ΜΑΡΙΟΣ ΜΑΜΑΝΕΑΣ Ἑλληνικὲς ἐπιδράσεις στὸ Ἰσλὰμ Πέρα ἀπὸ τὶς ὄψεις θρησκευτικῆς ἀνελευθερίας καὶ σκοταδισμοῦ, ποὺ ἔκδηλώνονται κυρίως στὴν καθημερινὴ ζωὴ τῶν Μουσουλμάνων, ὑπάρχουν θεμελιώδη στοιχεῖα στὴ δομὴ καὶ τὴ θεολογία τοῦ Ἰσλάμ, ποὺ φανερώνουν τὴν ἀμιγῶς ἑλληνικὴ προέλευσή τους. Χάριν εὐκολίας κρίνεται προτιμότερη ἡ παρουσίαση τῶν στοιχείων αὐτῶν κατὰ χρονολογική κλίμακα. Κατὰ τὴν προϊσλαμικὴ περίοδο στὸν ̓Αραθιχὸ χῶρο κυριαρχοῦσε ἡ λατρεία διαφόρων θεοτήτων μὲ ἔκδηλη ἑλληνικὴ προέλευση, προερχομένων ἀπὸ τὴ θρησκεία τῶν Ἐτεοκρητῶν ἐποίκων τῆς Παλαιστίνης, οἱ ὁποῖοι εἶχαν σταδιακἁ ἔξαπλωθεῖ πρὸς τὸ νότο καὶ τὴν ἀνατολή. Χαρακτηριστικὰ ἀναφέρουμε τὰ ὀνόματα δύο σπουδαίων θεοτήτων, ἤτοι τῆς ̓Αλ Οὐζὰ (Ξ ̓Αφροδίτη) καὶ τοῦ Ὀροτάὰλτ(Ξ Διόνυσος) (6λ.. σχετικὰ εἰς Ἡροδότου “[στορία, Γ ̓). Ὑπάρχουν ἐπίσης καὶ ἄλλοι κατώτεροι θεοί, διαιρούμενοι σὲ ὁμάδες καὶ τιμώμενοι ἀναλόγως μὲ τὶς ὑπηρεσίες ποὺ παρέσχον κατὰ τὴν παράδοση στοὺς ἀνθρώπους. Ἐντούτοις ἡ ἰδέα τοῦ ἑνὸς Ὑψίστου Θεοῦ δὲν ἦταν ἄγνωστη στοὺς” Αραθες, καὶ αὐτὸ χάρη στὶς πανάρχαιες ἑλληνικὲς ἐπιδράσεις.” Αλλωστε, ἐὰν ἔλειπε ἡ μονοθεἰστικὴ ἀντίληψη, ὁ Μωάμεθ θὰ δυσκολευόταν ἢ θ ̓ ἀδυνατοῦσε πλήρως νὰ διατυπώσει τὸ κἠρυγμά του κατὰ τὴν πρωτοϊσλαμικὴ ἐποχή, ἐφόσον οἱ ἀκροατέςτου δὲ θὰ ἐγνώριζαν τὴν ὕπαρξη ἑνὸς πνεύματος κειμένου ὑπεράνω τῶν λοιπῶν θεοτήτων. Ἐπιπρόσθετα ἡ ἐδαφικὴ γειτνίαση τοῦ ἀραθικοῦ κόσμου μὲ τὴν Αἴγυπτο καὶ οἱ ἐμπορικὲς σχέσεις μεταξὺ τῶν δύο λαῶν καθιστοῦν ἄκρως πιθανὴ τὴν ὑπὸ τῶν ̓Αράθων παραλαθδὴ στοιχείων μονοθεϊσμοῦ ἀπὸ τὰ συγγράμματα τοῦ «Εορμοῦτοῦ Τοισμεγίστου» (6λ. σχετ. Μ/α[ίετ δοοίί: «Τὰ ἑρμητικὰ συγγράμματα»). Πολλοὶ χαρακτηρισμοὶ καὶ ἰδιότητες τοῦ Θεοῦ στὸ Κοράνιο συμπίπτουν μὲ ἀνάλογες ἐκφράσεις στὰ ὡς ἄνω κείμενα παρὰ τὶς σοθαρὲς διαφορὲς στὴ διδασκαλία τους. ὋὉ θεὸς τῶν Μουσουλμάνων καλεῖται ̓Αλλάχ. Τὸ πρῶτο συνθετικὸ τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ, προϊόντος τοῦ χρόνου, μετεόλήθη σὲ ΑΛ- ἀπὸ Ελ- ποὺ ἀρχικὰ ἦταν. Τὸ Γλ- ἔχει ἀσφαλῶς ἑλληνικὴ προέλευση (καὶ ὡς θέμα τῶν ὀνομάτων «“Ελ-λην», « Ελ-λάς»). Αποδίδεται ἐλεύθερα ὡς «Ὁ Ἕνας», «Ὁ Μοναδικός», «Ὁ Φωτοδότης». ̓Αργότερα τὸ παρέλαδαν οἱ λεγόμενοι «Σημίτες» καὶ τὸ μετέτρεψαν σὲ « ̓ Ελωΐ», «Ηλὶ» ἢ «Ελωχείμ» (μὲ τὴν προσθήκη τοῦ μορίου «χᾶ», ποὺ ἀναφέρεται στὸ Θεό). Κατὰ τὴν ἐπικρατέστερη γνώμη τὸ «Αλλὰχ» προέρχεται ἀπευθείας ἀπὸ τὸ «Ελωχείμ», παρὰ τὶς ἐνστάσεις κατὰ τὶς ὁποῖες ὁ ̓Αλλὰχ εἶναι ὁ ̓Αλλιλὰτ ἢ Διόνυσος, ὅπως παραδίδει ὁ Ἠρόδοτος (Ν. Μοσχόπουλος). Πάντως καὶ στὶς δύο περιπτώσεις ἡ ἑλληνικὴ προέλευση τοῦ ̓Αλλάχ -- Ἑλλὰχ δὲν προσθάλλεται. “Ὅσον ἀφορᾶ τὴ θεολογία τοῦ ἼἸσλάμ, ἔχει διατυπωθεῖ ἡ κατὰ μεγάλο ποσοστὸ ὀρθὴ ἄποψη, ὅτι ἡ θρησκεία αὐτὴ εἶναι συνέχεια τοῦ Αρειανισμοῦ. Θυμίζουμε, ὅτι ὁ τελευταῖος ἀποτελοῦσεχριστιανικὴ αἵρεση μὲ θεολογικὴ σκέψη δασισμένη σὲ καθαρὰ ἑλληνικὰ φιλοσοφικὰ δεδομένα καὶ ἐλάχιστα ἀνατολικὰ στοιχεῖα. Ἦταν ἡ πρώτη σοδαρὴ ἀμφισθήτηση τῆς περὶ Χριστοῦ διδασκαλίας μὲ ἀφετηρία τὴν ̓ΑλεἙάνδρεια τῆς Αἰγύπτου καὶ ἐπίκεντρο τὴ Φιλοσοφικὴ Σχολὴ τῆς πόλεως αὐτῆς.