ΜΕΤΕΩΡΙΣΜΟΙ πνευματικὴ «περιουσία» τῆς ἀν- θρώπινης ὁμάδας ἀποτελεῖ τὴ µο- ναδικὴ προὐπόθεση γιὰ τὴν ἐπιβίωσή της, τὴ συνέχιση τῆς παρουσίας της στὴν ἱστορία. Ἣ ὑλικὴ «περιουσία» --- ἔδαφος, πολεμικὴ ἰσχύς, ὀργάνωση, πλοῦτος, βιομηχανία, τεχνολογικὴ ἀνάπτυξη---, ποὺ κατὰ κανόνα θεωρεῖ- ται κοινῶς σὰν ἀπόδειξη δυναμισμοῦ καὶ βιωσιμότητας τῆς ὁμάδας, ἡ μο- ναδικὴ ἴσως ἀπόδειξη, εἶναι στὴν πραγματικότητα, ἀπὸ ἄποψη φιλοσο- φίας τῆς ἱστορίας, ἕνα μηδέν, ἕνα ἀπό- λυτο μηδέν, χωρὶς κανέναν ἀπολύτως ρόλο, καμμιάν ἀπολύτως ἐγγύηση διάρκειας, συνέχειας. .-Ολόκληρη ἡ ἵἱ- στορία εἶναι γεμάτη ἀπὸ ὁριστικὰ ἐξα- φανισµένες, ὁριστικὰ πιὰ ἱστορικὰ νὲ- κρές «ἐθνότητες», πού, ὅταν ἤκμα- σαν, ἀπὸ ἄποψη ὑλικῆς ὑποδομῆς, στρατιωτικῆς ὀργανώσεως, πλούτου καὶ ἐδαφικῆς ἐξαπλώσεως, ξεπέρα- σαν πλεῖστα, ἄν ὄχι ὅλα τὰ γνωστὰ ἱ- στορικὰ ἔθνη. Εἶναι χαρακτηριστικὲς οἱ περιπτώσεις διαφόρων πανίσχυρων στρατιωτικὰ καὶ ὀργανωτικὰ αὐτο- κρατοριῶν, ἀπὸ ἐκεῖνες τοῦ Τιμούρ- Λένγκ, τοῦ Τσεγκίς-Χὰν καὶ πολλῶν ἄλλων ἀσιατικῶν δυνάµεων μέχρι τὶς ἀνάλογές τους στὴ Δύση, τῶν ᾿Αβά- ρῶν, π.χ., τῶν Σαρματῶν, τῶν Βανδά- λων, ἤ τὴν Ἁγία Ρωμαϊκὴ Αὐτοκρατο- ρία τοῦ Καρλομάγνου, ἄν θέλετε, πού, μολονότι ὑλικὰ κανείς δὲν μπόρεσε νὰ τὶς ἀντιμετωπίσει, ἐν τούτοις αὐτοκα- ταστράφηκαν καὶ αὐτοεξαφανίσθη- καν ταχύτατα ἀπὸ τὸν ἱστορικὸν ὁρί- ζοντα σὰν διάττοντες ἀστέρες. Καί, ἐ- πίσης, ὁλόκληρη ἡ ἱστορία εἶναι γεµά- τη ἀπὸ πνευματικὰ ἀκτήμονες ἐθνότη- τες (πρόχειρα, ἀναφέρω λίγες ἀπὸ τὴ γεωγραφική µας περιοχή: Λυδοί, Φρύ- γες, Κᾶρες, Κίλικες, Παφλαγόνες, Πι- σίδες, Θρᾶκες, ᾿Ιλλυριοί, Δακοί), ποὺ σήµερα δὲν ἀντιπροσωπεύουν πιὰ πα- ρὰ ἕνα ἀναμνηστικὸ ὄνομα ἁπλῶς µέ- σα στὶς σελίδες τῆς παγκόσμιας ἶστο- ρίας --- καὶ τίποτε περισσότερο. Ἔπο- µένως: ἱστορικὸ νόµο, χωρὶς ἐξαιρέ- σεις, ἀποτελεῖ ἡ διαπίστωση ὅτι ἡ ὑλι- κὴ ὑπόσταση καὶ ἡ τεχνολογικὴ ἰσχύς τῆς ἀνθρώπινης ὁμάδας δὲν ἔχει καμ- μιὰ ἀπολύτως σχέση μὲ τὸν ἱστορικὸ της δυναμισμό, τὸν βαθμὸ ἀντοχῆς της στὸ χρόνο. ξ ἀντιθέτου, ὁ πνευματικὸς πλοῦ- τος, τὸ ἀπόθεμα τοῦ πνευματικοῦ πολιτισμοῦ ποὺ μπορεῖ νὰ παραγάγη καὶ νὰ «ἀποθηκεύση» σὰν «παράδο- σή» της ἡ ἀνθρώπινη ὁμάδα, ἀποτελεῖ τὴ μοναδικὴ ἐγγύηση καὶ τὴν πιὸ σί- γουρη ἐξασφάλισή της ἔναντι τῆς ἱστο- ρικῆς φθορᾶς καὶ τοῦ ἱστορικοῦ θανά- του. Ὅσο ἀληθινώτερος, γνησιώτε- ρος, ἐλευθερώτερος --- ἄν ἐπιτρέπεται ὁ συγκριτικός σὲ μιὰ ἔννοια ἀπόλυτη καὶ ἀδιαβάθμητη, ὅπως εἶναι ἡ ἰδέα τῆς ἐλευθερίας --- εἶναι ὁ πνευματικὸς πολιτισμὸς ἑνὸς ἜἛθνους, ὅσο εὐρύτε- ρα οἱ ἄυλες οὐσίες, οἱ ἄχρονες οὐσίες τῆς ἀλήθειας καὶ τῆς ἐλευθερίας εἰσά- γονται στὴν ζωή του, τὴ σκέψη του, τὴν πρακτική του, τόσο εἶναι βέβαιο ὅ- τι θωρακίζεται ἀπέναντι στὰ δόντια τοῦ χρόνου, τόσο εἶναι βέβαιο ὅτι θ᾽ ἀντέξη σ᾽ ὁποιαδήποτε ἱστορικὴ μοῖ- ρα, ὅσο σκληρὴ κι ἄν εἶναι. Τὸ ἑλληνι- κὸ ἱστορικὸ ὑπόδειγμα εἶναι τὸ τυπι- κώτερο τῆς ἀνθρώπινης ἱστορίας. Αὐ- τὸ ποὺ ὁ Ἑλληνισμὸς παρήγαγε στὴν προκλασσική, κλασσικὴ και µετα- κλασικὴ φάση τῆς ἱστορίας του καὶ συγκόµισε στὴν ἱστορικὴ ἀποθήκη του, τὸν ἀληθινώτερο και ἐλευθερώτε- ρο πνευματικὸ καὶ καλλιτεχνικὸ πολι- τισμὸ τοῦ Κόσμου, ἀποτέλεσε κατὰ βάθος, τὸν ἰσχυρότερο ἁἀμυντικὸ «στρατό» τῆς ἱστορίας, τὸν µεγαλύτε- ρο «πλοῦτο» ἀπ᾿ ὅσους συγκεντρώθη- καν ποτέ, τὴν τελειότερη ἀμυντικὴ «ὀργάνωση» ἀπ᾿ ὅσες μπόρεσαν νὰ συγκροτήσουν ἄνθρωποι. Αὐτὸς ὁ «στρατός», αὐτὸς ὁ «πλοῦτος», αὐτὴ