ΘΑΝΑΣΗΣ ΚΟΥΚΟΡΒΡΙΣΤΑΣ Α.ΚΑΛΒΟΣ-ΙΚ.ΠΑΛΑΜΑΣ: Δύο σταθμοὶ στὴν πορεία τῆς Νεοελληνικῆς Ἰδεολογίας Προλεγόμενα. Τὸν περασμένο χρόνο ἑορτάστηκαν τὰ 200 χρόνια ἀπὸ τὴν γέννηση τοῦ ̓ ̓Ανδρέα Κάλόου, ἐνῶ ἐφέτος συνεπληρώθησαν 50 ἀπὸ τὸ θάνατο τοῦ Κωστῆ Παλαμᾶ. Παρὰ τὴν πληθώρα τῶν ἐκδηλώσεων γιὰ νὰ τιμηθοῦν οἱ δύο αὐτοὶ ἐθνικοὶ ποιητές, δυστυχῶς δὲν ὑπέπεσε στὴν δική μου τουλάχιστον ἀντίληψη κάτι, ποὺ νὰ ἐξηγοῦσε καὶ νὰ ἐσηματοδοτοῦσε τὴν ἰδεολογία, ποὺ διατρέχει καὶ ἐμπνέει τὴν ποίησίν τους. Τὸ κενὸ αὐτὸ θὰ προσπαθήσουμε νὰ καλύψουμε σὲ δύο ἄρθρα, γιατὶ πιστεύουμε, ὅτι ἡ προσεκτικὴ ἑξέτασις τῶν ἰδεολογιῶν τῶν δύο αὐτῶν μεγάλων ποιητῶν μᾶς δίνει τὴν εὐκαιρία νὰ γνωρίσουμε τὴν πνευματικὴ πορεία τῆς νέας Ἑλλάδος. Δεδομένου ὅτι ὁ θίος τοῦ ἑνὸς ποιητῆ διαδέχεται τὸν όϊο τοῦ ἄλλου (θάνατος Κάλόου τὸ 1869 -- γέννησις Παλαμᾶ τὸ 1858), ἡ χρονικὴ ἀλληλουχία τῆς πορείας αὐτῆς εἶναι ἀπόλυτη. Προετιμήθηκε σὲ αὐτὴν τὴν καταγραφὴν ἡ λύσις τῶν δύο ἄρθρων, γιατὶ ἔτσι θὰ ἔχωμεν τὴν εὐκαιρία νὰ ἐπεχταθοῦμε ξεχωριστά καὶ πιὸ ἀναλυτικὰ στὰ πρὶν τὴν ἐπανάστασιν τοῦ ̓21 χρόνια καὶ στὴν ζωὴ τοῦ ἐλεύθερου νεοελληνικοῦ κράτους ποὺ ἠκολούθησε. Καὶ ἀκόμα, γιατὶ στὴν πρώτη περίοδο ἡ ἡ ὁιαταραχὴ τῶν ἰδεολογιῶν τοῦ νέου ἑλληνισμοῦ ἔξεδη λώθη μακρυά ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα" ἐνῶ στὴ δεύτερη αὐτὴ ἔλαθε χώραν ἐντὸς τῶν ἑλληνικῶν ὁρίων. Μὲ 6άσι λοιπὸν αὐτὸν τὸν διαχωρισμὸ χρόνου καὶ τόπου θὰ προσπαθήσουμε σὲ αὐτὰ τὰ δύο ἄρθρα ν ̓ ἀνασύρουμε καὶ νὰ ἀνασυνθέσουμε τὴν πνευματικὴ πορεία τοῦ νέου ἑλληνισμοῦ ἀπὸ τὴ λήθη, ὅπου τὴν κατεδίκασε ἡ ἐπίσημη ἐξουσιαστικὴ ἰδεολογία ἢ τὴν ἔχει θάρθαρα διαστρεθλώσει. ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΑΛΒΟΣ. Τυπικὸ δεῖγμα τῆς καταδίκης τοῦ πνεύματος σὲ λήθη εἶναι ἡ τύχη τῆς ποιή σεως τοῦ ̓Ανδρέα Κάλδου. Καὶ εἶναι μία ἐξαιρετικὴ σύμπτωσις, ὅτι τὸν Κάλ6ο ἀνέσυρεν ἀπὸ τὴ λήθη ὁ Κωστῆς Παλαμᾶς μὲ μία του διάλεξι στὸν «Παρνασσὸ» τὸ 1888. Εἶπε χαρακτηριστικά: «Απεδίωσεν (ὁ Κάλδος) ἐν Λονδίνῳ τῷ Ιδ69.'Η 'Ελλὰς δὲν ἐπένθήσεν τὸ θάνατόν του. Αὐτὴ ἡ ποίησις, ἥτις ἄλλοτε διὰ τῆς σθεναρᾶς φωνῆς τοῦ Βαλαωοἰτου ἐθρήνησε τὸν θάνατον τοῦ Σολωμοῦ, ἐτήρησε σιγὴν διὰ τὸ ἁγνότερον τῶν τέκνων της». Ἐμεῖς νὰ προσθέσουμε, ὅτι τόσον δαρὺς ταν ὁ πέπλος τῆς λήθης, ὥστε 20 χρόνια μετὰ τὸν θάνατο τοῦ ποιητῆ ἡ πνευματικὴ Ἑλλάδα ἠγνόει, ὅτι ὁ Κάλόος ἀπέθανε στὴν κωμόπολη τοῦ Λάουθ καὶ ὄχι στὸ Λονδῖνο. ”Αλλωστε καὶ ὁ τάφος του ἀνεκαλύφθηχε τὸ 1937, 68 χρόνια μετὰ τὸν θάνατόν του. Στὴν ἴδια διάλεξι ὁ Παλαμᾶς ὅμως μᾶς δίνει καὶ τὴν αἰτία, ποὺ ἡ λήθη ἐσκέπασεν τὴν ποίησιν τοῦ Κάλόδου: «Ἢ ποίησις τοῦ Κάλδου ἐξυμνεῖ τὴν ἐπανάστασιν, ἐκπροσωποῦσα τὴν ἑλληνικὴν παράδοσιν. ̓Ιδεῶδες αὐτῆ ς εἶναι αἱ ̓Αθῆναι, ὄχι τὸ Βυζάντιον. Τοὐναντίον ἐν τῷ Σολωμῷ ἐκφαίνεται ζωηροτέρα ἡ ἐπίδρασις τῆς Βυζαντινῆς παραδόσεως». Εὔκολα λοιπὸν γίνεται χατανοητὸ τὸ γιατὶ ὁ Σολωμὸς (πέρα ἀπὸ τὴν ὅποια ἀξία τῆς ποιήσεώς του) ἀμέσως ἐτιμήθηκε καὶ ἀναγορεύθηκε ἐθνικὸς ποιητής, ἐνῶ ὁ Καλόος ὡδηγήθηχε στὴ λήθη: Ὃ Κάλόος ὑπῆρξε θῦμα τῆς μακραίωνης πάλης μεταξὺ τοῦ ἑλληνικοῦ καὶ τοῦ χριστιανικοῦ πνεύματος. ὋὉ ποιητὴς τῶν ̓Ωδῶν ἐγεννήθηκε καὶ ἔλαθε τὴν ἐκπαίδευσίν του μεσοῦντος τοῦ ἑλληνικοῦ Διαφωτισμοῦ, ποὺ ἐσηματοδότησε τὴν ἀντεπίθεσιν τοῦ ἑλληνικοῦ πνεύματος κατὰ τοῦ χριστιανικοῦ, δίνοντας ἔτσι μίαν ἄλλη διάστασι στὴν πάλη, ποὺ οὐδέποτε εἶχε παύσει. Ὁ Κ.Θ. Δημαρᾶς σημειώνει στὸ θιόλίο του γιὰ τὸ νεοελληνικὸ Διαφωτισμό: «Ὁ μεταγενέστερος ἑλληνισμὸς δὲν ἀπέδαλε ποτὲ τὴν συνείδηση τῶν δεσμῶν του μὲ τὸν ἀρχαῖο.