ΣΙΤΕΦΑΝΟΣ ΑΛΤΑΙΟΣ Ἱεράρχηση καὶ ἀλήθεια ἓν ξέρω, τὶ σκέψεις μπορεῖ νὰ προκαλέσει ὁ τίτλος αὐτοῦ τοῦ μελετήματος. Πῶς θὰ τὸν πάρει κανείς; Θὰ τὸν ἐννοήσει μήπως σὰν ταύτιση τῆς ἔννοιας τῆς ἁλήθειας μὲ τὴν ἔννοια τῆς ἱεράρχησης; Ἢ μήπως ἐκεῖνος ὁ συμπλεκτικὸς σύνδεσμος «καὶ» θὰ τὸν κάνει νὰ πιστέψει, ὅτι σκοπός μας εἶναι νὰ ἐκθέσουμε τὴν ἀντίθεση ἀνάμεσα σὲ δύο ἐκ διαμέτρου ἀντιφατικὲς ἔννοιες; Αν συμβεῖ αὐτό, τότε εἶναι φανερό, ὅτι καὶ ἡ μία καὶ ἡ ἄλλη πιθανολόγηση προδίδουν πτωχεία ἐννοιῶν. Γιὰ τὴν ἀκρίβεια, προδίδουν τὴν ὕπαρξη ἑνὸς τρόπου σκέψης, ποὺ ἀναγκάζει τὸν σκεπτόμενο νὰ κινεῖται ἀνάμεσα στὰ ζεύγη τῶν ἀντιθέτων. Ἤ ἐτοῦτο ἤ τὸ ἄλλο, τὸ ἀντίθετό του. Αὐτὸς ὁ τρόπος σκέψης διατείνεται, ὅτι ὁλόκληρος ὁ κόσμος περιέχεται μέσα στὴν ἀγκύλη τῶν ἀκραίων καὶ ἀντιθετικῶν πόλων. Καμμιὰ ἄλλη πραγματικότητα δὲν ὑπάρχει ἔξω ἀπ ̓ αὐτήν. Μήπως προσέξατε κάτι στὰ παραπάνω; Θέλω νὰ πῶ, τὸν τόνο μιᾶς ἀμείλικτης, ἀποφασιστικῆς σκληρότητας. Σὰν νὰ ὑπονοεῖται: «Πᾶς μὴ μεθ ̓ ἡμῶν καθ ̓ ἡμῶν». ̓Οσμίζεται κανεὶς μιὰν ἀπειλὴ στὸν ἀέρα, ἄν τολμήσει νὰ θίξει τὰ καλῶς ἤ κακῶς κείμενα. Παρ ̓ ὅλα αὐτά, ἐμεῖς θὰ τολμήσουμε νὰ κινηθοῦμε ἔξω ἀπὸ τὴ φυλακὴ τῆς δυαδικῆς σκέψης, γιὰ νὰ δοῦμε πῶς θὰ μπορέσουμε νὰ εἰσδύσουμε στὶς ἔννοιες τοῦ τίτλου, χωρὶς νὰ παγιδευτοῦμε σὲ κανένα κατεστημένο. Ας δοῦμε, ὅμως, πρῶτα ποιά εἶναι ἡ γενικὴ ἀντίληψη γιὰ τὴν ἀλήθεια. Προσέξατε μήπως, σὲ τί ἀμηχανία φέρνει αὐτὸ τὸ ἐρώτημα σ ̓ ὅποιον ὑποβληθεῖ; "Αν ἔχετε κάνει αὐτὴ τὴν παρατήρηση, ἴσως νὰ μὴν σταματήσατε σ ̓ αὐτήν, ἀλλὰ νὰ φέρατε στὸ νοῦ σας τὸ ἀντιφατικὸ φαινόμενο τῆς ἄγνοιας «περὶ τὴν ἀλήθεια» καὶ τῆς λέξης «ἀλήθεια». Οἱ ἄνθρωποι, χωρὶς νὰ γνωρίζουν τί εἶναι ἀλήθεια, χρησιμοποιοῦν ἀφειδώλευτα τὴ λέξη σὰν νὰ γνωρίζουν. ̓Αλλὰ ἄν ξαφνικὰ τοὺς ρωτήσετε τί εἶναι ἀλήθεια, πέφτουν σὲ μεγάλη ἀμηχανία. Ὡστόσο, ὅταν περάσει τὸ πρῶτο ξάφνιασμα, θὰ ψάξουν νὰ βροῦν μιὰ ἀπάντη- ση. "Αν εἶναι θρῆσκοι, θὰ σᾶς ποῦν ὅτι ἡ ἀλήθεια εἶναι ὁ Θεός, ἄν εἶναι πολιτικὰ τοποθετημένοι, θὰ σᾶς ποῦν ὅτι ἡ ἀλήθεια βρίσκεται στὸ Α ἤ στὸ Β κοινωνικὸ σύστημα. Οἱ πιὸ «νοήμονες» ἴσως δηλώσουν ᾱΎνοια, ἐπαναλαμβάνοντας τὴν ἀποστροφὴ τοῦ Πιλάτου: «Τί εἶναι ἀλήθεια;» Ἐνῶ οἱ περισσότεροι δὲν θὰ εἶναι σὲ θέση νὰ κάνουν καμμιὰν ἀπολύτως δήλωση. Αὐτὰ ὥς πρὸς τὴν ἀλήθεια. Τὰ πράγματα φαίνονται πιὸ ξεκάθαρα σὲ σχέση μὲ τὸν ὄρο «ἱεράρχηση». Εδῷ οἱ περισσότεροι, ἄν ὄχι ὅλοι, συμφωνοῦν, ὅτι ἱεράρχηση σημαίνει τάξη, κλιμάκωση, ἀκολουθία. Ἤ, ἐπίπεδα, τὸ ἕνα πάνω ἀπὸ τὸ ἄλλο. Ἡ ἀταξία εἶναι ἁδιανόητη, ἀφοῦ τότε ἡ ἱεράρχηση μετατρέπεται σὲ χάος καὶ ἀναρχία. ̓Αλλά, ὅσοι ἔχουν κάποιαν ἀντίληψη γιὰ τὴν ἀλήθεια, ὅσο θολὴ καὶ ἀσαφῆ, τὴ δέχονται σὰν μία καὶ ἀδιαίρετη, σὰν κάτι ποὺ ἵσταται ἐπάνω ἀπ ̓ ὅλα, ποὺ ἔχει, μ ̓ ἄλλα λόγια, τὴ θέση τοῦ ἀπολύτου. Ενῶ ἡ ἱεράρχηση, παράλληλα μὲ ὅλα ὅσα ἀναφέραμε, δηλώνει καὶ μιὰ κίνηση, μιὰ ἔρρυθμη πρόοδο ἀπὸ ἕνα σκαλοπάτι σ ̓ ἕνα ἄλλο, δηλ. μιὰν ἐξέλιξη. Πράγμα ποὺ δὲν ἐπιδέχεται ἡ ἀλήθεια. Αὐτὰ περίπου θὰ μᾶς δηλώσει ὁ μέσος -- καὶ ὄχι μόνον ὁ μέσος--- ἄνθρωπος, ὅπου κι ἄν τοποθετεῖ τὴν ἀλήθεια, ἄν τὸν ἀναγκάσουμε νὰ μᾶς πεῖ, τί ἐννοεῖ μ ̓ αὐτοὺς τοὺς δύο ὅρους. "Αν τώρα ἐρωτηθεῖ, πῶς κατέληξε στὸ συμπέρασμα, ὅτι ἡ ἀλήθεια εἶναι ἀπόλυτη, δηλ. πέρα καὶ ἔξω ἀπὸ κάθε κλιμάκωση, ἴσως νὰ δυσκολευτεῖ νὰ αἰτιολογήσει τὴν ᾱποψή του, ἐπειδὴ γύρω του δὲν βλέπει τίποτα τὸ ἀπόλυτο. Τὰ πάντα εἶναι σχετικά, τὰ πάντα ρέουν, τὸ κάθε τι γεννιέται καὶ πεθαΐνει παραχωρώντας τὴ θέση του σὲ μιὰ νέα γέννηση καὶ σ ̓ ἕνα νέο θάνατο. Καὶ ἵσως ἀπορήσει, πῶς δημιουργήθηκε μέσα του ἡ ἀντίληψη τοῦ ἀπολύτου, ποὺ ἐπέχει τὴ θέση τοῦ σταθεροῦ, μιᾶς δύναμης ποὺ κινεῖ τὴν ἀέναη ροή. "Αν ἐπιμείνει, ἴσως ᾱνακαλύψει, ὅτι ἀντλεῖ αὐτή του τὴ βεβαιότητα ἀπὸ μέσα του. Μ ̓ ἄλλα λόγια, ἡ βεβαιότητά του θὰ εἶναι ἐσωτερική, ὄχι αἰσθητηριακή. Αλλο θέμα, ἄν θὰ ἄμφισβητήσει ἤ θὰ δεχτεῖ τὴν ἐγκυρότητά της. Γιατί