ΚΩΣΤΑΣ ΠΑΠΑΠΑΝΟΣ Δημοκρατία, τέλος; «Εἶναι ἡ δημοκρατία σήμερα ἐλευθερία σμὸ διατηροῦν καὶ περιφρουροῦν κάπως χωρὶς νὰ εἶναι ἀναρχία κι ἀποτελεῖ πειθαρτὸν ἐλεύθερο ἔλεγχο καὶ διάλογο, τὴν ἐπιχημένη ἑνότητα ἐλεύθερων ἀτόμων, χωρὶς καλοῦνται καὶ τὴ χρησιμοποιοῦν κ ̓ ἐκεῖνοι τὸν κίνδυνο νὰ καταλήξει αὔριο σὲ τυραννίποὺ μὲ τὸν μονοκομματισμὸ καὶ τὴ στυγνὴ δα, ὅποιου χρώματος κι ̓ ὅποιας μορφῆς;» γραφειοκρατία ἔχουν ἀφανίσει τὰ μεγάλα Τὸ ἐρώτημα αὐτό, ποὺ ἐτέθη πρὶν ἀπὸ λίκαὶ πολυσήμαντα αὐτὰ γνωρίσματά τῆς, Ύα χρόνια, γίνεται, μέρα τὴν ἡμέρα, ὅλο κι τὸ καύχημα καὶ τὴν περηφάνεια της. Τὴν ἐἀπαιτητικὸ γιὰ μιὰν ἀπάντηση. ̓Αλλὰ καὶ πικαλεῖται τόσο ὁ σοσιαλισμὸς κι ὁ μαρξιἡ ἀνενδοίαστη κι ἀνεπιφύλακτη ἀπάντηση σμός, ὅσο κι ὁ καπιταλισμὸς κι ὁ κομμουὅλο καὶ γίνεται, μέρα τὴν ἡμέρα, πιὸ δύνισμὸς, ἡ νέα ἀριστερὰ καὶ ἡ νέα δεξιά, ὁ ἐσκολη καὶ πιὸ ἀπόμακρη. Ἣ πραγματικόθνικισμός, ὁ συντηρητισμὸς κι ὁ προοδευτητα, ὅπως διαγράφεται καὶ διαμορφώνετισμός. Ὅλοι τὸ θεωροῦν ἀνάγκη τους νὰ ται γύρω μας καὶ πιὸ μακριὰ μας, κάθε ἅλφαίνονται ὅτι σχετίζονται μαζύ της, ἔστω λο παρὰ διευκολύνει μιὰ τέτοια ἀπάντηση. κ ̓ ἐπιφανειακὰ ἤ ὑποκριτικά, δημιουργώνἘκεῖ ποὺ οἱ περισσότεροι, ἄν ὄχι ὅλοι, τας ἔτσι ἕνα φοβερὸ μπέρδεμα, δίχως ἕνα συμφωνοῦν, εἶναι ὅτι ἡ δημοκρατία καὶ ἡ ἐπαράθυρο διαφυγῆς γιὰ τὴ συνάντηση μιᾶς λευθερία --ποὺ ἡ δημοκρατία εἶναι ἡ πολικάποιας, ποιοτικὰ καὶ ποσοτικά, ἀληθινῆς τική της ἔκφανση-- καὶ γενικὰ τὰ φιλελεύδημοκρατίας. (Μιλᾶμε, φυσικά, γιὰ τὴ δηθερα ἰδεώδη, περνᾶνε μεγάλη κρίση. Ὅση μοκρατία, ὄχι μόνο μὲ τὴν ἔννοια τοῦ αἱρεδὲν πέρασαν ποτὲ στὴ μακραίωνη πορεία τοῦ κι ὄχι τοῦ κληρονομικοῦ ἀνώτατου ἄρτους. Θὰ ̓λεγε κανείς, ὅτι βρίσκονται στὸ χοντα καὶ τῆς ἐναλλαγῆς καὶ διαδοχῆς τῆς τελευταίο ὅριο ἀντοχῆς τους. Παρ) ὅλο κυβερνήσεως μ ̓ ἐλεύθερες ἐκλογὲς καὶ ποὺ ὅλοι μας λέμε ἤ καμωνόμαστε ὅτι τὰ. πολλὰ κόμματα, τὴν ταρυθ]α4ιε δηλ., ἀλλὰ ἀγαπᾶμε καὶ τὰ πιστεύουμε. Μαζί τους καὶ μὲ τὴν ἔννοια τῆς διακηρύξεως καὶ περνάει κρίση καὶ ἡ ἀρετή, ποὺ ἀποτελεῖ προστασίας τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀτόμου τὸ κρηπίδωμα, τὸ θεμέλιο ὅλων τους. ̓Αρκαὶ τοῦ πολίτη, τοῦ κλασσικοῦ δηλ. πίναχὲς καὶ ἠθικὰ κριτήρια, ποὺ ἄλλοτε ἀνθοκα ἐλευθεριῶν, τὴ αἐπηοοΓγδε!6). βολοῦσαν στὶς κοινωνίες μας, συντρίβονΧ ἈΞ ται και διαλύονται καθημερινά, ἄν δὲν συνΒέβαια, ἡ δημοκρατία σήμερα ἔγινε τρίφθηκαν καὶ διαλύθηκαν. Κι’ ὅπως εἶναι «κοινωνικὴ δημοκρατία», ποὺ πολλοὶ τὴ γνωστό, δίχως αὐτὰ δὲν μπορεῖ νὰ ὑπάρξει θεωροῦν σὰν τὴ σωτηρία τοῦ κόσμου καὶ ἀρετή, ἀλλὰ κι’ ἄν ὑπάρξει, δὲν μπορεῖ νὰ πασχίζουν νὰ τὴ διαδώσουν καὶ νὰ τὴν ἐγδράσει. « Ἡ ἐλευθερία δὲν ἀγαπᾶ νὰ κατοικαταστήσουν σὲ κάθε γωνιὰ τῆς γῆς. ̓Αντὶ κεῖ εἰς τόπους ὅπου δὲν βασιλεύει ἀρετὴ καὶ δηλ. «ὅσο τὸ δυνατὸν λιγότερο Κράτος», ἔχρηστοήθεια», ἔχει γράψει ὁ Κοραῆς. Καὶ γινε ὅσο τὸ δυνατὸν περισσότερο. Φτάσαδὲν νομίζω, ὅτι μπορεῖ νὰ ἰσχυρισθεῖ κανεὶς με δηλ. στὸ «κοινωνικὸ Κράτος», ποὺ ἔχει πὼς στη σημερινὴ κοινωνία μας «κατοικεῖ ἀρετὴ καὶ χρηστοήθεια»..Τουλάχιστον τόσυγκεντρώσει κι ὅλο συγκεντρώνει στὰ χέρια του ὅλο καὶ περισσότερη δύναμη ἀπὸ ση, ὅση χρειάζεται ἡ ἐλευθερία καὶ ἡ πολικάθε ἄλλη φορὰ στὴν ἱστορία τῆς ἀνθρωτική της, καθὼς εἶπα, ἔκφανση, ἡ δημοπότητας. Αὐτὸ εἶναι ποὺ ρυθμίζει τὴ ζωὴ κρατία. τοῦ ἀνθρώπου, τοὺς ὄρους ἐργασίας του, ̓Αληθινά, ἡ δημοκρατία, ἡ ἐλευθερία καὶ κατευθύνει τὴν οἰκονομία, ὀργανώνει τὴν ἡ ἀρετή, τὰ πιὸ πολύτιμα ἀγαθὰ γιὰ τὸν ἄνπρόνοια, τὴν ἐκπαίδευση, τὶς συγκοινώθρωπο ὕστερ ̓ ἀπὸ τὴν ὑγεία, δοκιμάζονται νίες, τὸ φωτισμὸ καὶ τόσα ἄλλα. σκληρὰ στοὺς σημερινοὺς ἐπίβουλους καὶ Ὅμως, μὲ τὴ νέα της αὐτὴ μορφή, πότε περίεργους καιρούς μας. Πάνω στὴ δημογιὰ χάρη τοῦ «κοινωνικοῦ συνόλου» ἤ κρατία ἔχουν γαντζωθεῖ ὅλοι καὶ τῆς δί«κοινωνικῶν ὁμάδων», πότε γιὰ χάρη τῆς νουν καθένας τὴν ὅποια μορφὴ καὶ ἕκταση κρατικῆς σκοπιμότητας, τῆς περίφημης τὸν συμφέρει. Τόσο, ποὺ κινδυνεύει πιὰ νὰ ΓΑἱ5ΟΠ ἀαθεέίβίἰ ποὺ τόσο παίδεψε τὸν κόσμο μὴν εἶναι παρὰ ἡ σκιὰ τοῦ ἑαυτοῦ της. Ἐσ ̓ ἀλλοτινοὺς καιρούς --ὅλο καὶ τὴν κουτκτὸς ἀπὸ κείνους ποὺ μὲ τὸν πολυκομματι-