ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΚΟΥΤΟΥΛΑΣ Ἑλληνικὴ Δημοκρατία Σ ̓ ὅλη τὴν διάρχεια τῆς πολυχιλιετοῦς ἱστορίας του ὁ ἄνθρωπος μία καὶ μόνη φορά, μὶα μονάχριδη «στιγμὴ» δικαίωσε τὴν παρουσία του πάνω στὸν πλανήτη. ἾΗταν ἐκεῖνοι οἱ αἰῶνες ποὺ καταξιώθηκε τὸ ἀνθρώπινο πρόσωπο’ ποὺ γεννήθηκε καὶ ἀπόκτησε ἔννοιολογικὸ περιεχόμενο καὶ πρακτικὴ ἀξία ἡ ἐλευθερία: ἦταν οἱ αἰῶνες ποὺ ὁ ἄνθρωπος ὁλοκληρώθηκε ὡς αὐτοσχοπός, ὡς αὐτοχαθοριζόμενη ἀνεπανάληπτη αὐταξία μέσα στὰ πλαίσια τῆς ἀρχαιοελληνικῆς πόλεως, δηλ. ὡς ἄμεσα ἀποφασίζων πολίτης. ̓Αναφερόμαστε στὸ ὕψη λότερο ἐπίτευγ ματοῦ ἀνθρώπινου πολιτισμοῦ, τὴν ̓Αθηναϊκὴ Δη μοκρατία. Ἐκεῖ καὶ τότε γεννήθηχε ὁ ὁ ἄνθρωπος ὡς πρόσωπο’ ἐκεῖ καὶ τότε γεννήθηκε ἡ ἣ ἐλευθερία: ἐκεῖ καὶ τότε ἔλαθε σάρκα καὶ ὀστᾶ τὸ μεγαλύτερο ὅραμα γιὰ τὸ ποιά εἶναι ἡ οὐσία τοῦ ἀνθρώπου. Ὑπὸ τὴν σκιὰν τῆς) Ακροπόλεως διεπιστώθη καὶ ἐπραγματοποιήθη ἡ ἀλήθεια τῆς ἀνθρώπινης ὕπαρξης: ὁ ἄνθρωπος ἢ εἶναι αὐτοκαθοριζόμενη δημιουργία ἢ δὲν εἶναι ἄνθρωπος, Ἡ οὐσία τοῦ ἀνθρώπου ἔγκειται στὴν πραγ μάτωσή του ὡς προσώπου ̓ ἡ ἐλευθερία εἶναι ὁ μοναδικὸς φυσικὸς χῶρος τοῦ προσώπου" καὶ τὸ πλαίσιο τῆς πόλεως εἶναι τὸ μοναδιχὸ θερμοχήπιο τῆς ἐλευθερίας. Αὐτὴ εἶναι ἡ μεγαλύτερη ἀνακάλνψη, ποὺ εἶναι ταυτόχρονα ἐφεύρεση, δοκίμιο καὶ προσφορὰ τοῦ ἀρχαίου ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ: ὁ ἄνθρωπος ὁλοχληρώνεται ὡς ἄνθρωπος μόνον στὰ πλαίσια τῆς πόλεως, ἓν ἐλευθερίᾳ, ὡς πρόσωπο, δηλ. ὡς πολίτης. Αν μετὰ ἀπὸ μιὰ μεγάλη Φυσική καταστροφὴ ἐπιζήσουν μόνον δύο ἄνθρωποι, δύο ἐναλλαχτικοὺς τρόπους συμόίωσης ἔ ἔχουν: ἢ τὴν ἐξουσιαστιχὴ θαρθαρότητα ἡ τὴν ἁρμονική, ἑλληνική, προσωπική, δημοκρατική κοινωνία. Ὁ ἄνθρωπος, ὅπως προαναφέραμε, ἢ δὲν ὑπάρχει ὡς αὐτοκαθοριζόμενο πρόσωπο ἢ δὲν εἶναι ἄνθρωπος. "Ανθρωπος σημαίνει ἐλευθερία. Αὐτὴ εἶναι ἡ πεμπτουσία τῆς ̓Αθηναϊκῆς Δημο-κρατίας. Τὸ ἑλληνίζειν εἶναι πρῶτα ἀπ ̓ ὅλα καὶ πάνω ἀπ’ ὅλα τρόπος ζωῆς. Στὸν ἀντίποδα τῆς ἑλληνικῆς προσωπικῆς σχέσης ὑπάρχει ὁ ἐξουσιασμός. Τί εἶναι ὅμως ὁ ἐξουσιασμὸς καὶ ποιά τὰ χαρακτηριστικά του; Κατ’ ἀρχὴν ὁ ἐξουσιασμὸς ἀφορᾷ στὴν (φυσικὴ ἄλλωστε) ἐπιθετικότητα κάθε ἀνθρώπου καὶ ἀναφέρεται σὲ ἐπίπεδο σχέσεων. Τὰ χαρακτη ριστικά του εἶναι ἡ ἰσοθιότητα καὶ μονιμότητα τῆς «ἡγεσίας», ὁ ὁλοχληροτικός της χαρακτήρας, ἥ καταπίεση, τὸ παρὰ- φύσιν, ἡ δία. Οἱ σχέσεις δύο ἀνθρώπων εἶναι ἐξουσιαστικές, ὅταν δὲν εἶναι προσωπικές: ὅταν ὁ ἕνας, ἄσχετα ἂν ἀξίζει 1ἢ ὄχι, ἡγεῖται διὰ τῆς δίας παντοῦ καὶ πάντα. Ὅμως δὲν εἶναι δυνατὸ οὔτε φυσικό, ἕνας ἄνθρωπος νὰ εἶναι τέλειος, δηλ. νὰ συγκεντρώνει ὅλα τὰ χαρίσματα. Ἔτσι, ἐνῶ ἐνδείκνυται νὰ «ἡγεῖται» σὲ ἕναν τομέα, δὲν προσήκει (διότι δὲν δύναται): νὰ «ἡγεῖται» σὲ ἄλλον. Ἤδη δηλ. ἐντοπίσαμε ὁρισμένα χαρακτηριστικὰ ποὺ πρέπει νὰ ἔχει ὁ μὴ ἐξουσιαστικός, δηλ. ὁ ἑλληνικὸς τρόπος χοινωνικῆς συμόίωσης. Τὸ πρῶτο τέτοιο χαρακτηριστικὀ εἶναι λοιπὸν ἡ ἐναλλακτικότητα στὴν ἡγεσία. Στὸν κάθε τομέα δέον νὰ ἄρχει ὁ ἄριστος, ποὺ φυσικὰ δὲν θὰ εἶναι παντοῦ ὁ ἴδιος (χωρὶς ν ̓ ἀποχλείεται νὰ ἡγεῖται στοὺς περισσότερους τομεῖς τῆς ζωῆς τὸ ἴδιο πρόσωπο). Ἐδῶ δέδαια ὀρθώνεται ἕνα κρίσιμο ἐρώτημα; Ποιός θὰ ἀποφασίσει καὶ μὲ ποιά κριτήρια γιὰ τὸ ποιός εἶναι ἄξιος νὰ ἡγεῖται; ̓Εδῷῶ οἱ ἀπαντήσεις τῶν ἀρχαίων φιλοσόφων τυπικὰ ποικίλλουν' ὅμως οὐσιαστικὰ ὅλοι συμφωνοῦν ὅτι τελικὰ ἡ πόλις εἶναι αὐτὴ ποὺ ἔχει τὸν τελευταῖο λόγο. (Ἡ διαφωνία τῶν ἀρχαίων σοφῶν ἔγκειται στὸ ποιοί πρέπει νὰ ἀπαρτίζουν τὴν πόλη: τελικὰ κάθε ἐπιλογὴ εἶναι δημι-ουργία, δηλ. ἔργον ποὺ παρουσιάζεται γιὰ Ἀρίση στὸν δῆμον). "Ἤδη γίνεται ἀντιληπτὸ σὲ ποιά ἐρωτήματα ἔδωσε ἀπάντηση ἡ ̓Αθηναϊκὴ Δημοκρατία.