ΗΛΙΑΣ ΛΑ. ΤΣΑΊΣΟΜΟΙΡΟΣ Περὶ «Προοδευτισμοῦ» Ἢ λέξη «προοδευτικός») ἔχει γίνει σήµε- ρα στάση πολιτικῆς ἐκτίμησης τῶν ἀνθρώ- πινων πραγμάτων καὶ αἰτία διαχωρισμοῦ τῶν ἀνθρώπων σὲ δύο ἀντιμαχόμενες καὶ ἀλληλομισούμενες πολιτικὲς παρατάξεις. Ἡ λέξη ὅμως ἡ ἴδια δὲν μᾶς διαφωτίζει, δὲν ἑρμηνεύει γιατὶ ἡ «πρόοδος», καὶ ἑπο- µένως καὶ ὁ «προοδευτικός», πρέπει νὰ ὁ- δηγεῖ σὲ συγκρουση τοὺς ἀνθρώπους, ἀκό- µη καὶ μὲ ἀνέντιμα µέσα. Προοδευτικὸς βέβαια σηµαίνει ὁ ἄνθρω- πος ποὺ προβαδίζει ἐπὶ κάποιων γεγονότων ἤ αὐτὸς ποὺ παροτρύνει καὶ διδάσκει κά- ποιον ἤ κάποιους νὰ τὸν ἀκολουθήσουν στὸ δρόµο του. Βεβαίως ἡ λέξη δὲν καθορί- ζει τὸ περιεχόµενο τῆς προόδου οὔτε ποιὸς εἶναι ὁ δρόμος ποὺ ὁδηγεῖ σ᾽ αὐτήν. Αὐτὸ δὲν σημαίνει, ὅτι ἐπειδὴ ἡ πρόοδος δὲν ἔχει δικό της περιεχόμενο ἀλλὰ τὸ περιεχόμενό της τὸ λαμβάνει ἀπὸ ἐμᾶς, δὲν ἔχει κάποιο σκοπὸ, ποὺ γίνεται καὶ ὁ δρόμος πρὸς τὴν πρόοδο. Αν αὐτὴ ἡ θέση εἶναι ἀληθινή, τότε τὸ μόνο ποὺ θὰ ἔπρεπε ν᾿ ἀναζητοῦμε εἶναι ποιὸ σκοπὸ ὑπηρετεῖ ἡ πρόοδος. Λέγοντας σκοπό, δὲν θεωρῶ, ὅτι πρέπει νὰ τὸν ὁρί- σουμε δογματικά, ἀλλὰ πρέπει νὰ τὸν συμ- περάνουμε μελετώντας τὴν φύση τὴν ἀν- θρώπινη, μιὰ καὶ μιλᾶμε γι’ ἀνθρώπους. Δὲν εἶναι δηλαδή, νομίζω, ἐπιτρεπτὸ νὰ δί- νουμε κάθε φορὰ κάποιο περιεχόµενο στὴν “ἔννοια «πρόοδος» καὶ νὰ χρησιμοποιοῦμε δομικὰ ὑλικὰ γιὰ νὰ τὴν χτίσουμε, ὑλικὰ ποὺ ἔρχονται σὲ ἀντίθεση μὲ τὴν ἀνθρώπι- νη φύση. Ἣ ἀνθρώπινη φύση εἶναι ἡ ὁδὸς πρὸς τὴν πρόοδο. Σήμερα νομίζω, ὅτι ζοῦμε στὴν ἐποχὴ τῆς ἀποκορύφωσης τῆς προδοσίας τῶν προοδευτικῶν. ᾿ Τί κάνουν; Ποῦ μᾶς καλοῦν νὰ πᾶμε; Ἡ κρίση ποὺ σκόρπισαν γύρω τους, ἀ- κολουθώντας προκατασκευασµένες δῆθεν ἀλήθειες, δηλαδὴ δόγματα, δὲν ἔχει ἀφήσει σκόπιμα περιθώρια ἐπιλογῆς. Ὁ λαὸς τὸ ἐκφράζει ἀλλοιῶς: «φτύνεις ---λέει--- πάνω φτύνεις τὰ μοῦτρα σου, φτύνεις κάτω φτύ- γεις τὰ γένεια σου». Βέβαια αὐτοὶ σὰν «ἷε- ρὲς ἀγελάδες» πιστεύουν, ὅτι θὰ συνεχί- σουν νὰ περιφέρονται ἐλεύθεροι μεταξὺ τῶν ἀλληλομισουμένων ἐξουσιαστῶν ἀπο- λαμβάνοντας παντοῦ ὑψηλὲς τιµές. ᾽Αλλὰ ὡς πότε; Τὸ μέλλον άἀσφαλως τῶν λαῶν λί- γο τοὺς ἐνδιαφέρει, κι’ ἄς κόπτονται δῆθεν γιὰ τούς δυστυχισµένους λαούς, Θὰ μοῦ πεῖτε: δὲν ὑπάρχουν ἔντιμοι; Βεβαίως καὶ ὑπάρχουν, ἀλλὰ σ᾽ αὐτοὺς δὲν ἐπιτρέπουν παρά ἐλάχιστη περιθωριακὴ δράση. Τὰ µέ- σα δημοσιότητας ποὺ ἐλέγχονται παντοῦ, δὲν ἀφήνουν ἀνοίγματα γιὰ πραγματικὸ διάλογο, γιὰ ὀρθὴ πληροφόρηση, γιὰ ἔντι- μη στάση ἔναντι τῶν κρατούντων. Ἐπομέ- νως; Ἡ διάσταση μεταξὺ «φυσικοῦ» καὶ «πα- ρὰ φύσιν» ἔχει γίνει σημεῖο ἀναφορᾶς τῶν λεγομένων σήµερα προοδευτικῶν. Τὸ πα- ρὰ φύσιν ὑποβαθμισμένο σὰν «σκέτη ὕλη» διδάσκεται σὰν τρόπος ζωῆς. Δὲν ἔχει πιὰ σημασία, πῶς ζεῖ ὁ «προοδευτικός», ἔντι- μα ἤ ἄτιμα, κατὰ ἀξίωσιν φυσικὴν ἤ διε- στραμμμένα. Σημασία ἔχει, ἄν μὲ τὴν δρά- ση του (κόστος) κατορθώνει ν᾿ ἀποκοιμίζει τοὺς ἐνταγμένους καὶ νὰ παρασύρει τοὺς ἀνένταχτους στὸ µαντρί. Καὶ «μαντρῦ) εἷ- ναι κάθε ἐξουσία, ποὺ μὲ ὁρατὰ ἤ ἀόρατα δεσμὰ ὑποτάσσει τὴν φυσικὴ ἱεράρχηση τῆς ἡγεσίας τῶν λαῶν στὴν παρὰ φύσιν ἐ- ξουσία. Αὐτὸ εἶναι διαστροφή. Τί σηµαίνει φυσικὴ ἡγεσία, Ὁ ὁρισμὸς μοιάζει εὔκολος. Ἡ ἆνθρῳ- πότης ὅμως πλήρωσε καὶ θὰ πληρώνει αὖὐ- τὴ τὴ ἔλλειψη «φυσικῆς ἠγεσίας» μὲ ἀφάν- ταστες θυσίες. Ὃ ἄνθρωπος, ἀνεξάρτητα ἄν φύτρωσε ἀπ᾽ τὴ γῆ ἤ εἶναι προϊόν ἐξέλι- ξης ἤ κάποιας ἀρχῆς ποὺ οἱ θρησκευόµενοι πιστεύουν, εἶναι ἕνα ὄν, ποὺ σ᾽ αὐτὸ ἰδιαί- τερα εἶναι ἀνεπτυγμένη ἡ μνήμη σὰν προϊόν, ὅπως πιστεύουμε, τῆς νόησης. Τὸ ὄν αὐτό, πάντοτε ἐξεταζόμενο ἐντὸς ἑνὸς περιβάλλοντος ἀρχικὰ «φυσικοῦ» (τυ- χαίου ἤ ἀναζητηθέντος), ἐκ τῶν ἐρεθισμά- των τοῦ φυσικοῦ περιβάλλοντος καὶ τῶν ὑ- ποστασιακῶν του ἀναγκῶν καὶ ἰδιοτήτων ἀνέπτυξε διὰ τῆς µνήµης γλὠώσσα-γνώση, καὶ στὴ διάρκεια τῶν χιλιετηρίδων εἰσῆλθε στὸν πολιτισμό. Ἡ εἴσοδός του στὸν πολι- τισμὸ χρονικὰ ὁὀριοθετεῖται, ὅταν αὐτὸς ἀπέκτησε «αἰδώ», δηλαδὴ «ντροπή». Ἡ αἰδὼς ποὺ ἀναπτύσεται µέσα στὸν ἄνθρωπο ὅταν φωτιστεῖ ἀπὸ τὴ «γνώση», δηλαδὴ ἀποκτήσει συνείδηση τῆς σηµα- σίας τῶν πράξεών του στὴ ζωή τοῦ συνό- λου καὶ φυσικὰ καὶ τοῦ ἴδιου, γεννᾶ τὸν σε-