ΔΗΜ. ΟΔ.ΣΤΑΘΑΚΟΠΟΥΛΟΣ Ἢ ἀρχαιοελληνικὴ μουσικὴ καὶ τὸ οὐδέποτε «ὀσμανικὸν» μπουζούκι Ὃρμώμενος ἀπὸ ἄρθρο, τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύθη τὸν περασμένο μῆνα σὲ φι- λολογικὸ ἔντυπο γιὰ τὴν γλῶσσα, τὸ ὁποῖον μεταξὺ ἄλλων πολλῶν ἀναφορῶν γιὰ τὴν ἐν γένει πολιτιστική μας κατάπτωση ἀναφερόταν καὶ στὸ δῆθεν «ὀσμανικὸ μπουζούκι», θεώρησα καθῆκον μου νὰ ἐπιληφθῶ τοῦ θέματος, προκειμένου μέ- σω τοῦ «Δαυλοῦ» νὰ ἀποκαταστήσω ἐν συντομίᾳ τὰ πράγματα κάνοντας ἀφενὸς µία συμπλήρωση καὶ ἀφετέρου μία διαπἰστωση. Εἶναι γνωστόν, ὅτι οἱ πρόγονοί μας χρησιμοποιοῦσαν τὸ ἀλφάδητο μὲ τριπλῆ ἰδιότητα. ἤτοι γιὰ τὴν γραφὴ τῆς γλώσσας, γιὰ τὰ μαθη ματικὰ --ἀφοῦ τὰ Υράµ- ματα ἦταν καὶ ἀριθμοὶ-- καὶ γιὰ τὴν μουσική, δεδομένου ὅτι τὰ γράμματα αὐτού- σια, παραμορφωμένα, ὑπερφορτωμένα, ὄρθια, ὁριζόντια ἢ ἀναποδογυρισμένα ἀποτελοῦσαν μουσικὲς νότες καὶ συνολικἀ 1620 μουσικὰ θεωρητικὰ σημεῖα. Δη- λαδὴ π.χ. ἠ λέξη ΠΑΡΘΕΝΩΝ ὡς λέξη ἐδήλωνε τὸν ναὸ τῆς Παλλάδας, ἀλλὰ συγ- χρόνως ἀποτελοῦσε µία μαθηματικὴ ἐξίσωση καὶ θεθαἰως µία μουσικὴ ὀκτάθα, ἡ ὁποία μποροῦσε θαυμάσια νὰ παιχτεῖ σὲ ἕνα μουσικὸ ὄργανο ἢ νὰ τραγουδη- θεῖ. Φυσικὰ τὸ ἴδιο ἴσχυε γιὰ ὅλες τὶς λέξεις-ἐξισώσεις. Ἑπομένως πολὺ σωστὰ ἐπεσημάνθη, ὅτι οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες διὰ τοῦ λόγου τραγουδοῦσαν καὶ διὰ τοῦ τραγουδιοῦ ὁμιλοῦσαν, Τὰ μουσικὰ ὄργανα τῶν προγόνων µας ἦταν πολλά, ὅπως ἡ λύρα, ἡ κιθάρα, ὁ αὐλός, ὁ ἄσκαυλος (γκάιντα), ἡ πανδούρα κ.τ.λ. Τὸ μουσικὸ ἐκεῖνο ὄργανο, τὸ ὁποῖο θὰ μᾶς ἀπασχολήσει στὴν παροῦσα ἔρευνα εἶναι ἡ πανδούρα, δηλαδὴ τὸ μοναδικὸ ὄργανο τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων μὲ χέρι («μάνικο»), κατασκευασμένο ἐπάνω της, εἰς τὸ ὁποῖο ὑπῆρχαν 3 ἐντέρινες χορδές. Τὸ ὄργανο αὐτὸ ἐκτὸς ἀπὸ πανδούρα ὀνομαξόταν καὶ τρίχορδον, ἡ δὲ παραφθορὰ τοῦ ὀνόματός του µέσω τῶν αἰώνων ἦταν ἡ ἑξῆς: πανδούρα- θαμπούρα- -ταμπούρα- ταμπουρᾶς, ἐξελίχθη- κε δὲ ἀπὸ τεχνικῆς πλευρᾶς σὲ ὅλα ἐκεῖνα τὰ Ἑλληνικὰ μουσικὰ ὄργανα μὲ χέ- ρι-μάνικο τῆς εὐρύτερης οἰκογενείας τοῦ λαούτου, ὅπως αὐτὸ δομήθηκε ἀπὸ τοὺς Βυζαντινοὺς μουσικούς. Πανδούρα ἔπαιζαν οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες, θαμπού- ρα ἔπαιζε ὁ Διγενῆς ᾿Ακρίτας, ταμπουρᾶ ἔπαιζε ὁ Ρήγας, ὁ Κατσαντώνης καὶ ὁ Μακρυγιάννης. Τρίχορδο μπουζούκι (μπουζούκι: ἀνεπιτυχὴς ὅρος, ποὺ ἐπι- κράτησε τοῦ Ἑλληνικοῦ ταμπουρᾶ-πανδούρας κατὰ τὴν Τουρκοκρατία ἀπὸ τοὺς Τούρκους) ἔπαιζαν καὶ παίζουν οἱ Ἕλληνες τῆς Ἰωνίας, τῆς Θράκης καὶ τῆς Κύπρου, ὁ Μᾶρκος Βαμδακάρης καὶ ὁ Τσιτσάνης, ἀρνούμενοι νὰ ἀλλάξουν τὴν παραδοσιακὴ δομὴ τοῦ ὀργάνου, ἀφοῦ διατηροῦσαν ἀκόμα καὶ τὰ ξύλινα κλει- διὰ κουρδίσματος. Οἱ ὀσμανλῆδες, ὅταν ἦρθαν σὲ ἐπαφὴ μὲ τὸν Ἑλληνικὸ πο- λιτισμὸ καὶ τὴν μουσική µας παράδοση, οὐδὲν ἐγνώριζαν περὶ ἀρχαίων Ἕλλη- νικῶν «τρόπων» (Ἰωνικοῦ, Δωρικοῦ, Αἰολικοῦ κ.τ.λ.) ἢ Βυζαντινῶν «ἤχων», «δρόμων» (α’, 6', πλαγίων κ.τ.λ.), ἀλλὰ ὅπως καὶ τὰ λοιπὰ πολιτιστικὰ τους στοι-