ΕΥΑΤΤΕΛΟΣ ΜΠΕ ΞΗΣ “Ἱστορικὰ στοιχεῖα γιὰ τὶς σχέσεις / ρω ο» Ἠωωκλησίας-Σιουλτανικοῦ καθεστῶτος 1459. 'Ὁ Μωάμεθ ὁ Β ́ ὁ Πορθητὴς ἀνασυστήνει τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο, ποὺ δὲν ὑφίστατο τὴν συγκεκριμένη ἐποχή, ὅπως ἔχουμε ἤδη προαναφέρει στὸ τεῦχος 193 τοῦ «Δαυλοῦ». 'Ο πατριαρχικὸς θρόνος ἤταν κενός, δὲν ὑπῆρχε πατριαρχικὴ αὐλὴ ἀλλὰ οὔτε καὶ πατριαρχιχὸς ναός. “Ὅπως διασώζει ὁ σύγχρονος τοῦ Μωάμεθ Θεόδωρος ̓Αγαλλιανός, ὁ σουλτάνος «ἐξεῖναι ἡμῖν παρεκελεύσατο κατὰ τὰ οἱχεῖα πολιτεύεσθαι καὶ πάτρια ἔθη καὶ τοὺς νόμους καὶ ἱερωσύνην ἔχειν καὶ ναοὺς καὶ ἀρχιερωσύνην καὶ πάντα ἁπλῶς τὰ χριστιανικά». Ταυτόχρονα ὁ πατριάρχης ἀναγνωρίζεται ὡς θρησκευτικοπολιτικὸς ἡγέτης τῶν ὀρθοδόξων. Ὃ ̓]Ἱωσὴφ Βρυέννιος περίπου τὴν ἴδια ἐ ἐποχὴ γράφει: «Ἢ ̓Εκκλησία τὸ ἑαυτῆς ἀμετάβλητον ἅποσώζει σχῆμα, καὶ ἀρχιερεῖς καὲ ἱερεῖς καὶ διάκονοι ἐν μέσοις ἔθνεσι τὰ τοῦ βαθμοῦ ἀκωλύτως ἀνύουσι καὶ ἑκασταχοῦ τὰ θεῖα ἱερουργεῖται μυστήρια». ̓Ο Γεννάδιος Σχολάριος συνεχίζει νὰ ὑμνῇ τὸν σουλτάνο, γιατὶ ἡ «γνῶσις ὁμοῦ καὶ φιλανθρωπία» του ὄχι μόνο ἀνασύστησε τὴν ̓Εκκλησία, ἀλλὰ τὴν κατέστησε «ἐλευθέραν» καὶ μάλιστα «μετὰ πολλῶν αὐτοῦ δωρεῶν». Οἱ μοναχοὶ τοῦ ̓Αγίου "Ὄρους μὲ ἀντιπροσωπία ποὺ εἴχαν στείλει στὴν τότε τουρκυ) πρωτεύουσα Προῦσα τὸν 14ο αἰῶνα εἶχαν ἤδη δηλώσει ὑποταγὴ στὸν σουλτάνο ̓Ορχάν. Τὸ 1372 ἔχουμε τὸ φιρμάνι ὑπὲρ τῆς ὀρθοδόξου μονῆς τῶν Σερρῶν, μὲ τὸ ὁποῖο ὁ σουλτάνος ἐγγυᾶτο τὸ ἀπαραβίαστό της ἀρχικὰ ἐπικυρώνει στὴν συνέχεια τὴν ἰδιοχτησία τῶν γαιῶν της καὶ παραχωροῦσε φορολογικὲς ἀπαλλαγές. Ἢ μονὴ τῶν Βλατάδων μὲ φιρμάνι τὸ 1446 ἀποχτᾶ μεγάλες ἐκτάσεις γαιῶν καὶ οἱ μοναχοί της ἀπαλλάσσονται τοῦ κεφαλικοῦ φόρου καὶ τῆς δεκάτης. Πολλὲς ἄλλες μονὲς ἀκολουθοῦν. Παρ) ὅλα αὐτὰ ἡ ̓Εκκλησία καὶ οἱ μονὲς θεωροῦν μετὰ τὸ 1821 τοὺς ἑαυτούς τους ἀδικημένους καὶ καταπιεσμένους κατάφωρα ἀπ ̓ τὴν στυγνὴ ἐχ̓μετάλλευση τοῦ δυνάστη ̓Οθωμανοῦ. Πάντως κατὰ τὴν ἀπογραφὴ τῶν γαιῶν τοῦ ἑλληνικοῦ κράτους, ποὺ ἔγινε τὸ 1833, ἡ κτηματική τοὺς περιουσία ἀντιστοιχοῦσε στὸ 1/3 τῆς συνολικῆς ἐκτάσεως τῆς ̓Ελλάδος. ̓Ενδεικτικὰ ἀναφέρεται, ὅτι ἡ μονὴ 1 ηρομερίου τὸν 16ο αἰῶνα ἐχμεταλλευόταν 12 χωριὰ τῆς περιοχῆς της, ἡ μονὴ Κάτω Παναγιᾶς στὴν "Αρτα 3, τὸ ἴδιο καὶ ἡ μονὴ Κοσινίτσας, ἣ μονὴ τῆς Πάτμου 14 καὶ οἱ τρεῖς μεγάλες μονὲς τοῦ Πόντου (Σουμελᾶ, Βαζελῶνος, Περιστερεώτα) πάνω ἀπὸ 40. Τὰ χωριὰ αὐτὰ πολλὲς φορὲς περνοῦν καὶ στὴν μορφὴ τῆς ἀπόλυτης ἐξάρτησης «μετὰ τῶν προσκαθημένων ἐν αὐτοῖς ἀνθρώπων». Ἡρίσκονται μέσα σὲ τσιφλίχια μονῶν καὶ κατοικοῦνται ἀποχλειστικὰ ἀπὸ δουλοπάροικους. “ἕνα τέτοιο τσιφλίκι κοντὰ στὸ Βουκουρέστι, ὅπως περιγράφεται ἀπὸ ἕνα πατριαρχικὸ σιγίλλιο τοῦ 15992, λειτουργοῦσε «παντοίοις ἄγαθοῖς κινητοῖς τε καὶ ἀκινήτοις... πλήθει τε ἀφιερωμένων ἀμπελίων, χωραφίων, ύδρομμύλων, χωρίων ἱκανῶν μετὰ τῶν ἐν αὐτοῖς παροίκων Αἰγυπτίων (τσιγγάνων)». 'Ο Μωάμεθ ὁ Β ́ γίνεται ὁ πρῶτος μετὰ τὴν ἅλωση Τοῦρχος ἡγεμόνας, ποὺ χκατανοῶντας τὴν σημασία τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας τὴν υἱοθετεῖ ὡς ἐπίσημη διπλωματικὴ γλῶσσα τοῦ κράτους του. Στὴν συνέχεια καὶ μετὰ ἀπὸ ἀρκετὰ χρόνια αὐτὴ ἡ πρωτοποριαχὴ σύλληψη τοῦ Μωάμεθ δείχνει νὰ ἀτονεῖ καὶ ἡ ἑλληνικὴ γλῶσσα παύει νὰ κατέχει τὸ μεγάλο αὐτὸ πλεονέκτημα. Τίθεται πάντως τὸ ἐρώτημα, ἂν οἱ