ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΥΡΙΑΚΑΚΟΣ. Πίστη καὶ ἀμφιβολία Ὃ ἰσπανὸς σοφὸς Μιγκουὲλ. ντὲ Οὐνα- μοῦντο στὸ βιβλίο του «Ἡ ᾽Αγωνία τοῦ Χριστιανισμοῦ» παραθέτει τὴν ἑξῆς πα- ρατήρηση τοῦ Πάτερ- Ὑάκινθου: «Ὅ στο- χαστὴς βεβαιώνει ἤ ἀρνιέται. Ἡ διανοητικὴ δύναμη τοῦ Ρενάν δὲν ξεπέρασε τὴν ἀμφιβο- λία. Τοῦ ἔλειψε ἡ ἀνδρικότητα.» 'Ο Πάτερ- Ὑάκινθος ὑπῆρξε ἱερωμένος. Παντρεύτηκε καὶ ἀπέκτησε παιδιά, ἀντίθε- τα πρὸς τοὺς κανόνες τῶν καθολικῶν. ᾽Α- κριβῶς γιαυτὸ ὅμως, ἡ αὐστηρότητα μὲ τὴν ὁποία κρίνει τὸν Ρενάν εἶναι ἀδικαιο- λόγητη. Φαίνεται ὅμως, πὼς μάχεται πολὺ τὸ πνεῦμα τῆς ἀμφιβολίας. Ἢ ποιήτρια Ζωὴ Καρέλλη, ἕνας σπάνιος πνευματικὸς ἄνθρωπος στὴ χώρα µας, σ᾽ ἕνα δοκίµιο της «Περὶ ἀμφιβολίας» κατα- γέλλει ἐπίσης τὸ αἴσθημα τῆς ἀμφιβολίας μὲ ἰδιαίτερη μάλιστα δριμύτητα. «Εἶναι, λέει, διαβρωτικὴ δύναμη πού λυμαΐνεται τὴν ἀνθρώπινη ψυχή σήμερα». Ὅσον ἀφορᾶ τὸν Πάτερ- Ὑάκινθο, ποὺ ἔζησε περὶ τὰ τέλη τοῦ περασμένου αἰώνα, θὰ διατυπώσουµε τὴν ἀντίρρηση ὅτι ἡ κα- ταδίκη τῆς ἀμφιβολίας, σὲ βαθμὸ ποὺ νὰ τὴ θεωρεῖ «ἔλλειψη ἀνδρικότητος», εἶναι προϊὸν τυφλοῦ θρησκευτικοῦ φανατισμοῦ. Καὶ αὐτό, διότι ἀμφιβολία σημαίνει ἀναζή- τηση, καὶ σὲ περιπτώσεις ὅπως τοῦ Ρενάν ἡ ἀμφιβολία διαμορφώνεται σὲ ἀτμόσφαι- ρα βαθύτατης ἀγωνίας. ᾿Αγωνία ὅμως, γιὰ νὰ ἐπέλθη, σημαίνει, ὅτι διεξάγεται πάλη τῆς ψυχῆς ἡρωϊκή, καὶ τότε ἀποκλείεται νὰ ἔχουμε ἔλλειψη ἀνδρικότητος. Ἢ κ. Καρέλλη βέβαια εἶναι ἄλλη περί- πτωση. Μιλάει γιὰ «διαβρωτικὴ δύναμη τοῦ πνεύματος τῆς ἀμφιβολίας». "Αν ὅμως ἡ ἀμφιβολία διαβιβρώσκει κάτι, αὐτὸ εἶναι ἡ ἀμεριμνησία. Τὸ πνεῦμα ὅμως μὲ τὴν ἀμφι- βολία μπαίνει σὲ κίνηση, δέν διαβιβρώσκε- ται. Ὁ ᾿Αντισθένης λέγει: «Αρχὴ σοφίας, ὁ- γομάτων ἐπίσκεψις». Μιὰ πρόχειρη ἐτυμο- λογία τοῦ ἀμφιβάλλω μᾶς δείχνει, ὅτι τὸ πρῶτο συνθετικὸ τοῦ ρήματος εἶναι τὸ «ἀμφί». Στὸ ἀμφί ὑπάρχει ἡ αἴσθηση τοῦ δι- πλοῦ. Δηλώνει μιὰ ψυχολογικὴ κατάσταση ἀμηχανίας καὶ διερωτήσεως. Ὁ Οἰδίποδας στὸ σταυροδρόμι διαλογίζεται ἐρωτηματι- κὰ, δηλ. ἀμφιβάλλει, ἑπομένως ἀγωνιᾶ καὶ διερωτᾶται. Ἔχει φύγει ἀπὸ τὸ εἰσαγωγικὸ στάδιο τῆς ἁπλῆς ἀμηχανίας καὶ ἔχει ἀρχί- σει ἡ «διαβρωτική», πράγματι, διαδικασία τῆς ἀγωνίας. Καὶ δέχομαι ἐδῶ τὸ «διαβρω- τική» τῆς κ. Καρέλλη, διότι βέβαια ἡ ἀμφι- βολία εἶναι ἡ ἴδια μιὰ μορφὴ ἀγωνίας καὶ διαβιβρώσκει τὴ µακάρια βεβαιότητα καὶ ἀμεριμνησία τοῦ ζώου, ποὺ μὲ χαρακτήριζε προηγούμενα. Ἑπομένως στὴν κατάσταση τῆς ζωηρῆς τουλάχιστον ἀμφιβολίας ἡ ἀ- γωνία ἔχει προκύψει. Βέβαια, ὑπάρχει καὶ τὸ λεγόμενο «ἄγ- χος» τῆς μηχανοκρατούµενης κοινωνίας μας. Πρόκειται ὅμως γιὰ μιὰ κατάσταση σὲ ἐπίπεδο νευρικὸ καὶ ὄχι ψυχικό. Ἣ ἔν- ταση τοῦ τρόπου ζωῆς εἶναι πράγματι µε- γάλη, ἀλλὰ χτυπάει συνήθως στὸ σῶμα καὶ δὲν ἀγγίζει τὶς περιοχὲς τοῦ ψυχικοῦ κό- σµου. Καὶ ἄν ὅμως καὶ ἐκεῖ ἐπιδρᾶ, γιατὶ αὐτὸ θὰ ἧταν καταδικαστέο; Ἐπειδὴ δια- βιβρώσκει τὴν βεβαιότητα; Ἢ βεβαιότης εἶναι στοιχεῖο προόδου; Ἡ ἀμφιβολία ὅμως, ἰδίως στὴν ἀγωνιώδη µορφή της, αὐξάνει τὴ συνειδητότητα, ἐπο- µένως φέρνει κίνηση, τροποποίηση, ἀνανέ- ὠση. Ἣ ἀμφιβολία λοιπόν, στοιχεῖο διττό- τητος καὶ διχασμοῦ καὶ δημιουργὸς ἀγῶ- νίας, περιέχει τὴν σύγκρουση, τὴν τριβὴ καὶ τὴν αὔξηση τῆς συνειδητότητος. ”Αλ- λωστε, ἡ ἴδια ἡ ζωή, μόνιμο στοιχεῖο ἀγω- νίας καὶ κίνησης, ἐκδηλώνεται μὲ τὸ ἄρρεν-θῆλυ καὶ πολλαπλασιάζεται μὲ τὴν πάλη αὐτῶν τῶν δύο. Ὃ Μιγκουέλ ντὲ Οὐναμοῦνο γράφει στὸ βιβλίο του: «Νὰ ζεῖς, ν᾿ ἀγωνίζεσαι γιὰ τή ζωὴ καὶ νὰ ζεῖς ἀπὸ τὸν ἀγώνα γιὰ τὴν πί- στη, εἶναι ν᾽ ἀμφιβάλλεις. Ὁ εὐαγγελιστὴς Μάρκος στὸ ϐ24 λέγει: «Πιστεύω, βοήθει μοι τῇ ἀπιστίᾳ». Πράγματι ἡ πίστη ποὺ δὲν ᾿ ἀμφιβάλλει, εἶναι πίστη νεκρή.»