ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΕΤΑΞΑΣ ΚΑΛΑΒΡΙΑ: Τὸ κύκνειο ἆσμα τῶν "Ελλήνων τῆς Μ. "Ελλάδος «Λύσε τοὺς κάβους καὶ μ ̓ ὅλα τὰ πανιά σου ἀνοιγμένα σαλπάρισε...», ἔγραφε σὲ ἕνα ποίημά του ὁ Λεωνίδας ὁ Ταραντῖνος. Καὶ πράγματι, μόνον ἂν ἀφήσης ἐλεύθερη τὴν καρδιά σου, μπορεῖς νὰ νοιώσης τὶς «μυριάδες ἀνεπαίσθητες δονήσεις ἀπὸ τὴν πυρωμένη γῆς ἢ τὸ πρωινὸ πέλαγος...». Σύβαρις, Κρότων, Τάρας, Καυλωνία, Θούριοι, Ῥήγιον, ̓Επιζεφύριοι Λοκροί, ..., ὀνόματα ἑλληνικά, πόλεις ποὺ δημιούργηήσαν πολιτισμὸ συνοδεύουν τὸ ταξίδι σου μέχρι τὸ ἔσχατο σημεῖο τῆς ̓Ιταλικῆς χερσονήσου, μέχρι νὰ φτάσης στὴν ̓ Ελληνικὴ Καλαβρία, μία περιοχὴ ποὺ τὰ ὅριά της συρρικνώθηκαν μετὰ τὸν 15ο αἰῶνα μ.Χ. ἈΧΆΑ Καλαβρία, περιοχὴ δοκιμασμένη ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους καὶ τὴν φύση. Σεισμοί, πλημμύρες, κατολισθήσεις σημάδεψαν τὴν γῆ της. ̓Αμέτρητοι οἱ κατακτητὲς ποὺ τὴν ἐρήμωσαν. Οἱ “Ελληνες ὅμως, ποὺ ἐμφανίσθηκαν ἐδῶ πρὶν ἀπὸ χιλιάδες χρόνια, κατάφεραν νὰ ἐπιζήσουν. ̓Ανέβηκαν στὰ βουνὰ τοῦ ̓Ασπρομόντε διατηρώντας μέχρι σήμερα τὰ ἤθη, τὰ ἔθιμα, τὶς παραδόσεις καὶ προπαντὸς τὴν γλῶσσα, καμαρώνοντας ποὺ λέγονται “Ἕλληνες, ἐνῶ οἱ ἄλλες φυλές, ποὺ πέρασαν ἀπὸ ἐδῶ, ξεχάστηκαν. Σήμερα περιλαμβάνει ἐννέα χωριά: Πενταδάκτυλο, Γιαλὸ τοῦ Βούα, ̓Αμμεντολέα, Κοντοφούρι, Γκαλλιτσανό, Ροκκαφόρτε ντὲλ Γκρέκο, Βούας, Χωρίον τοῦ Ῥοχουδίου, Βοχούδι, πάνω στὶς ἀπότομες πλαγιὲς τοῦ ̓Ασπρομόντε, ὅπου βρῆκαν καταφύγιο οἱ Ἕλληνες, μακρυὰ ἀπὸ τὴν καταπίεση τῶν ἐξουσιαστῶν, ἐγχαταλείποντας τοὺς κόπους τους καὶ τὰ χωράφια ποὺ καλλιεργοῦσαν, γιατὶ προτίμησαν νὰ εἶναι ἐλεύθεροι Ἕλληνες. Καὶ ρίζωσαν καὶ ἔφτιαξαν τὰ χωριά τους, ποὺ σήμερα σὲ γεμίζουν δέος, καὶ ἡ καρδιά σου σφίγγεται. “Ἕνας κόμπος συγχίνησης ἀνεβαίνει στὸν λαιμὸ βλέποντάς τα ἐρειπωμένα. Πενταδάκτυλο: Βρίσκεται γαντζωμένο στὴν σχιὰ ἑνὸς ἀπόκρημνου βράχου. 'Ἡ παράδοση θέλει, νὰ ἔχη κτισθεῖ ἀπὸ ναυτικούς, ποὺ γιὰ νὰ προφυλάξουν τὶς οἱκογένειές τους ἀπὸ τοὺς πειρατές, ἦρθαν καὶ ρίζωσαν στὸν βράχο. "Ἔντονα αἰσθήματα σὲ γεμίζουν, καθὼς ἀνεβαίνεις τὸ χωριό. 'Ο ἀέρας λυσσομανάει. 'Ἡ ἀνθρώπινη παρουσία σχεδὸν ἀνύπαρκτη. Τότε ζωντανεύουν οἱ θρύλοι τοῦ χωριοῦ. Δὲν μπορεῖς νὰ μείνεις ἀδιάφορος. ̓Η καρδιὰ θὰ σφιχτεῖ, τὰ μάτια θὰ δαχρύσουν. Γιαλὸς τοῦ Βούα ἣ Μπόβα Μαρῖνα. Σύγχρονο χωριὸ χτισμένο στὴν παραλία, 40 χλμ. ἀπὸ τὸ Ρήγιον. Εἶναι τὸ μοναδικὸ χωριὸ ἀπὸ τὶς ἑλληνόφωνες περιοχές, ποὺ δὲν εἶναι ὀρεινό. Παρ ̓ ὅλο ποὺ μόνο μία μειοψηφία μιλάει ἐδῶ τὰ «γκρεχάνιχα», ἀποτελεῖ τὸ χέντρο τῶν πολιτιστικῶν ἐκδηλώσεων, ποὺ γίνονται μὲ σκοπὸ τὴν διατήρηση τῆς γλώσσας. Μεγάλη καὶ εὐχάριστη ἔκπληξη περιμένει τὸν Ἕλληνα ἐπισκέπτη, ποὺ βλέπει τὶς πινακίδες τῶν κεντρικῶν δρόμων γραμμένες στὰ Ελληνικά. ̓Αμμεντολέα ἢ ̓Αμυγδαλέα. Τὸ ὄνομά της τὸ πῆρε μᾶλλον ἀπὸ τὴν μεγάλη παραγωγὴ ἀμυγδάλων, ποὺ ἔχει ἡ περιοχὴ αὐτή. ταν ἀπὸ τοὺς πρώτους ὀρεινοὺς