ΠΛ ΟΓΑ ΚΑΙ ΜΑΝΤΙΚΑ ΠΑΙΔΕΙ͂Α: Θ᾽ ἀλλάξει ἢ θὰ καταργηθεῖ; Πενήντα ἔτη περίπου μετὰ τὴν ᾿Ελληνικὴ ᾿Επανάσταση ὁ παιδαγωγὸς Χ. Παπαμάρκου, ἀπογοητευμένος προφανῶς ἀπ᾿ τὴν κατάσταση τῆς Π|αι- δείας, ἔγραφε τὰ ἑξῆς: «Τὰ σχολεῖα µας κατήντησαν πτώματα ἄψυχα, οὔτε ἔχοντα οὔτε μεταδίδονται κίνησίν τινα πνευματικήν. ᾿Εκτός τινων ἐξαιρέ- σεων τὰ ἐπίλοιπα σχολεῖα εἶναι πνευματικὰ νεκροταφεῖα, οἱ δὲ διδάσκαλοι χρησιμεύουσιν ὡς οἱ ἀπαθέστεροι νεκροθάπται τοῦ πνεύματος». ᾿Ακόμη πενήντα ἔτη μετὰ ὁ 1. Τσιριμῶκος, ὑπουργὸς παιδείας στὴν κυ- βέρνηση Βενιζέλου --- κι ἔχει ἰδιαίτερη σημασία αὐτὸ --- περιγράφει τὴν κατάσταση τῆς ἑλληνικῆς Παιδείας, ὡς ἑξῆς: «Τὰ σχολεῖα μας --- ἀνεξαρτή- τως βαθμίδος -- μεταβάλλονται εἰς “κλίνην τοῦ Προκρούστου᾽᾽ διὰ τὸ σῶμα τῶν παιδιῶν μας, εἰς “Σαχάραν᾽᾽ δὲ κενολογίας καί λεξιθηρίας διὰ τὸ πνεῦ- μα των». Σήμερα -- καὶ πάλι πενήντα ἔτη μετὰ περίπου --- τὰ πράγματα στὴν “Ελληνικὴ Παιδεία ὄχι μόνο δὲν βελτιώθηκαν, ἀλλὰ χειροτέρευσαν ἐπι- κινδύνως. Τὰ σχολεῖα πιὰ κρίνονται παντελῶς ἀναξιόπιστα κι ἀνάξια τοῦ παντός, ἂν ὄχι καὶ πνευματοβόρα καὶ ψυχοφθόρα. Σήμερα ἡ ἀμάθεια, ἡ ἀ- μορφωσιά, ἡ ἀνελευθερία κι ἡ ἀντιπνευματικότητα ἐπιβλητικὰ ποζάρουν στοὺς σχολικοὺς χώρους, στοὺς δρόμους καὶ στὰ καταστήματα, στὰ θέατρα καὶ στὴ Βουλὴ τῶν ᾿Ελλήνων, ἐνῶ ταυτόχρονα ἡ ἀγριότητα κι ὁ φανατι- σμὸς εἶναι ἔκδηλος στὰ πρόσωπα τῶν δογματικῶν νεοελλήνων... Καὶ δὲν θὰ μποροῦσε νὰ γίνη διαφορετικά... Μιὰ ἐποχή, ποὺ τὴ χτύπη- σε ἡ συμφορὰ τῆς ἰσότητος καὶ τοῦ καταναλωτισμοῦ, τοῦ τυφλοῦ δογματι- σμοῦ καὶ τῆς ποδοσφαιροποίησης τῶν πάντων, φυσικὸ εἶναι νὰ μὴν χρειά- ζεται τὴν Παιδεία. Γιατὶ ἡ Παιδεία δὲν ἀποτελεῖ μέσον θεραπείας ἀσθενῶν (ἀνθρώπων, κρατῶν ἢ ἐθνῶν), ἀλλὰ «ἕτερον ἥλιον τοῖς πεπαιδευμένοις», σύμφωνα μὲ τὸν ᾿Ηράκλειτο... Καὶ τὸ ἑλληνικὸ κράτος, κατὰ γενικὴν ἐ- κτίμησιν καὶ παραδοχήν, νοσεῖ καὶ μάλιστα βαρέως. ᾿Ακαλαίσθητο οἶκο- δόμημα, κτισμένο ἄνευ σχεδίου καὶ προγραμματισμοῦ, βασισμένο σ᾽ ἕνα «λάθος» (Ναυαρῖνο) καὶ βαμμένο μὲ τὸ ἀθῶο αἷμα τοῦ πρώτου καὶ μοναδι- κοῦ “Ἕλληνα κυβερνήτου του, φυσικώτατο εἶναι νὰ ταλαντεύεται ἀδιάκοπα καὶ νὰ στηρίζη τὴν ἐπιβίωσή του στὴν ἄγνοια. Τοιουτοτρόπως, κι ἐνῶ ἐ- παγγέλλεται καὶ φορολογεῖ τοὺς πολίτες του γιὰ Παιδεία (Ξ μόρφωση, ἐξα- λήθευση), τοὺς παρέχει ἐκπαίδευση (Ξ διαμόρφωση συντηρητῶν καὶ χει- ροκροτητῶν του) καὶ μάλιστα κακῆς ποιότητος... « Ἢ ἐξάρτησις τῆς ἐκπαιδεύσεως ἀπὸ τὸ (κακῶς λεγόμενον) Ὑπουργεῖον Παιδείας εἶναι πάντοτε ἀπόλυτος... Οἱ διορισμοὶ κι αἱ ἐκκαθαρίσεις τοῦ κα- θηγητικοῦ προσωπικοῦ γίνονται πάντοτε μὲ κυβερνητικὴν πρωτοβουλίαν... Ὅλων αἱ σπουδαὶ εἶναι προσανατολισμέναι εἰς τὰς ἀνάγκας ἐκείνων ποὺ θὰ φθάσουν ἕως τὴν ἀνωτάτην βαθμῖδα καὶ εἰς τὰς ἰδεολογικὰς καὶ ἄλλας ἀ- παιτήσεις τῶν κοινωνικῶν ὁμάδων, ποὺ ἐλέγχουν τὰ πράγματα», ὁμολογεῖ ὁ προαναφερθείς ὑπουργός. Κι ὅμως οἱ ὑπουργοὶ κι οἱ κυβερνήσεις στὶς ὁποῖες ἀνήκουν ἔρχονται καὶ παρέρχονται --- συνηθέστατα βλέπουμε μάλιστα ν᾿ «ἀναδομοῦνται», ν᾿ «ἀναβαθμίζωνται» ἢ νὰ καθαιροῦνται ὑπουργοὶ Παιδείας (ἰδίως ἂν ἀστοχή- σουν καὶ κάνουν λόγο περὶ ἐξελληνισμοῦ τῆς Παιδείας ἢ περὶ ἀρχαίων ἑλ- ληνικῶν ἢ περὶ ἑλληνικῆς γλώσσας καὶ ἱστορίας)---, ἐνῶ ἡ ἐκπαιδευτικὴ ως