«Ἥλιος τοῦ Φιλίππου» καὶ Ὄλυμπος 1. Συμπληρωματικὰ καὶ παράλληλα στὰ ὅσα ἔγραψε τελευταῖα (ἐφῃμ. «Τὸ Βῆμα τῆς Κυριακῆς» τῆς Ι7-01-1993) ὁ καθηγητής κ. Φάνης Κακριδῆς στὸ ἄρθρο του «Ὁ Ἠλιος τῶν Αἰγῶν» γιὰ τὴ μάρτυρία τοῦ Ηροδότου (6ιόλ. 8, κεφ. 137 κ. ἑ ) ἐπιδάλλεται νὰ προστεθεῖ καὶ κάτι σχετικὸ γιὰ τὸ ἔτυμο καὶ τὴ σημασία τοῦ ὀνόματος Ὄλυμπος, καὶ γιὰ τὴν πολλαπλῆ ἔ ἔτσι σύνδεση τοῦ Ἡλίου συνακόλουθα μὲ τὶς πανάρχαιες ἱστορικὲς Χαταθολὲς τοῦ Έλλη νισμοῦ, καὶ εἰδικότερα τῶν Πρωτοελλήνων" γιατὶ ὁ ὄρος Ὄλυμπος δὲν εἶναι οὔτε προελληνικὸς οὔτε --πολὺ περισσότερο-- σημιτικός, ὅπως ἐντελῶς ἐσφαλμένα ἐπεκράτησε γενιχὰ νὰ θεωρεῖται, ἀλλὰ ἀντίθετα εἶναι ἕνας σχηματισμὸς ἑλληνικότατος καὶ πρωτοελληνικός, καὶ ταυτίζεται σημασιολογικὰ μὲ τὴν ἔννοια Ἠλιος. 2 Πιὸ συγκεκριμένα, τὸ ὀρεωνύμιο Οὕλυμπος/ Όλυμπος ἀνάγεται εὐθέως στὸ σύνθετο "Εὔ-λαμπος (πό. τὰ ὑμηρ. λάμπω καὶ Λάμπος), μὲ ἑτεροίωση "Οὔ-λαμπος, μὲ προοδευτικὴν ἀφομοίωση καὶ ἴσως αἰολικά Οὕλυμπος καὶ μὲ ἁπλοποίηση Ὄλυμπος (Ξ"«ὁ εὐλαμπῆς καὶ εὔλαμπρος» "Ηλιος' πό. «λαμπίας" ὁ ἤλιος»' Ηούχ.): καὶ μιὰ τέτοια σχέση ἐπιδεθαιώνουν πιθανῶς χρήσεις, ὅπως: Ὄλυμπος ἀγάννιφος (Ομήρ. Α 420, Σ Ιδ6), αἰγλήεις Ὄλυμπος (Ομήρ. Λ 532, Ν 243, υ103), νιφόεις Ὄλυμπος («6ευγ.» 42, 62, 18, 794), Ὀλύμπου μαρμαρόεσσα αἴγλα (Σοφ. ̓ντ, 608-610) κ.λπ. 3.Ὃ πρῶτυς δέδαια διδάξας, ποὺ συσ χετίδει ἐτυμολογικὰ τοὺς ὅρους λάμπω χαὶ Ὄλυμπος, δὲν εἶναι τὸ Μέγα ̓ Ετυμολογικὸν (629, 6: «Εἴρηται παρὰ τὸ ὀλολαμπὴς εἶναι τοῖς ἄστροις...») καὶ οἱ προγενέ: στεροι ἄλλοι σχολιαστές, ὅπως γενικὰ πιστεύεται, ἀλλὰ ὁ μεγάλος Μακεδόνας φιλόσοφος, ὁ ὁ ΔΛ θιστοτέλης, (Περὶ κόσμ. 400 « 8: «ὀλολαμπῆς ἜὌλυμπος»)' ὅμως, πέρα ἀπ ̓ αὐτό, ἐκεῖνος ποὺ στερεώνει καὶ τεχμηριώνει σχεδὸν ἀπόλυτα τὴν ἐτυμολογικὴ σύνδεση τῶν Εὖ- "λαμπος καὶ Οὔλυμπος Γ Ολυμπος εἶναι ἀναμφίδολα ὁρ Αλε ξανδρινὸς λεξικογράφος ̓ Ησύχιος, ὁ ὁποῖος καὶ μᾶς διασώζει τὴ «γλῶσοιο»:; «ἀλλάμπον' τὸν ἥλιον, Λάκωνες: οἱ δὲ ἐπιχώριον δαίμονα» (ἔκό. Κ.ΙΙΛΤΤΕ, 1953). Γιατί ὁ τύπυς ἀλλάμπος (καὶ ὀρθύτερα ἴἴσως: ̓Αλλάμπας, ὡς χύριο ὄνομα) ἀποτελεῖ καταφανέστα: τα μετεξέλιξη τοῦ σύνθετου σχηματιομοῦ εὐ- λαμπ-ής' ἤτοι, μὲ μετακίνηση τοῦ τόνου ἀπὸ μετάστασὴ τοῦ ἐπιθέτου σὲ οὐσιαστικό, καὶ μάλιστα σὲ κύριο ὄνομα (ὅπως ἀκριδῶς: πυρι-λαμπὴς καὶ Πυρι-λάμπης' πό. καὶ Χαρα-λάμπης, γεν. Χαραλάμπους): "Εὐ-λάμπ-ης καὶ δωρ. "Αὐ-λάμπ-ας (ὅπως καί: εὐεργέτης καὶ ὁωρ. αὐεργέτας, Εὐήμερος χαὶ ὁωρ. Αὐήμερος, εὔνοια καὶ δωρ. αὔνοια κ.λπ.), καὶ στὴ συνέχεια͵ μὲ ἀλλοίωση τοῦ συμπλέγματος - ἘΛ- σὲ -λλ- (πό. ἡλειακ. ὁλανέως χαὶ λάκων. «ἀλλανής' ἀσφαλής. Λάκωνες» Ησύχ.): "Αὐ- “λάμπ-ας Ξο "Α- “λόάμπ-ας ΓΑλλάμπας (Χ «ὁ εὐλαμπὴς» ́Ηλιος). 4 "Λλλα συναφῆ στοιχεῖα, ποὺ ἐνισχύουν ἐπὶ πλέον καὶ ἑδραιώνουν στέρεα τὸν παραπάνω ἐτυμολογικὸ καὶ σημασιολογικὸ συσχετισμό, είναι: α) 0 παράλληλος σχηματισμὸς τῆς ἐτυμολογικῆς κλίμακας "Εὔ-λαμπρος -» " Οὔλυμθρος Ὄλυμθρος, -» (Ξ γιὸς τοῦ Οὐρανοῦ καὶ τῆς Γῆς, καὶ ἀδελφὸς τῶν ̓Λδάνου, Οστάσου, Σάνδης, Κρύνου, Ρέας καὶ ̓Ιαπετοῦ" Στέφ. Βυζ, στὴ λ. Λδανα). 6) ́ Ο ἐπίσης παράλληλος τύπος " Εὐ-λάμπουσσ - " Οὐλύμπουσα / Ὀλύμπουσα (Θεσπιάς)' ̓ Απο λοὸ. 2. 7, 8' πό. Εὐ-άνασσα, Εὐ- μέδων, Εὐ-μέλισσα. γ) Οἱ ἑ ἑτεροιωμέγοι χρητικοὶ (Ξ δωρικοὶ ) σχηματισμοί: ἑλούθερος (Ξ ἐλεύθερος), ἐπιτάδουμα (Ξ ἐπιτήδευμα), οὐεργέτανς (Ξ τοὺς εὐεργέτας, αἰτιατικὴ πληθυντικοῦ): πθ. εὔδω καὶ οὐδός, σπεύδω καὶ σπουδή, "ἀ- “κέλευθος καὶ ἀκόλουθος. ὁ) Ὁ μεσαιωνικὸς καὶ νεοελληνιχὸς τύπος Ἔλυμπος ̓ πό. εὔ-μορφ-ος Ξ»μεσαιων. ἔμμορφος /νεοελλην. ἔμορφος καὶ ὄμορφος. ε) Τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ Πιερία καὶ ὁ Ὄλυμπος ὑ ὑπῆρξαν πράγματι τὸ θοησκευτικὸ χαὶ πολιτιστικὸ κέντρο τῶν Πρωτοελλήνων ἀρχικὰ καὶ τῶν Μακεδόνων ἀργότερα (6λ. 'Ησίοὀ. ἀπ. 5, 2)" πό. τοὺς ὄρους: Ὀλύμπιοι θεοί, Πιερίδες μοῦσαι, Δῖον, καὶ Ὀλύμπιος Ζεύς, Ὀλυμπία. 5. ἼἜἜτσι ἀδίαστα καὶ τεχμηριωμένα συνάγεται καὶ προκύπτει τὸ τριφυὲς συμπέρασμα, ὅτι: α) Ὃ ὅρος Ὄλυμπος ταυτίζεται σημασιολογικὰ μὲ τὴν ἔννοια τοῦ Ἡλίου. 6) Ο Ἥλιος τῆς Μακεδονίας δηλώνει σαφῶς τὸν Ὄλυμπο, καὶ ἐκφράζει παράλληλα τὸ θρησχευτικὸ χαὶ πολιτιστικὸ κέντρο τῶν Πρωτοελλήνων χαὶ γ) ́Η θρησκευτικὴ καὶ πολιτικὴ σημασία τῆς παράστασης τοῦ δεκαεξόκτινου Ἥλιου τῆς Μακεδονίας (τοῦ Ὀλύμπου ὁδηλ., μὲ τὶς πάμπολλες ἴσως καὶ ὑψηλότατες --δεκαέξι πάνω ἀπὸ ὑψόμετρο 2.500 μέτρων--- Κορυφές!) ὑποδηλώνει συγχρόνως καὶ τὴν πρωτοελληνικὴ καταγωγὴ τῶν Μακεδόνων. Ἰωάννης Γ. Μωραλίδης Γυμνασιάρχης Β ̓ Γυμνασίου Βεροίας