ΑΕΝΑΙΡΟ ΜΟΜΙΙΙΠΑΝΟ Ἢ ἑλληνικὴ ἀντίληψη περὶ Ἱστορίας [Τελευταϊο) 9. Τὸ ἄλλο κριτήριο, ποὺ ἀναφέραμε, γιὰ τὴν ἀποτίμηση τῆς ἑλληνικῆς ἱστοριογρα- φίας, δηλ. ἡ διάδοσή της μεταξὺ μὴ Ἑλλή- νων, μπορεῖ νὰ ἐξετασθῆ κάπως ἐν συντο- μίᾳ, γιατὶ μερικῶς συνεξετάσθηκε μὲ τὰ λεχθέντα γιὰ τὴν ἀποδοχὴ τῶν ἑλληνικῶν ἱστοριογραφικῶν τύπων ἀπὸ τὴ Ρώμη. Ἢ ἑλληνικὴ ἱστοριογραφία ἔγινε ἀποδεκτὴ σὲ πολλὲς χῶρες κατὰ τοὺς γ᾽ καὶ β᾽ αἰῶνες π.Χ. σὰν τρόπος μὲ τὸν ὁποῖο οἱ ντόπιοι διανοούμενοι μποροῦσαν νὰ ἐκθέσουν τὶς τοπικὲς παραδόσεις τοὺς ἑλληνιστὶ στοὺς “Ἕλληνες καὶ στοὺς ὁμοεθνεῖς τους. Ἡ φι- λοδοξία τοὺς νὰ φαίνωνται ἐξελληνισμένοι μπορεῖ νὰ διαχωρίζεται σαφῶς ἀπὸ τὴν προσπάθειά τοὺς νὰ ὑπερασπίζωνται τὶς ἐ- θνικές παραδόσεις τοὺς ἔναντι τῆς εἰσβο- λῆς τοῦ ἑλληνικοῦ τρόπου ζωῆς. Ὁ Αἰγύ- πτιος Μανέθων, ὁ Βαβυλώνιος Βηρωσσός, ὁ ᾿Ἑβραϊῖος Δημήτριος καὶ ὁ Ρωμαῖος Φά- βιος Πίκτωρ, ποὺ ἔγραψαν τὸν γ᾽ αἰῶνα π.Χ. ἑλληνιστί γιὰ τὶς χῶρες τους, δὲν ἔ- γραψαν ὅλοι κάτω ἀπὸ τὶς ἴδιες συνθῆκες οὔτε μὲ τὶς ἴδιες προθέσεις. Φαίνεται, ὅτι οὐδέποτε ἀναπτύχθηκε βαβυλωνιακὴ ἤ αἰ- γυπτιακὴ ἱστοριογραφία ἑλληνικοῦ τύπου γραμμένη στὶς τοπικὲς διαλέκτους. Οἱ Ρω- μαῖοι γρήγορα πέρασαν ἀπὸ τὴν συγγραφή ἱστορίας ἑλληνιστί στὴ συγγραφὴ ἱστορίας λατινιστί. Παρεξέκλιναν ἀπὸ τὰ ἑλληνικὰ πρότυπα μὲ δικές τοὺς ποικιλίες συγγρα- φῆς. Δὲν γνωρίζουμε, ἄν ὑπάρχη αὐθεντικὸ ἑλληνικὸ πρότυπο γιὰ τὶς Ογίρίπος τοῦ -Κά- τωνος, τὸ πρῶτο ἱστορικὸ ἔργο ποὺ γρά- Φτηκε στὴ λατινικὴ μὲ ἑλληνικὴν ἐπίδρα- ση. Αν ὁ Κάτων ὤφειλε τὴν ἔμπνευσή του στὰ ἑλληνικὰ βιβλία περὶ «ἱδρύσεως πόλε- ων», ὅμως τὸ δικό του ἔργο σύντομα μετα- βλήθηκε σὲ κάτι ἄλλο, ποὺ ἀνταποκρινό- ταν στὴν πραγματικότητα τῆς ᾿Ιταλίας τοῦ β᾽ αἰῶνος. ᾿Ακόμη καὶ τοῦ Κικέρωνος οἱ σκόρπιες θεωρητικὲς ἀπόψεις περὶ ἰστο- ριογραφίας δὲν ἀποτελοῦν κατ᾽ ἀνάγκην ἆ- πλῆ υἱοθέτηση τῶν ἑλληνικῶν. Οἱ ᾿Εβραϊῖοι ἀποτελοῦσαν εἰδικὴ περί- πτωση, τοσούτω μᾶλλον καθόσον διέθεταν δικά τους ἰσχυρὰ ἱστοριογραφικὰ πρότυ- πα, στὴν Βίβλο. ᾿Αφ᾽ ἑτέρου, ἡ πλειονότη- τα τῶν Ἑβραίων ποὺ μετανάστευσαν στὴν Αἴγυπτο, τὴ Μικρὰ ᾿Ασία καὶ τὴν Ιταλία ἀπώλεσαν τὴ γνώση τῆς ἑβραϊκῆς καὶ τῆς ἀραμαϊκῆς, καὶ τὴν ἀνεπλήρωσαν μὲ τὴν ἐ- κµάθηση τῆς ἑλληνικῆς. Ἔπρεπε νὰ ἄπο- κτήσουν ἑλληνικὴ μετάφραση τῆς Βίβλου. Ἔτσι, ἡ πρόκληση τῆς ἑλληνικῆς ἵστοριο- γραφίας ἐπέφερε μεταξὺ τῶν Εβραίων ποι- κίλα φιλολογικὰ ἀποτελέσματα, τῶν ὁ- ποίων ὑποδείγματα μποροῦν νὰ θεωρηθοῦν τὰ βιβλία Α΄ καὶ Β᾽ Μακκαβαίων. Τὸ Α΄ γράφτηκε ἐξ ἀρχῆς ἑβραϊστί καὶ µεταφρά- στηκε ἀργότερα στὴν ἑλληνική. Πρόκειται γιὰ μιὰ δυναστικη ἱστορία βιβλικοῦ τύπου γραμμένη στὴ βιβλική γλῶσσα, ἀλλὰ μὲ πολλὲς τεχνικὲς λεπτομέρειες (συμπερι- λαμβανομένου καὶ ἑνὸς ἡμι-εθνογραφικοῦ κεφαλαίου γιὰ τὴ Ρώμη), ποὺ θυμίζουν ἑλ- ληνική ἱστοριογραφία. Τὸ δ᾽ εἶναι, χαρα- κτηριστικά, ἐπιτομὴ εὐρύτερης ἱστορίας, συγγραφείσης ἑλληνιστί ἀπὸ τὸν ΄᾿Εβραϊο ᾿Ιάσωνα τὸν Κυρηναῖο. Ἢ τεχνικὴ τοῦ βι- βλίου αὐτοῦ εἶναι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἐκείνη τῆς λαϊκώτερης ἑλληνικῆς ἱστοριογρα- φίας, μὲ ἰδιαίτερη κατάχρηση στὴν παρου- σίαση θαυμάτων καὶ συγκινητικῶν ἐπεισο- δίων. Παράλληλα, οὔτε ὁ συγγραφέας τῆς ἐπιτομῆς οὔτε ὁ ἴδιος ὁ ᾿Ιάσων γνώριζαν τὸ βιβλικὸ Βιβλίο τῶν Κριτῶν: παρουσιάζουν τὸν Ιούδα Μακκαβαῖο χωρὶς καμμιὰ συ- σχέτιση μὲ τοὺς παλιοὺς κριτές. Τὰ ἐπεισό- δια τῶν βασανιστηρίων ἀποκαλύπτουν μιὰ νέα θρησκευτικὴ ἀντίληψη, ἑβραϊκῆς μᾶλ- λον παρὰ ἑλληνικῆς προέλευσης. Πέραν αὐτοῦ, ἡ ἱστορικὴ ἔκθεση ἐπιχειρεῖ νὰ λαν- σάρη στοὺς Αἰγυπτιῶτες Εβραίους μιὰ νέα ἑορτή. Οἱ Ἕλληνες ἔδιναν ἱστορικὲς ἑρμη- νεῖες στὶς ἑορτὲς (Καλλίμαχος, μὲ συνεχι- στή του τὸν ᾿Οβίδιο), ἀλλὰ δὲν φαίνεται ὅτι ἔφθασαν στὸ σημεῖο νὰ γράψουν ἱστορικὰ ἔργα γιὰ νὰ λανσάρουν νέες ἑορτές. Ὃ Ἑ- βραῖος συγγραφέας προσπαθεῖ νὰ στηριχθή στὸ βιβλίο τῆς Ἐσθήρ, ποὺ ἀποτέλεσε τὸ πρότυπο τοῦ ἑβραϊκοῦ αὐτοῦ ἑορτολογικοῦ βιβλίου. Συγκριτικά, ὁ Φλάβιος Ιώσηπος τήρησε πιὸ αὐθεντικὰ τὴν γραμμὴ τῆς ἑλ- ληνικῆς ἱστοριογραφίας, παρὰ τὴν ἐκ µέ- ρους του εὐρεῖα χρησιμοποίηση τῆς Βίβλου καὶ τὴν πρώιμη προσπάθειά του νὰ συγγρά-