Δρ κ. ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ᾿Αρχαία ἑλληνικὴ φιλοσοφία καὶ ἰατρικὴ «Διὸ δή... μετάγειν τὴν σοφίην ἐς τὴν ἰη- τρικἠν καὶ τὴν ἰητρικὴν ἐς τὴν σοφίην᾽ ἰη- τρὸς γὰρ ἰσόθεος οὐ γὰρ πολλὴ διαφο- ὴ ἐπὶ τὰ ἕτερα» (Ἴππ., Π. Εὐσχημ., 5). Α’ ἐπεκτείνωμε καὶ στὴν ἰατρικὴ τὸν ὁρισμό, ποὺ ἔδωσε ὁ Πλάτων στὴ φιλοσοφία, πρέπει νὰ δεχθοῦμε, ὅτι κι ἡ ἰα- τρικὴ εἶναι γνώση τοῦ «ὄντως ὄντος», μὲ τὴ διάκριση ὅτι, ἐνῷ καὶ γιὰ τὶς δύο ἀναγ- καία προὐπόθεση εἶναι ἡ ἔρευνα τῶν αἰτίων καὶ τῶν ἀρχῶν τῶν ὄντων, γιὰ μὲν τὴ φιλο- σοφία τὸ θέµα εἶναι ἀπεριόριστο, ἀφοῦ αὐ- τὴ ἐνδιαφέρεται γιὰ τὴ σαφῆ γνώση ὅλων τῶν ὑπαρχόντων στὴ φύση, γιὰ δὲ τὴν ἰα- τρικὴ ἡ γνώση περιορίζεται µόνο στὸν ἄν- θρωπο καὶ τὸ στενὸ του περιβάλλον. Ἐάν, ἐξ ἄλλου, θυμηθοῦμε τὸ ἐπιτύμβιο ἐπίγραμμα τῶν ᾿Αθηναίων στὴν ἐπιτάφιο πλάκα τοῦ Πλάτωνα, τοὺς δύ᾽ Απόλλωνα φύσ᾽ Ασκληπιὸν ἠδὲ Πλάτωνα, τὸν μέν ἵνα ψυχήν, ὃ ἵνα σῶμα σάοι,!, ἔχουμε τὸν πλή- ρη ὁρισμὸ τῆς φιλοσοφίας καὶ τῆς ἰατρι- κῆς, δηλ. τῆς μὲν φιλοσοφίας σκοπὸς καὶ ἔργο εἶναι ἡ διάσωση τῆς ψυχῆς ἀπὸ τὴ πίε- ση τῶν παθῶν, τῆς δὲ ἰατρικῆς ἡ διαφύλα- ἔῃ τοῦ ὀργανισμοῦ ἀπὸ τὶς ἀρρώστιες καὶ νοσήσεις γενικά. Τοῦτο ὁ Δημόκριτος διε- τύπωσε ὡς ἑξῆς: Ἰητρικὴ μὲν γάρ τὰς νό- σους ἀκέεται, σοφίη δὲ ψυχὴν παθῶν ἀφαι- ρᾶται (βλ. Ε;αρπι. Ψουδ, Ὠιεὶς καὶ Κταη2. 152, 35). Σοφία καὶ ἰατρική, μὲ ἄλλα λόγια, εἶναι ἐπιστῆμες χρήσιμες στὸ βίο τοῦ ἀνθρώπου, καὶ «οὐκ ἀλόγως οἱ προβαλλόμενοι τὴν σοφίην πρὸς πολλὰ εἶναι χρησίµη, ταύτην δὴ ἐν τῷ βίῳ» (Ιππ., Π. Εὐσχ., 13,1). Σοφία εἶναι ἐπιστήμη τοῦ καλοῦ καὶ τοῦ ὡραίου καὶ ἰατρικὴ ἐπιστήμη ποὺ ἀποβλέ- πει στὸ νὰ καταστήσει σῶμα καὶ ψυχὴ γε- ρά, ὥστε ὁ ἄνθρωπος νὰ αἰσθάνεται τὸ κα- λὸ καὶ τὸ ὡραῖο! Ἡ ἰατρικὴ καὶ ἡ φιλοσοφία στὴν ἀρχαία Ἑλλάδα καὶ ἐπὶ μακροὺς αἰῶνες συνεβάδι- (1) Τοῦτο ἀνταποκρίνεται πρὸς τὸ χρησμὸ τῶν ΔΕλ- φῶν; «Ὡς δύο παῖδες τεχθήσονται, Απόλλωνος μὲν - σκληπιός, Αρίστωνος δὲ Πλάτων, ὦν ὁ μὲν ἰατρὸς ἤ- σται σωμάτων, ὁ δὲ ψυχῶν» (Ανων., Βίος Πλάτι- νος, σελ. 9. Ννεξιεγπιαηη: καὶ Ὀλυμπιοδώρου. Βίος Πλ., σελ. 4-111,45: καὶ Διογ. Λαερτίου. Βίοι Φιλοσό- Φων»)). σαν ἀδελφωμένες καὶ ἡ μεταξύ τους ἐπί- ὅραση ὑπῆρξε γόνιµος καὶ θετική: καὶ ἡ ἀλληλοβοήθεια γιὰ τὴν κατάρτιση τῆς φι- λοσοφικῆς θεωρίας καὶ τῆς ἰατρικῆς ἐπι- στήµης, στενὴ καὶ ἀναγκαία. Οἱ προσω- κρατικοὶ λεγόμενοι φιλόσοφοι ἔγιναν γνῶ- στοὶ ὡς φυσιολόγοι ἤ φυσικοὶ φιλόσοφοι, γιατὶ σπούδασαν τὴν ἐν γένει φύση, μαζί καὶ τὴν φύση τοῦ ἀνθρώπου, καὶ κυρίως τὴν ἀνατομικὴ καὶ τὴ φυσιολογία. μὲ τὰ πρῶτα γράμματα. Κοινὸς στόχος, λοιπόν, φιλοσοφίας καὶ ἰατρικῆς εἶναι ἡ ἀνεύρεση καὶ σπουδὴ τῶν αἰτιῶν καὶ ἀρχῶν τῶν φυσικῶν ὄντων καὶ γεγονότων, ποὺ διέπουν τὴν ὕπαρξή τους καὶ κατ᾽ ἐξοχὴν τὴν γέννηση καὶ ὕπαρξη τῶν ζώντων ὄντων, στὴν τάξη τῶν ὁποίων ἀνήκει ὁ ἄνθρωπος. Πιὸ συγκεκριμένα ἡ φιλοσοφία, ὡς φυσι- κὴ ἐπιστήμη, ἐνδιαφέρεται γιὰ τὴν σωστὴ γνώση τῶν φυσικῶν ὄντων καὶ κυρίως γιὰ τὴ γνώση τῶν φυσικῶν στοιχείων (φυσικὴ φιλοσοφία), ἀλλὰ καὶ τῶν ἠθικῶν νόμων (ἠθικὴ φιλοσοφία), ποὺ διέπουν τὴ ζωή τῶν ὄντων καὶ πρὸ παντὸς τοῦ ἀνθρώπου, ἐνῷ ἡ ἰατρικὴ περιορίζεται στὴ γνώση τῆς ἀνα- τομικῆς καὶ φυσιολογικῆς ὑφῆς του ἀλλὰ καὶ τῆς παθολογικῆς καταστάσεως αὐτοῦ, καὶ κυρίως γιὰ τὰ αἴτια, ποὺ διαταράσ- σοὺν τὴν ἁρμονία τῆς ὑγείας του. Ἢ ἰατρικὴ ἀναπτύχθηκε μέσα στοὺς κόλπους τῆς προσωκρατικῆς φιλοσο- φίας, ὅπως τὴ γνωρίζουμε. Τὸ εἶδος αὐτὸ τῆς φιλοσοφίας, ὅπως διαμορφώθηκε ἀ- πὸ τοὺς ἀρχαίους Ἕλληνες σοφοὺς καὶ κυρίως ἀπὸ τὸ Θαλῆ τὸ Μιλήσιο (585 π.Χ.), τὸν ᾿Αναξαγόρα (511-545-π.Χ.), τὸν ᾿Αναξιμένη (588-524 π.Χ.), τὸν Πυθα- γόρα (580 π.Χ.) καὶ τὸν σπουδαῖο μαθητή του ᾿Αλκμέωνα (540 π.Χ.), τὸν Ἡράκλει- το (535-475), τὸν Ἐμπεδοκλὴ (495-435 π.Χ.) καὶ ἄλλους, σκοπὸ εἶχε νὰ διερευ- νήσει ὅλα τὰ φαινόμενα, ποὺ ἀναφέρον- ται στὴ σπουδὴ τῶν ἐπὶ μέρους ὄντων. Καὶ γιὰ τὴν ἑρμηνεία τους ἀναπτύχθηκαν δύο τάσεις, τοῦ μονισμοῦ καὶ τοῦ δυϊ- σμοῦ, καὶ στηρίχτηκαν δύο θεωρίες, ποὺ ἀντιμαχότανε ἡ μία τὴν ἄλλη, δηλαδὴ ἡ μηχανική, ποὺ πίστευε στὴ μοναρχία τῆς ὕλης, σύμφωνα μὲ τὴν ὁποία ὅλα τὰ