ΣΙΤΕΦΑΝΟΣ ΑΛΤΑΙΟΣ Ἱεράρχηση καὶ ἀλήθεια ἓν ξέρω, τὶ σκέψεις μπορεῖ νὰ προκα- λέσει ὁ τίτλος αὐτοῦ τοῦ µελετήματος. Πῶς θὰ τὸν πάρει κανείς; Θὰ τὸν ἐννοήσει μήπως σὰν ταύτιση τῆς ἔννοιας τῆς ἁλή- θειας μὲ τὴν ἔννοια τῆς ἱεράρχησης; Ἢ µή- πως ἐκεῖνος ὁ συμπλεκτικὸς σύνδεσμος «καὶ» θὰ τὸν κάνει νὰ πιστέψει, ὅτι σκοπός μας εἶναι νὰ ἐκθέσουμε τὴν ἀντίθεση ἀνά- µεσα σὲ δύο ἐκ διαμέτρου ἀντιφατικὲς ἔν- νοιες; Αν συμβεῖ αὐτό, τότε εἶναι φανερό, ὅτι καὶ ἡ µία καὶ ἡ ἄλλη πιθανολόγηση προδί- δουν πτωχεία ἐννοιῶν. Γιὰ τὴν ἀκρίβεια, προδίδουν τὴν ὕπαρξη ἑνὸς τρόπου σκέ- ψης, ποὺ ἀναγκάζει τὸν σκεπτόµενο νὰ κι- νεῖται ἀνάμεσα στὰ ζεύγη τῶν ἀντιθέτων. Ἤ ἐτοῦτο ἤ τὸ ἄλλο, τὸ ἀντίθετό του. Αὐ- τὸς ὁ τρόπος σκέψης διατείνεται, ὅτι ὁλό- κληρος ὁ κόσμος περιέχεται µέσα στὴν ἀγ- κύλη τῶν ἀκραίων καὶ ἀντιθετικῶν πόλων. Καμμιὰ ἄλλη πραγματικότητα δὲν ὑπάρχει ἔξω ἀπ᾽ αὐτήν. Μήπως προσέξατε κάτι στὰ παραπάνω; Θέλω νὰ πῶ, τὸν τόνο μιᾶς ἀμείλικτης, ἀ- ποφασιστικῆς σκληρότητας. Σὰν νὰ ὑπο- νοεῖται: «Πᾶς μὴ μεθ᾽ ἡμῶν καθ᾽ ἡμῶν». ᾿Οσμίζεται κανεὶς μιὰν ἀπειλὴ στὸν ἀέρα, ἄν τολμήσει νὰ θίξει τὰ καλῶς ἤ κακῶς κείμενα. Παρ᾽ ὅλα αὐτά, ἐμεῖς θὰ τολμήσουμε νὰ κινηθοῦμε ἔξω ἀπὸ τὴ φυλακὴ τῆς δυαδι- κῆς σκέψης, γιὰ νὰ δοῦμε πῶς θὰ μπορέ- σουµε νὰ εἰσδύσουμε στὶς ἔννοιες τοῦ τί- τλου, χωρὶς νὰ παγιδευτοῦμε σὲ κανένα κατεστημένο. Ας δοῦμε, ὅμως, πρῶτα ποιά εἶναι ἡ γε- νικὴ ἀντίληψη γιὰ τὴν ἀλήθεια. Προσέξατε μήπως, σὲ τί ἀμηχανία φέρ- νει αὐτὸ τὸ ἐρώτημα σ᾽ ὅποιον ὑποβληθεῖ; "Αν ἔχετε κάνει αὐτὴ τὴν παρατήρηση, ἴ- σως νὰ μὴν σταματήσατε σ᾽ αὐτήν, ἀλλὰ νὰ φέρατε στὸ νοῦ σας τὸ ἀντιφατικὸ φαι- νόμενο τῆς ἄγνοιας «περὶ τὴν ἀλήθεια» καὶ τῆς λέξης «ἀλήθεια». Οἱ ἄνθρωποι, χωρὶς νὰ γνωρίζουν τί εἶναι ἀλήθεια, χρησιμο- ποιοῦν ἀφειδώλευτα τὴ λέξη σὰν νὰ γνωρί- ζουν. ᾿Αλλὰ ἄν ξαφνικὰ τοὺς ρωτήσετε τί εἶναι ἀλήθεια, πέφτουν σὲ μεγάλη ἀμηχα- νία. Ὡστόσο, ὅταν περάσει τὸ πρῶτο ξάφ- νιασµα, θὰ ψάξουν νὰ βροῦν μιὰ ἀπάντη- ση. "Αν εἶναι θρῆσκοι, θὰ σᾶς ποῦν ὅτι ἡ ἀ- λήθεια εἶναι ὁ Θεός, ἄν εἶναι πολιτικὰ το- ποθετηµένοι, θὰ σᾶς ποῦν ὅτι ἡ ἀλήθεια βρίσκεται στὸ Α ἤ στὸ Β κοινωνικὸ σύστη- μα. Οἱ πιὸ «νοήμονες» ἴσως δηλώσουν ᾱ- Ύνοια, ἐπαναλαμβάνοντας τὴν ἀποστροφὴ τοῦ Πιλάτου: «Τί εἶναι ἀλήθεια;» Ἐνῶ οἱ περισσότεροι δὲν θὰ εἶναι σὲ θέση νὰ κά- νουν καμμιὰν ἀπολύτως δήλωση. Αὐτὰ ὥς πρὸς τὴν ἀλήθεια. Τὰ πράγµα- τα φαίνονται πιὸ ξεκάθαρα σὲ σχέση μὲ τὸν ὄρο «ἱεράρχηση». Εδῷ οἱ περισσότε- ροι, ἄν ὄχι ὅλοι, συμφωνοῦν, ὅτι ἱεράρχηση σηµαίνει τάξη, κλιμάκωση, ἀκολουθία. Ἤ, ἐπίπεδα, τὸ ἕνα πάνω ἀπὸ τὸ ἄλλο. Ἡ ἀταξία εἶναι ἁδιανόητη, ἀφοῦ τότε ἡ ἱεράρ- χηση μετατρέπεται σὲ χάος καὶ ἀναρχία. ᾽Αλλά, ὅσοι ἔχουν κάποιαν ἀντίληψη γιὰ τὴν ἀλήθεια, ὅσο θολὴ καὶ ἀσαφῆ, τὴ δέ- χονται σὰν µία καὶ ἀδιαίρετη, σὰν κάτι ποὺ ἵσταται ἐπάνω ἀπ᾽ ὅλα, ποὺ ἔχει, μ᾽ ἄλλα λόγια, τὴ θέση τοῦ ἀπολύτου. Ενῶ ἡ ἱεράρ- χηση, παράλληλα μὲ ὅλα ὅσα ἀναφέραμε, δηλώνει καὶ μιὰ κίνηση, μιὰ ἔρρυθμη πρόο- δο ἀπὸ ἕνα σκαλοπάτι σ᾽ ἕνα ἄλλο, δηλ. μιὰν ἐξέλιξη. Πράγμα ποὺ δὲν ἐπιδέχεται ἡ ἀλήθεια. Αὐτὰ περίπου θὰ μᾶς δηλώσει ὁ μέσος -- καὶ ὄχι μόνον ὁ μέσος--- ἄνθρωπος, ὅπου κι ἄν τοποθετεῖ τὴν ἀλήθεια, ἄν τὸν ἀναγ- κάσουμε νὰ μᾶς πεῖ, τί ἐννοεῖ μ᾽ αὐτοὺς τοὺς δύο ὅρους. "Αν τώρα ἐρωτηθεῖ, πῶς κατέληξε στὸ συμπέρασμα, ὅτι ἡ ἀλήθεια εἶναι ἀπόλυτη, δηλ. πέρα καὶ ἔξω ἀπὸ κάθε κλιμάκωση, ἴ- σως νὰ δυσκολευτεῖ νὰ αἰτιολογήσει τὴν ᾱ- ποψή του, ἐπειδὴ γύρω του δὲν βλέπει τίπο- τα τὸ ἀπόλυτο. Τὰ πάντα εἶναι σχετικά, τὰ πάντα ρέουν, τὸ κάθε τι γεννιέται καὶ πε- θαΐνει παραχωρώντας τὴ θέση του σὲ μιὰ νέα γέννηση καὶ σ᾽ ἕνα νέο θάνατο. Καὶ ἵ- σως ἀπορήσει, πῶς δημιουργήθηκε µέσα του ἡ ἀντίληψη τοῦ ἀπολύτου, ποὺ ἐπέχει τὴ θέση τοῦ σταθεροῦ, μιᾶς δύναμης ποὺ κινεῖ τὴν ἀέναη ροή. "Αν ἐπιμείνει, ἴσως ᾱ- νακαλύψει, ὅτι ἀντλεῖ αὐτή του τὴ βεβαιό- τητα ἀπὸ µέσα του. Μ᾽ ἄλλα λόγια, ἡ βε- βαιότητά του θὰ εἶναι ἐσωτερική, ὄχι αἰ- σθητηριακή. Αλλο θέµα, ἄν θὰ ἄμφισβη- τήσει ἤ θὰ δεχτεῖ τὴν ἐγκυρότητά της. Γιατί