απά[απρεη ἀεγ ΚόηὶρΙοεν Ῥγαυββίβεμεη ΑΚαάεπιϊε εν Ν᾽ ἰββθεη- βομαίίθη, Ῥῃ1[ο05. Ηϊβι. ΚΙ. 1910, Βετ]ίη 1910. Αη]ιαπς ΑΡΠ. Ν ἀρ. 2 6.5). ᾿Επί- σης πρβλ. καὶ τὴν φράση τοῦ Εἰγπιῖοις Μαϊεγηα5: «Θαρρεῖτε, μύσται τοῦ θεοῦ σε- σῳωσμένου, ἔσται γὰρ ὑμῖν ἐκ πόνων σωτηρία» (Ε. Μαϊετηις, Περὶ πλάνης ΧΧΙΠΠ)[1Π. Κατόπιν τῶν παραπάνω γίνεται ἀντιληπτό, ὅτι κατὰ τοὺς αἰῶνες τῶν ρωμαΐϊ- κῶν καταχτήσεων διαμορφώνεται ὡς πολιτικοθρησχευτικὴ ἰδεολογία τῆς ἀναδυό- µενης Αὐτοχρατορίας τὸ θεοχρατικὸ πρότυπο τῶν παλαιῶν σημιτικῶν μοναρχιῶν τῆς Μεσοποταμίας καὶ τῆς Αἰγύπτου. 'Η πολιτικὴ αὐτὴ ἰδεολογία τῆς θεοποιή- σεως τοῦ Ρωμαίου αὐτοχράτορα συνίσταται σὲ τρεῖς παραμέτρους: α) Θεολογικὲς