ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΠΑΝ ΣΠΑΡΤΗ Ἣ Πόλις: «Οἱ λόγοι σου, ὦ ξένε, πόλεως δέονται». ᾿Ἡ ἀρχαία ἑλληνικὴ λέ- ξη «πόλις» θὰ ἐξακολουθῆ νὰ παραμένη ἀμετάφραστη, ἕως ὅτου θ᾽ ἀπουσιάζη τὸ ἀντίστοιχο πρᾶγμα. Η ἀντιστοίχηση τῆς «πόλεως» μὲ τὸ «κράτος» δὲν εἶναι ὀρ- θή, καὶ μόνο σύγχυση προκαλεῖ. “Ἡ “Ἑλληνικὴ «πόλις», ποὺ εἶναι συνυφασμένη μὲ τὸν ᾿ Ελληνικὸ Πολιτισμὸ καὶ τὸ ᾿Ελληνικὸ πνεῦμα --- ἀφοῦ ἡ παρακμὴ τῶν πόλεων κι ἡ προσπάθεια μετα- βολῆς τους εἰς κράτη σήμανε καὶ τὸ τέλος τῆς "Ἑλληνικῆς Δημιουργίας ---, ἀπο- τελοῦσε ἕναν αὐτόνομο, αὐτεξούσιο, αὐτοδύναμο, αὐτοκίνητο κι αὐτοσυντήρητο «κόσμον», ποὺ λειτουργοῦσε κατὰ τὸ πρότυπο τοῦ σύμπαντος κόσμου. Λέγοντας «κόσμον» οἱ ἀρχαῖοι ἐννοοῦσαν τάξη, σχέδιο, δηλαδὴ εὔτακτη καὶ ἀποτελεσμα- τικὴ διάταξη τῶν μερῶν, ὥστε τὰ πάντα νὰ λειτουργοῦν αὐτο-ελεύθερα κι αὐτό- νομα, χωρὶς ὡστόσο νὰ ἀποσυνδέωνται ἀπὸ τὴν ἑνιαία ὁλότητα. 'Η «πόλις» (Ξὲ- νιαία ὁλότης) ἐνσάρκωνε τὸν «ξυνὸ (Ξ κοινὸ) λόγο» τῶν πολιτῶν (Ξμέρη) κι ἀ- ντικατόπτριζε τὸ «ξυνὸ» πρόσωπό τους. 'Ο «λόγος» τῆς πόλεως, ποὺ ἀποτελοῦσε καὶ μοναδικὸ λόγον ὑπάρξεώς της, ἦταν ἔναρμόνιος μὲ τὸν συμπαντικὸ Λόγο καὶ τὸν λόγο τῶν πολιτῶν, ἀφοῦ ἀποτελοῦσε «περιέχον» τοῦ πρώτου καὶ «περιεχόµε- νο» τοῦ λόγου τῶν δεύτερων. Εἰς τὴν κορυφὴν τῆς πόλειας πυραμίδος ἵστατο ὁ πόλειος θεὸς --- ἐνσαρκωτὴς καὶ ἐκφραστὴς τοῦ Λόγου, τῶν ἰδεωδῶν καὶ ἀξιῶν τῆς πόλεως ---, τοῦ ὁποίου διερμηνεὺς ἦτο ὁ ἄρχων' οἱ λόγοι τοῦ ἄρχοντος, ποὺ δὲν διέφεραν ἐκείνων τῆς Σίβυλλας, εἶχαν τὸ χαρακτῆρα ἀναφορᾶς στὴν θεότητα καὶ ἀνακοινωθέντος στοὺς πολῖτες. Ἢ «πόλις» ἀνῆκε καὶ δὲν ἀνῆκε στοὺς πολίτες, οἱ ὁποῖοι ὅμως ἦσαν αὐὖτο- δεσμευμένοι µαζί της, καθότι σ᾽ αὐτὴν ἀναζητοῦσαν τὴν αὐτοτελείώση καὶ τὴν ἐξωτερίκευσή τους. Αὐτὸς εἶν᾽ ὁ λόγος, ποὺ «ὁ ἄνθρωπος εἶν᾽ ἕνα πλάσμα ποὺ κατοικεῖ στὴν πόλη. ἕνα πολιτικὸν ζῶον», σύμφωνα μὲ τὸν ᾿Αριστοτέλη. 'Ο ᾱ- πολις -- ἄρα καὶ «ἀφρήτωρ καὶ ἀθέμιτος καὶ ἀνέστιος» (Ὅμηρος) --- μπορεῖ κα- τὰ τὸν ᾿Αριστοτέλη νὰ εἶναι θεὸς ἢ θηρίον, ὄχι ὅμως καὶ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ἔ- θεωρεῖτο τέκνον τῆς πόλεως κι᾿ ἀπ᾿ αὐτὴν ἔπαιρνε τὴν ἐπωνυμία του (Σόλων ὁ ᾿Αθηναῖος, Χίλων ὁ Λακε-δαιμόνιος, Πιττακὸς ὁ Μυτιληναῖος κ.ο.κ.). «Μόνον βλέπω τὸν Ἥλιον μένοντα εἰς τὸν ἀέρα" τοὺς τριγύρω χορεύοντας οὐρανοὺς κυβερνάει μὲ δίκαιον νόμον». (Κάλβος, 8, ε΄). «Ἢ “πόλις” εἶχε τὴν προέλευσή της στὸν πόθο τῶν "Ελλήνων γιὰ Δικαιοσύ- νη» (Κίττο). Μονάχα οἱ Ἕλληνες ὑπῆρξαν ἱκανοὶ νὰ ὑψώσουν εἰς παγκόσµιον ἀρχὴν τὴν ἰδέα τῆς Δικαιοσύνης. Μόνο στὴν πόλη μπορεῖ νά λειτουργῆ ἡ Δι- καιοσύνη καὶ ν᾿ ἀπολαμβάνουν οἱ πολῖτες τὰ δίκαιά τους" καὶ «δίκαιόν ἐστι τὰ