ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΚΟΥΤΟΥΛΑΣ Ὃ Οδυσσέας στὸν ᾽Ατλαντικὸ 1. Γιὰ τὰ 'Ομηρικὰ Ἔπη, τὴν ᾿Ιλιάδα καὶ τὴν ᾿Οδύσσεια (ποὺ ὑπερθαίνουν καὶ τὰ δύο τὶς 25.000 περίπου στίχους), ὑπάρχει ἀπέραντη -χι ὅμως ἀνεξάντλητη-- 6ι- θλιογραφία, ἑλληνικὴ καὶ κυρίως ξένη. Οἱ ἀνασκαφὲς τοῦ Ἑρρίκου Σλῆμαν στὴν Τροία, στὶς Μυκῆνες καὶ ἀλλοῦ στὰ τέλη τοῦ 19ου αἱ. ἀπεκάλυψαν τὴν ἱστορικὴ ἀλήθεια τῆς ᾽]λιάδας καὶ ἔφεραν στὸ φῶς τὸν περίφημο Μυκηναϊκὸ Πολιτισμό, πού, ὅπως τελευταῖες ἀνασκαφὲς ἀπεκάλυψαν, ἁπλωνόταν σ᾽ ὁλόκληρη τὴν λε- κάνη τῆς) Ανατολικῆς Μεσογείου (ἀνασχαφὲς Ρὰς Σάµρα, Τὲλ ἀλ᾽Αμάρνα κ.λπ.). Θεωροῦμε σημαντικὸ νὰ σημειώσουμε τὰ ἑξῆς: α) Ἡ Ιλιάδα καὶ ἡ ᾿Οδύσσεια δὲν εἶναι τὰ μόνα “Ομηρικὰ (ἢ εὐρύτερα Μυ- κηναϊκὰ) ἔπη. Ἡ παράδοση ἀναφέρει τὴν ὕπαρξη καὶ ἄλλων μὲ χιλιάδες στί- χους, ἀποσπάσματα τῶν ὁποίων ἔχουν σωθεῖ ἀπὸ συγγραφεῖς τῆς ἑλληνιστικῆς ἐποχῆς. Π.χ. «Τηλεγονία» τοῦ Εὐγάμωνος, ὅπου περιγράφονται τὰ μετὰ τὴν ἔλευ- ση τοῦ ᾿Οδυσσέα στὴν ᾿Ιθάκη διαδραματισθέντα καθὼς καὶ περὶ τοῦ φόνου τοῦ ᾽Οδυσσέα ἀπὸ τὸν γυιότου Τηλέγονο ποὺ ἀπέκτησε ἐκ τῆς Κίρκης, τὰ «Κυκλικὰ "Επη» ὅπως ἡ «]λίου Πέρσις» τοῦ ᾿Αρχκτίνου τοῦ Μιλησίου, τὰ «Κύπρια ᾿Ἔπη» τοῦ Στασίνου, τὰ «Ὑπερδόρεια» τοῦ Αριστέα τοῦ Προικονήσιου κ.λπ. Δὲν ἀνά- γονται θέδαια ὅλα στὴν Μυκηναϊκη ἐποχή, ὅμως ὑπάρχουν ἐκτενεῖς ἀναφορὲς γιὰ τίτλους πανάρχαιων ἐπῶν ποὺ ἀποδίδονται στοὺς Ομηρίδες ἐκ Χίου, ὅπως π.χ. «4αναΐς», «4ευκαλιωνίς», «"Αλωσις Οἰχαλίας», « Αματονίς», «Νόστοι», «Αἰθιοπιὰς» κ.λπ. (Γενικὲς πληροφορίες σχετικὲς ὑπάρχουν γιὰ τὸν κάθε ἔνδια- Φερόμενο στὸν τόμο «Αληθινή Προϊστορία» τοῦ Π.Δ. Πασσᾶ τῆς ἐγκυχκλοπαί- δειας τοῦ «Ἡλίου», ᾿Αθῆναι 1984, σελ. 51 κ.ὲ.). 6) Ποιητικὲς δημιουργίες ἀποτελούμενες ἐκ χιλιάδων στίχων, ὅπως εἶναι λο- γικὸ καὶ φυσικό, δὲν δημιουργήθηκαν ἐκ τοῦ μηδενός, αὐτόματα, «ἐν μιᾷ νυκτί». ᾿Αντίθετα εἶναι καρποὶ πολύμοχθοι μαχραίωνης πνευματικῆς ἐξέλιξης καὶ ἀπο- τελοῦν ἀπόηχο ὑψηλοῦ πολιτιστικοῦ ἐπιπέδου. Εἶναι προφανές, ὅτ., ἂν καὶ ἡ Μυκηναϊκὴ ᾿Εποχὴ στὴν ἀκμή της ἀνάγεται στὰ 1500 π.Χ., ὅμως ἡ ἀρχὴ τῆς ποι- ητικῆς δημιουργίας τῶν ἐπῶν ἀνάγεται δεκάδες αἰῶνες πίσω (κατὰ μερικοὺς γύ- ρω στὸ 3000 π.Χ.). 2. Γιὰ τὸ ἔπος τῆς Οὑύσσειας ἡ πλειοψηφία τῶν ἐρευνητῶν παλιότερα δεχό- ταν τὴν κλασσικὴ ἄποψη, ὅτι τὸ ταξίδι τοῦ ᾽Οδυσσέα (ἂν δὲν ἦταν μυθολογικὸ) διαδραματίστηκε μέσα στὴ Μεσόγειο. Τὶς τελευταῖες δεκαετίες ὅμως ὅλο καὶ πε- ρισσότεροι ἐρευνητὲς διαπιστώνουν, ὅτι οἱ γεωγραφικές, τοπογραφικὲς καὶ κλι- ματολογικὲς περιγραφὲς τῆς ᾿Οδύσσσειας δὲν ταιριάζουν μὲ τὸν Μεσογειακὸ χῶρο. Ἡ Ἐνριέττα Μέρτξ, ὁ Ζιλμπὲρ Πιγιό, ὁ Ρομπὲρ Φιλὶπ καὶ ἄλλοι ἀντελή- φθησαν, ὅτι οἱ περιγραφὲς τῶν γεωγραφικῶν ἀποστάσεων τῆς Ὠγυγίας, τὰ θα- λάσσια φαινόμενα τῆς Σκύλλας καὶ τῆς Χάρυθδης, οἱ περιγραφὲς τῶν θαλασ- σίων ρευμάτων τοῦ Ὠκεανοῦ, οἱ Συμπληγάδες, τὸ συνεχὲς σκότος τῆς χώρας τῶν Κιμμερίων, οἱ περιγραφὲς τῆς ἀκτῆς πέρα ἀπὸ τὸν Ὠκεανό, ὅλα αὐτὰ ἀποκλεί- εται νὰ εἶναι περιοχὲς ἐντὸς τῶν Στηλῶν τοῦ Ἡρακλέους (Γιδραλτάρ). Αν ἡ ἐξι-