ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΕΤΑΞΑΣ ΚΑΛΑΒΡΙΑ: Τὸ κύκνειο ἆσμα τῶν "Ελλήνων τῆς Μ. "Ελλάδος «Λύσε τοὺς κάβους καὶ μ᾽ ὅλα τὰ πανιά σου ἀνοιγμένα σαλπάρισε...», ἔγραφε σὲ ἕνα ποίημά του ὁ Λεωνίδας ὁ Ταραντῖνος. Καὶ πράγματι, µόνον ἂν ἀφήσης ἐλεύ- θερη τὴν καρδιά σου, μπορεῖς νὰ νοιώσης τὶς «μυριάδες ἀνεπαίσθητες δονήσεις ἀπὸ τὴν πυρωμένη γῆς ἢ τὸ πρωινὸ πέλαγος...». Σύβαρις, Κρότων, Τάρας, Καυλωνία, Θούριοι, Ῥήγιον, ᾿Επιζεφύριοι Λοκροί, ..., ὀνόματα ἑλληνικά, πόλεις ποὺ δημιούρ- γηήσαν πολιτισμὸ συνοδεύουν τὸ ταξίδι σου μέχρι τὸ ἔσχατο σημεῖο τῆς ᾿Ιταλικῆς χερσονήσου, μέχρι νὰ φτάσης στὴν ᾿ Ελληνικὴ Καλαβρία, μία περιοχὴ ποὺ τὰ ὅριά της συρρικνώθηκαν μετὰ τὸν 15ο αἰῶνα μ.Χ. ἈΧΆΑ Καλαβρία, περιοχὴ δοκιμασμένη ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους καὶ τὴν φύση. Σεισμοί, πλημμύρες, κατολισθήσεις σημάδεψαν τὴν γῆ της. ᾿Αμέτρητοι οἱ κατακτητὲς ποὺ τὴν ἐρήμωσαν. Οἱ “Ελληνες ὅμως, ποὺ ἐμφανίσθηκαν ἐδῶ πρὶν ἀπὸ χιλιάδες χρόνια, κατάφεραν νὰ ἐπιζήσουν. ᾿Ανέβηκαν στὰ βουνὰ τοῦ ᾿Ασπρομόντε διατηρώντας μέ- χρι σήμερα τὰ ἤθη, τὰ ἔθιμα, τὶς παραδόσεις καὶ προπαντὸς τὴν γλῶσσα, καμαρώ- νοντας ποὺ λέγονται “Ἕλληνες, ἐνῶ οἱ ἄλλες φυλές, ποὺ πέρασαν ἀπὸ ἐδῶ, ξεχά- στηκαν. Σήµερα περιλαμβάνει ἐννέα χωριά: Πενταδάκτυλο, Γιαλὸ τοῦ Βούα, ᾿Αμμε- ντολέα, Κοντοφούρι, Γκαλλιτσανό, Ροκκαφόρτε ντὲλ Γκρέκο, Βούας, Χωρίον τοῦ Ῥοχουδίου, Βοχούδι, πάνω στὶς ἀπότομες πλαγιὲς τοῦ ᾿Ασπροµόντε, ὅπου βρῆκαν καταφύγιο οἱ Ἕλληνες, μακρυὰ ἀπὸ τὴν καταπίεση τῶν ἐξουσιαστῶν, ἐγχαταλεί- ποντας τοὺς κόπους τους καὶ τὰ χωράφια ποὺ καλλιεργοῦσαν, γιατὶ προτίμησαν νὰ εἶναι ἐλεύθεροι Ἕλληνες. Καὶ ρίζωσαν καὶ ἔφτιαξαν τὰ χωριά τους, ποὺ σήµερα σὲ γεμίζουν δέος, καὶ ἡ καρδιά σου σφίγγεται. “Ἕνας κόμπος συγχίνησης ἀνεβαίνει στὸν λαιμὸ βλέποντάς τα ἐρειπωμένα. Πενταδάκτυλο: Βρίσκεται γαντζωμένο στὴν σχιὰ ἑνὸς ἀπόκρημνου βράχου. 'Ἡ παράδοση θέλει, νὰ ἔχη κτισθεῖ ἀπὸ ναυτικούς, ποὺ γιὰ νὰ προφυλάξουν τὶς οἱ- κογένειές τους ἀπὸ τοὺς πειρατές, ἦρθαν καὶ ρίζωσαν στὸν βράχο. "Ἔντονα αἰσθή- ματα σὲ γεμίζουν, καθὼς ἀνεβαίνεις τὸ χωριό. 'Ο ἀέρας λυσσοµανάει. 'Ἡ ἀνθρώ- πινη παρουσία σχεδὸν ἀνύπαρκτη. Τότε ζωντανεύουν οἱ θρύλοι τοῦ χωριοῦ. Δὲν μπορεῖς νὰ μείνεις ἀδιάφορος. ᾿Η καρδιὰ θὰ σφιχτεῖ, τὰ μάτια θὰ δαχρύσουν. Γιαλὸς τοῦ Βούα ἣ Μπόβα Μαρῖνα. Σύγχρονο χωριὸ χτισμένο στὴν παραλία, 40 χλμ. ἀπὸ τὸ Ρήγιον. Εἶναι τὸ μοναδικὸ χωριὸ ἀπὸ τὶς ἑλληνόφωνες περιοχές, ποὺ δὲν εἶναι ὀρεινό. Παρ᾽ ὅλο ποὺ µόνο µία μειοψηφία μιλάει ἐδῶ τὰ «γκρεχάνι- χα», ἀποτελεῖ τὸ χέντρο τῶν πολιτιστικῶν ἐκδηλώσεων, ποὺ γίνονται μὲ σκοπὸ τὴν διατήρηση τῆς γλώσσας. Μεγάλη καὶ εὐχάριστη ἔκπληξη περιμένει τὸν Ἕλληνα ἐ- πισκέπτη, ποὺ βλέπει τὶς πινακίδες τῶν κεντρικῶν δρόμων γραμμένες στὰ Ελληνι- κά. ᾽Αμμεντολέα ἢ ᾽Αμυγδαλέα. Τὸ ὄνομά της τὸ πῆρε μᾶλλον ἀπὸ τὴν µεγάλη παραγωγὴ ἀμυγδάλων, ποὺ ἔχει ἡ περιοχὴ αὐτή. ταν ἀπὸ τοὺς πρώτους ὀρεινοὺς