«Ἥλιος τοῦ Φιλίππου» καὶ Ὄλυμπος 1. Συμπληρωματικὰ καὶ παράλληλα στὰ ὅσα ἔγραψε τελευταῖα (ἐφῃμ. «Τὸ Βῆμα τῆς Κυριακῆς» τῆς Ι7-01-1993) ὁ καθηγητής κ. Φάνης Κακριδῆς στὸ ἄρθρο του «Ὁ Ἠλιος τῶν Αἰγῶν» γιὰ τὴ μάρτυ- ρία τοῦ Ηροδότου (6ιόλ. 8, κεφ. 137 κ. ἑ ) ἐπιδάλλεται νὰ προστεθεῖ καὶ κάτι σχετικὸ γιὰ τὸ ἔτυμο καὶ τὴ σημασία τοῦ ὀνόματος Ὄλυμπος, καὶ γιὰ τὴν πολλαπλῆ ἔ ἔτσι σύνδεση τοῦ Ἡλίου συνακόλουθα μὲ τὶς πανάρχαιες ἱστορικὲς Χαταθολὲς τοῦ Έλλη νισμοῦ, καὶ εἰδικότερα τῶν Πρωτοελλήνων" γιατὶ ὁ ὄρος Ὄλυμπος δὲν εἶναι οὔτε προελληνικὸς οὔτε --πολὺ περισσότερο-- σημιτικός, ὅπως ἐντελῶς ἐσφαλμέ- να ἐπεκράτησε γενιχὰ νὰ θεωρεῖται, ἀλλὰ ἀντίθετα εἶναι ἕνας σχηματισμὸς ἑλληνικότατος καὶ πρωτο- ελληνικός, καὶ ταυτίζεται σημασιολογικὰ μὲ τὴν ἔννοια Ἠλιος. 2 Πιὸ συγκεκριµένα, τὸ ὀρεωνύμιο Οὕλυμπος/ Όλυμπος ἀνάγεται εὐθέως στὸ σύνθετο "Εὔ-λαμπος (πό. τὰ ὑμηρ. λάµπω καὶ Λάμπος), μὲ ἑτεροίωση "Οὔ-λαμπος, μὲ προοδευτικὴν ἀφομοίωση καὶ ἴσως αἰολικά Οὕλυμπος καὶ μὲ ἁπλοποίηση Ὄλυμπος (Ξ"«ὁ εὐλαμπῆς καὶ εὔλαμπρος» "Ηλιος' πό. «λα- μπίας" ὁ ἤλιος»' Ηούχ.): καὶ μιὰ τέτοια σχέση ἐπιδεθαιώνουν πιθανῶς χρήσεις, ὅπως: Ὄλυμπος ἀγάν- νιφος (Ομήρ. Α 420, Σ Ιδ6), αἰγλήεις Ὄλυμπος (Ομήρ. Λ 532, Ν 243, υ103), νιφόεις Ὄλυμπος («6ε- υγ.» 42, 62, 18, 794), Ὀλύμπου μαρμαρόεσσα αἴγλα (Σοφ. ᾿ντ, 608-610) κ.λπ. 3.Ὃ πρῶτυς δέδαια διδάξας, ποὺ συσ χετίδει ἐτυμολογικὰ τοὺς ὅρους λάμπω χαὶ Ὄλυμπος, δὲν εἶναι τὸ Μέγα᾽ Ετυμολογικὸν (629, 6: «Εἴρηται παρὰ τὸ ὀλολαμπὴς εἶναι τοῖς ἄστροις...») καὶ οἱ προγενέ: στεροι ἄλλοι σχολιαστές, ὅπως γενικὰ πιστεύεται, ἀλλὰ ὁ μεγάλος Μακεδόνας φιλόσοφος, ὁ ὁ ΔΛ θιστοτέ- λης, (Περὶ κόσμ. 400 « 8: «ὀλολαμπῆς ἜὌλυμπος»)' ὅμως, πέρα ἀπ᾽ αὐτό, ἐκεῖνος ποὺ στερεώνει καὶ τεχ- μηριώνει σχεδὸν ἀπόλυτα τὴν ἐτυμολογικὴ σύνδεση τῶν Εὖ- "λαμπος καὶ Οὔλυμπος Γ Ολυμπος εἶναι ἀναμφίδολα ὁ ϱ Αλε ξανδρινὸς λεξικογράφος᾽ Ησύχιος, ὁ ὁποῖος καὶ μᾶς διασώζει τὴ «γλῶσοιο»:; «ἀλλά- μπον' τὸν ἥλιον, Λάκωνες: οἱ δὲ ἐπιχώριον δαίμονα» (ἔκό. Κ.ΙΙΛΤΤΕ, 1953). Γιατί ὁ τύπυς ἀλλάμπος (καὶ ὀρθύτερα ἴ ἴσως: ᾿Αλλάμπας, ὡς χύριο ὄνομα) ἀποτελεῖ καταφανέστα: τα μετεξέλιξη τοῦ σύνθετου σχηματιομοῦ εὐ- λαμπ-ής' ἤτοι, μὲ μετακίνηση τοῦ τόνου ἀπὸ μετάστασὴ τοῦ ἐπιθέτου σὲ οὐσιαστικό, καὶ μάλιστα σὲ κύριο ὄνομα (ὅπως ἀκριδῶς: πυρι-λαμπὴς καὶ Πυρι-λάμπης' πό. καὶ Χαρα-λάμπης, γεν. Χαραλάμπους): "Εὐ-λάμπ-ης καὶ δωρ. "Αὐ-λάμπ-ας (ὅπως καί: εὐεργέ- της καὶ ὁωρ. αὐεργέτας, Εὐήμερος χαὶ ὁωρ. Αὐήμερος, εὔνοια καὶ δωρ. αὔνοια κ.λπ.), καὶ στὴ συ- νέχεια͵ μὲ ἀλλοίωση τοῦ συμπλέγματος - ἘΛ- σὲ -λλ- (πό. ἡλειακ. ὁλανέως χαὶ λάκων. «ἀλλανής' ἀσφα- λής. Λάκωνες» Ησύχ.): "Αὐ- “λάμπ-ας Ξο "Α- “λόάμπ-ας ΓΑλλάμπας (Χ «ὁ εὐλαμπὴς» ΄Ηλιος). 4 "Λλλα συναφῆ στοιχεῖα, ποὺ ἐνισχύουν ἐπὶ πλέον καὶ ἑδραιώνουν στέρεα τὸν παραπάνω ἐτυμο- λογικὸ καὶ σημασιολογικὸ συσχετισμό, είναι: α) 0 παράλληλος σχηματισμὸς τῆς ἐτυμολογικῆς κλίμακας "Εὔ-λαμπρος -» " Οὔλυμθρος - Ὄλυμθρος, -» (Ξ γιὸς τοῦ Οὐρανοῦ καὶ τῆς Γῆς, καὶ ἀδελφὸς τῶν ᾿Λδάνου, Οστάσου, Σάνδης, Κρύ- νου, Ρέας καὶ ᾿Ιαπετοῦ" Στέφ. Βυζ, στὴ λ. Λδανα). 6)΄ Ο ἐπίσης παράλληλος τύπος " Εὐ-λάμπουσσ - " Οὐλύμπουσα / Ὀλύμπουσα (Θεσπιάς)'᾿ Απο λοὸ. 2. 7, 8' πό. Εὐ-άνασσα, Εὐ- µέδων, Εὐ-μέλισσα. γ) Οἱ ἑ ἑτεροιωμέγοι χρητικοὶ (Ξ δωρικοὶ ) σχηματισμοί: ἑλούθερος (Ξ ἐλεύθερος), ἐπιτάδουμα (Ξ ἐπι- τήδευμα), οὐεργέτανς (Ξ τοὺς εὐεργέτας, αἰτιατικὴ πληθυντικοῦ): πθ. εὔδω καὶ οὐδός, σπεύδω καὶ σπουδή, "ἀ- “κέλευθος καὶ ἀκόλουθος. ὁ) Ὁ μεσαιωνικὸς καὶ νεοελληνιχὸς τύπος Ἔλυμπος᾽ πό. εὔ-μορφ-ος Ξ»µεσαιων. ἔμμορφος /νε- οελλην. ἔμορφος καὶ ὄμορφος. ε) Τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ Πιερία καὶ ὁ Ὄλυμπος ὑ ὑπῆρξαν πράγματι τὸ θοησκευτικὸ χαὶ πολιτιστικὸ κέ- ντρο τῶν Πρωτοελλήνων ἀρχικὰ καὶ τῶν Μακεδόνων ἀργότερα (6λ. 'Ησίοὀ. ἀπ. 5, 2)" πό. τοὺς ὄρους: Ὀλύμπιοι θεοί, Πιερίδες μοῦσαι, Δῖον, καὶ Ὀλύμπιος Ζεύς, Ὀλυμπία. 5. ἼἜἜτσι ἀδίαστα καὶ τεχμηριωμένα συνάγεται καὶ προκύπτει τὸ τριφυὲς συμπέρασμα, ὅτι: α) Ὃ ὅρος Ὄλυμπος ταυτίζεται σημασιολογικὰ μὲ τὴν ἔννοια τοῦ Ἡλίου. 6) Ο Ἥλιος τῆς Μακεδονίας δηλώνει σαφῶς τὸν Ὄλυμπο, καὶ ἐκφράζει παράλληλα τὸ θρη- σχευτικὸ χαὶ πολιτιστικὸ κέντρο τῶν Πρωτοελλήνων χαὶ γ)΄Η θρησκευτικὴ καὶ πολιτικὴ σημασία τῆς παράστασης τοῦ δεκαεξόκτινου Ἥλιου τῆς Μακε- δονίας (τοῦ Ὀλύμπου ὁδηλ., μὲ τὶς πάμπολλες ἴσως καὶ ὑψηλότατες --δεκαέξι πάνω ἀπὸ ὑψόμετρο 2.500 µέτρων--- Κορυφές!) ὑποδηλώνει συγχρόνως καὶ τὴν πρωτοελληνικὴ καταγωγὴ τῶν Μακεδόνων. Ἰωάννης Γ. Μωραλίδης Γυμνασιάρχης Β᾽ Γυμνασίου Βεροίας