ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΚΟΥΤΟΥΛΑΣ Ὃ Οδυσσέας στὸν ̓Ατλαντικὸ 1. Γιὰ τὰ 'Ομηρικὰ Ἔπη, τὴν ̓Ιλιάδα καὶ τὴν ̓Οδύσσεια (ποὺ ὑπερθαίνουν καὶ τὰ δύο τὶς 25.000 περίπου στίχους), ὑπάρχει ἀπέραντη -χι ὅμως ἀνεξάντλητη-- 6ιθλιογραφία, ἑλληνικὴ καὶ κυρίως ξένη. Οἱ ἀνασκαφὲς τοῦ Ἑρρίκου Σλῆμαν στὴν Τροία, στὶς Μυκῆνες καὶ ἀλλοῦ στὰ τέλη τοῦ 19ου αἱ. ἀπεκάλυψαν τὴν ἱστορικὴ ἀλήθεια τῆς ̓]λιάδας καὶ ἔφεραν στὸ φῶς τὸν περίφημο Μυκηναϊκὸ Πολιτισμό, πού, ὅπως τελευταῖες ἀνασκαφὲς ἀπεκάλυψαν, ἁπλωνόταν σ ̓ ὁλόκληρη τὴν λεκάνη τῆς) Ανατολικῆς Μεσογείου (ἀνασχαφὲς Ρὰς Σάμρα, Τὲλ ἀλ ̓Αμάρνα κ.λπ.). Θεωροῦμε σημαντικὸ νὰ σημειώσουμε τὰ ἑξῆς: α) Ἡ Ιλιάδα καὶ ἡ ̓Οδύσσεια δὲν εἶναι τὰ μόνα “Ομηρικὰ (ἢ εὐρύτερα Μυκηναϊκὰ) ἔπη. Ἡ παράδοση ἀναφέρει τὴν ὕπαρξη καὶ ἄλλων μὲ χιλιάδες στίχους, ἀποσπάσματα τῶν ὁποίων ἔχουν σωθεῖ ἀπὸ συγγραφεῖς τῆς ἑλληνιστικῆς ἐποχῆς. Π.χ. «Τηλεγονία» τοῦ Εὐγάμωνος, ὅπου περιγράφονται τὰ μετὰ τὴν ἔλευση τοῦ ̓Οδυσσέα στὴν ̓Ιθάκη διαδραματισθέντα καθὼς καὶ περὶ τοῦ φόνου τοῦ ̓Οδυσσέα ἀπὸ τὸν γυιότου Τηλέγονο ποὺ ἀπέκτησε ἐκ τῆς Κίρκης, τὰ «Κυκλικὰ "Επη» ὅπως ἡ «]λίου Πέρσις» τοῦ ̓Αρχκτίνου τοῦ Μιλησίου, τὰ «Κύπρια ̓Ἔπη» τοῦ Στασίνου, τὰ «Ὑπερδόρεια» τοῦ Αριστέα τοῦ Προικονήσιου κ.λπ. Δὲν ἀνάγονται θέδαια ὅλα στὴν Μυκηναϊκη ἐποχή, ὅμως ὑπάρχουν ἐκτενεῖς ἀναφορὲς γιὰ τίτλους πανάρχαιων ἐπῶν ποὺ ἀποδίδονται στοὺς Ομηρίδες ἐκ Χίου, ὅπως π.χ. «4αναΐς», «4ευκαλιωνίς», «"Αλωσις Οἰχαλίας», « Αματονίς», «Νόστοι», «Αἰθιοπιὰς» κ.λπ. (Γενικὲς πληροφορίες σχετικὲς ὑπάρχουν γιὰ τὸν κάθε ἔνδιαΦερόμενο στὸν τόμο «Αληθινή Προϊστορία» τοῦ Π.Δ. Πασσᾶ τῆς ἐγκυχκλοπαίδειας τοῦ «Ἡλίου», ̓Αθῆναι 1984, σελ. 51 κ.ὲ.). 6) Ποιητικὲς δημιουργίες ἀποτελούμενες ἐκ χιλιάδων στίχων, ὅπως εἶναι λογικὸ καὶ φυσικό, δὲν δημιουργήθηκαν ἐκ τοῦ μηδενός, αὐτόματα, «ἐν μιᾷ νυκτί». ̓Αντίθετα εἶναι καρποὶ πολύμοχθοι μαχραίωνης πνευματικῆς ἐξέλιξης καὶ ἀποτελοῦν ἀπόηχο ὑψηλοῦ πολιτιστικοῦ ἐπιπέδου. Εἶναι προφανές, ὅτ., ἂν καὶ ἡ Μυκηναϊκὴ ̓Εποχὴ στὴν ἀκμή της ἀνάγεται στὰ 1500 π.Χ., ὅμως ἡ ἀρχὴ τῆς ποιητικῆς δημιουργίας τῶν ἐπῶν ἀνάγεται δεκάδες αἰῶνες πίσω (κατὰ μερικοὺς γύρω στὸ 3000 π.Χ.). 2. Γιὰ τὸ ἔπος τῆς Οὑύσσειας ἡ πλειοψηφία τῶν ἐρευνητῶν παλιότερα δεχόταν τὴν κλασσικὴ ἄποψη, ὅτι τὸ ταξίδι τοῦ ̓Οδυσσέα (ἂν δὲν ἦταν μυθολογικὸ) διαδραματίστηκε μέσα στὴ Μεσόγειο. Τὶς τελευταῖες δεκαετίες ὅμως ὅλο καὶ περισσότεροι ἐρευνητὲς διαπιστώνουν, ὅτι οἱ γεωγραφικές, τοπογραφικὲς καὶ κλιματολογικὲς περιγραφὲς τῆς ̓Οδύσσσειας δὲν ταιριάζουν μὲ τὸν Μεσογειακὸ χῶρο. Ἡ Ἐνριέττα Μέρτξ, ὁ Ζιλμπὲρ Πιγιό, ὁ Ρομπὲρ Φιλὶπ καὶ ἄλλοι ἀντελήφθησαν, ὅτι οἱ περιγραφὲς τῶν γεωγραφικῶν ἀποστάσεων τῆς Ὠγυγίας, τὰ θαλάσσια φαινόμενα τῆς Σκύλλας καὶ τῆς Χάρυθδης, οἱ περιγραφὲς τῶν θαλασσίων ρευμάτων τοῦ Ὠκεανοῦ, οἱ Συμπληγάδες, τὸ συνεχὲς σκότος τῆς χώρας τῶν Κιμμερίων, οἱ περιγραφὲς τῆς ἀκτῆς πέρα ἀπὸ τὸν Ὠκεανό, ὅλα αὐτὰ ἀποκλείεται νὰ εἶναι περιοχὲς ἐντὸς τῶν Στηλῶν τοῦ Ἡρακλέους (Γιδραλτάρ). Αν ἡ ἐξι-