ΑΕΝΑΙΡΟ ΜΟΜΙΙΙΠΑΝΟ Ἢ ἑλληνικὴ ἀντίληψη περὶ Ἱστορίας [Τελευταϊο) 9. Τὸ ἄλλο κριτήριο, ποὺ ἀναφέραμε, γιὰ τὴν ἀποτίμηση τῆς ἑλληνικῆς ἱστοριογραφίας, δηλ. ἡ διάδοσή της μεταξὺ μὴ Ἑλλήνων, μπορεῖ νὰ ἐξετασθῆ κάπως ἐν συντομίᾳ, γιατὶ μερικῶς συνεξετάσθηκε μὲ τὰ λεχθέντα γιὰ τὴν ἀποδοχὴ τῶν ἑλληνικῶν ἱστοριογραφικῶν τύπων ἀπὸ τὴ Ρώμη. Ἢ ἑλληνικὴ ἱστοριογραφία ἔγινε ἀποδεκτὴ σὲ πολλὲς χῶρες κατὰ τοὺς γ ̓ καὶ β ̓ αἰῶνες π.Χ. σὰν τρόπος μὲ τὸν ὁποῖο οἱ ντόπιοι διανοούμενοι μποροῦσαν νὰ ἐκθέσουν τὶς τοπικὲς παραδόσεις τοὺς ἑλληνιστὶ στοὺς “Ἕλληνες καὶ στοὺς ὁμοεθνεῖς τους. Ἡ φιλοδοξία τοὺς νὰ φαίνωνται ἐξελληνισμένοι μπορεῖ νὰ διαχωρίζεται σαφῶς ἀπὸ τὴν προσπάθειά τοὺς νὰ ὑπερασπίζωνται τὶς ἐθνικές παραδόσεις τοὺς ἔναντι τῆς εἰσβολῆς τοῦ ἑλληνικοῦ τρόπου ζωῆς. Ὁ Αἰγύπτιος Μανέθων, ὁ Βαβυλώνιος Βηρωσσός, ὁ ̓Ἑβραϊῖος Δημήτριος καὶ ὁ Ρωμαῖος Φάβιος Πίκτωρ, ποὺ ἔγραψαν τὸν γ ̓ αἰῶνα π.Χ. ἑλληνιστί γιὰ τὶς χῶρες τους, δὲν ἔγραψαν ὅλοι κάτω ἀπὸ τὶς ἴδιες συνθῆκες οὔτε μὲ τὶς ἴδιες προθέσεις. Φαίνεται, ὅτι οὐδέποτε ἀναπτύχθηκε βαβυλωνιακὴ ἤ αἰγυπτιακὴ ἱστοριογραφία ἑλληνικοῦ τύπου γραμμένη στὶς τοπικὲς διαλέκτους. Οἱ Ρωμαῖοι γρήγορα πέρασαν ἀπὸ τὴν συγγραφή ἱστορίας ἑλληνιστί στὴ συγγραφὴ ἱστορίας λατινιστί. Παρεξέκλιναν ἀπὸ τὰ ἑλληνικὰ πρότυπα μὲ δικές τοὺς ποικιλίες συγγραφῆς. Δὲν γνωρίζουμε, ἄν ὑπάρχη αὐθεντικὸ ἑλληνικὸ πρότυπο γιὰ τὶς Ογίρίπος τοῦ -Κάτωνος, τὸ πρῶτο ἱστορικὸ ἔργο ποὺ γράΦτηκε στὴ λατινικὴ μὲ ἑλληνικὴν ἐπίδραση. Αν ὁ Κάτων ὤφειλε τὴν ἔμπνευσή του στὰ ἑλληνικὰ βιβλία περὶ «ἱδρύσεως πόλεων», ὅμως τὸ δικό του ἔργο σύντομα μεταβλήθηκε σὲ κάτι ἄλλο, ποὺ ἀνταποκρινόταν στὴν πραγματικότητα τῆς ̓Ιταλίας τοῦ β ̓ αἰῶνος. ̓Ακόμη καὶ τοῦ Κικέρωνος οἱ σκόρπιες θεωρητικὲς ἀπόψεις περὶ ἰστοριογραφίας δὲν ἀποτελοῦν κατ ̓ ἀνάγκην ἆπλῆ υἱοθέτηση τῶν ἑλληνικῶν. Οἱ ̓Εβραϊῖοι ἀποτελοῦσαν εἰδικὴ περίπτωση, τοσούτω μᾶλλον καθόσον διέθεταν δικά τους ἰσχυρὰ ἱστοριογραφικὰ πρότυ- πα, στὴν Βίβλο. ̓Αφ ̓ ἑτέρου, ἡ πλειονότητα τῶν Ἑβραίων ποὺ μετανάστευσαν στὴν Αἴγυπτο, τὴ Μικρὰ ̓Ασία καὶ τὴν Ιταλία ἀπώλεσαν τὴ γνώση τῆς ἑβραϊκῆς καὶ τῆς ἀραμαϊκῆς, καὶ τὴν ἀνεπλήρωσαν μὲ τὴν ἐκμάθηση τῆς ἑλληνικῆς. Ἔπρεπε νὰ ἄποκτήσουν ἑλληνικὴ μετάφραση τῆς Βίβλου. Ἔτσι, ἡ πρόκληση τῆς ἑλληνικῆς ἵστοριογραφίας ἐπέφερε μεταξὺ τῶν Εβραίων ποικίλα φιλολογικὰ ἀποτελέσματα, τῶν ὁποίων ὑποδείγματα μποροῦν νὰ θεωρηθοῦν τὰ βιβλία Α ́ καὶ Β ̓ Μακκαβαίων. Τὸ Α ́ γράφτηκε ἐξ ἀρχῆς ἑβραϊστί καὶ μεταφράστηκε ἀργότερα στὴν ἑλληνική. Πρόκειται γιὰ μιὰ δυναστικη ἱστορία βιβλικοῦ τύπου γραμμένη στὴ βιβλική γλῶσσα, ἀλλὰ μὲ πολλὲς τεχνικὲς λεπτομέρειες (συμπεριλαμβανομένου καὶ ἑνὸς ἡμι-εθνογραφικοῦ κεφαλαίου γιὰ τὴ Ρώμη), ποὺ θυμίζουν ἑλληνική ἱστοριογραφία. Τὸ δ ̓ εἶναι, χαρακτηριστικά, ἐπιτομὴ εὐρύτερης ἱστορίας, συγγραφείσης ἑλληνιστί ἀπὸ τὸν ́ ̓Εβραϊο ̓Ιάσωνα τὸν Κυρηναῖο. Ἢ τεχνικὴ τοῦ βιβλίου αὐτοῦ εἶναι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἐκείνη τῆς λαϊκώτερης ἑλληνικῆς ἱστοριογραφίας, μὲ ἰδιαίτερη κατάχρηση στὴν παρουσίαση θαυμάτων καὶ συγκινητικῶν ἐπεισοδίων. Παράλληλα, οὔτε ὁ συγγραφέας τῆς ἐπιτομῆς οὔτε ὁ ἴδιος ὁ ̓Ιάσων γνώριζαν τὸ βιβλικὸ Βιβλίο τῶν Κριτῶν: παρουσιάζουν τὸν Ιούδα Μακκαβαῖο χωρὶς καμμιὰ συσχέτιση μὲ τοὺς παλιοὺς κριτές. Τὰ ἐπεισόδια τῶν βασανιστηρίων ἀποκαλύπτουν μιὰ νέα θρησκευτικὴ ἀντίληψη, ἑβραϊκῆς μᾶλλον παρὰ ἑλληνικῆς προέλευσης. Πέραν αὐτοῦ, ἡ ἱστορικὴ ἔκθεση ἐπιχειρεῖ νὰ λανσάρη στοὺς Αἰγυπτιῶτες Εβραίους μιὰ νέα ἑορτή. Οἱ Ἕλληνες ἔδιναν ἱστορικὲς ἑρμηνεῖες στὶς ἑορτὲς (Καλλίμαχος, μὲ συνεχιστή του τὸν ̓Οβίδιο), ἀλλὰ δὲν φαίνεται ὅτι ἔφθασαν στὸ σημεῖο νὰ γράψουν ἱστορικὰ ἔργα γιὰ νὰ λανσάρουν νέες ἑορτές. Ὃ Ἑβραῖος συγγραφέας προσπαθεῖ νὰ στηριχθή στὸ βιβλίο τῆς Ἐσθήρ, ποὺ ἀποτέλεσε τὸ πρότυπο τοῦ ἑβραϊκοῦ αὐτοῦ ἑορτολογικοῦ βιβλίου. Συγκριτικά, ὁ Φλάβιος Ιώσηπος τήρησε πιὸ αὐθεντικὰ τὴν γραμμὴ τῆς ἑλληνικῆς ἱστοριογραφίας, παρὰ τὴν ἐκ μέρους του εὐρεῖα χρησιμοποίηση τῆς Βίβλου καὶ τὴν πρώιμη προσπάθειά του νὰ συγγρά-