ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΠΑΝ Τὸ πρόύλημα τοῦ θανάτου 1. Ο θάνατος μυθολογικἀ Ὁ θάνατος κατὰ τὴν ἑλληνικὴ μυθολογία εἶναι γιὸς τοῦ Ἐρέδους χαὶ τῆς Νυχτὸς καὶ δίδυ- μος ἀδελφὸς τοῦ Ὕπνου. Καλλιτεχνικὰ παριστάνεται ὡς ἄσαρχο σχέλεθρο μὲ μαῦρα φτερά, ποὺ φέρει μαῦρο ἔνδυμα μὲ λευκὰ ἄστρα, χρατεῖ τόξο ἢ ἢ δρεπάνι καὶ ἱππεύει μαῦρο ἄλογο, σημάδι ὅτι εἶναι φοδερὸς πολεμιστής. Στὸ γνωστὸ ἀκριτικὸ τραγούδι τοῦ Διγενῆ οἱ ἀντίπαλοι ἐπῆγαν καὶ παλαίψανε. στὰ μαρμαρένι ᾿ἁλώνια' κι ὅθε χτυπάει ὁ Διγενής, τὸ αἰμ” αὐλάκι κάνει" κι ὅθε χτυπάει ὁ Χάροντας, τὸ αἷμα τράφο κάνει. Συχνὰ ὡστόσο ὁ Χάρων χαρακτηρίζεται πονηρὸς καὶ ἄνανδρος, ποὺ χρησιμοποιεῖ τεχνά- σµατα, προχειµένου ν᾽ ἀποσπάση χλοπηδὸν τὶς ψυχές. ὋὉ Χάρος εἶναι πονηρός, πιτήδειος πρωτοκλέφτη ς, ποὺ ξέρ᾽ χλεφτοπατήµατα, πονήριες γυναικῶνε, μᾶς πληροφορεῖ ἕν’ ἄλλο δημοτικὸ τραγούδι. Ἢ παράσταση τοῦ Χάροντος ὡς πορθµέως, ὅπως τὸν διακωμωδεῖ ὁ Λουκιανός, εἶναι πα- μπαλαία. Παλαιὰ ὡσαύτως εἶναι χι ἡ συνταύτιση τοῦ Χάροντος ἢ Χάρωνος μὲ τὸν “Αδη, ὁ ὁποῖος οὐσιαστικά ση μαίνει τὸν «Κάτω Κόσμο», τὸ δασίλειο τοῦ Πλούτωνος. Στὸν “Αδη ἔφθα- νὰν οἱ ψυχὲς διὰ τοῦ Ταινάρου μὲ τὴν θοήθεια τοῦ ψυχοπομποῦ θεοῦ, στὸν ὁποῖο κατέθαλλον οἱ νεκροὶ χόµιστρον, τὸ γνωστὸ «περατίχιον». Ὃ "Αδης χαρακτηρίζεται ὁ ἀπ’ τὸν Ὅμηρο ἐ ἐρε- θώδης χι ἀπ’ τὸν λαὸ ὁ ἀραχνιασμένος. Κατὰ τὸν Πλάτωνα «σιδηροῖς κλείθροις καὶ χλεισὶν ὠχύ- ρωται»' κατ’ ἄλλους ὅμως φυλάγεται μόνο ἀπ᾿ τὸν «πυλάρτην» Πλούτωνα ἢ ἀπ’ τὸν «πυλαῖον» Ἑρμῆ. Οἱ ᾿Ορφικοὶ μετατόπισαν τὸ θασίλειο τῶν νεχρῶν ἀπ’ τὸν “Αδη στοὺς γαλαξίες, κι ἡ λέμθος τοῦ Χάροντος παρεχώρησε τὴ θέση της στοὺς ἔρωτες. Οἱ Ὄρφικο-μυστηριακοὶ μῦθοι τῆς Περ- σεφόνης καὶ τοῦ Πλούτωνος, τῆς Ὡρείθυιας καὶ τῶν Βορέα, τῆς Ἠοῦς καὶ τοῦ Κεφάλου, τοῦ Ἐνδυμίωνος καὶ τῆς Σελήνης, τοῦ Αδώνιδος καὶ τῆς᾽ Αφροδίτης εἶναι ἀλληγορικοὶ χαὶ συμ- θολίξουν τὸν ἔρωτα καὶ τὸ θάνατο, τὸ χειμῶνα καὶ τὴν ἄνοιξη, τὸ θάψιμο-σπορὰ τῶν γεννη- μάτων καὶ τὴν ἀνάσταση- ἀνθοφορία τους. ᾿Απ’ τοὺς παραπάνω μύθους ἐξεπήγασε χι ἡ ἀλλη- γορία τοῦ γάμου τῶν νέων μὲ τὸν τάφο, ποὺ εἶναι χατάμεστη πικρίας κι ἀπογνώσεως. Κι ὅπως γιὰ τοὺς παλιοὺς Ἕλληνες ὁ ἀποθνήσκων νέος ἐνυμφεύετο τὴν Αφροδίτη, ὁ δὲ νέος τὸν Πλού- τωνα, ἽἍ ᾿ἰδης γιν ὡς ἔοικεν νυμφεύσει τάχαῦ οὐκ ἐπιδὼν γύμφεια λέχη κατέόη .. «εἰς Φερσεφόνης θάλαμον ((α) Ἰφιγ.ὲν Αὐλίδι, (6) Σιμωνίδης)" ἔτσι κι οἱ σύγχρονοι μοιρολογοῦν: ὁ χάρος µ ᾿ ἀρραθώνιασε, μ᾿ ἔχ᾽ ἀρραόωνιασμένο/ῇ. Δὲν χωρεῖ ἀμφιθολία, ὅτι ὁ θάνατος ἀπετέλεσε τὸ καλύτερο «μονόξυγ 0», ὅπου ἀσκήθηχαν πλῆ θος ποιητῶν, ζωγράφων, γλυπτῶν, λογογράφων κ.ο.Χ. Κι’ αὐτό, διότι ὁ θάνατος δὲν µπο- ρεῖ νὰ γίνη χατανοητὸς. ἀπ᾿ τὸ λαό, ὁ ὁποῖος καταφάσχει στὴ ζωὴ καὶ δὲν θέλει ν᾿ ἀποχωρισθῆ τὴ φύση. Ἰδιαίτερα οἱ Ἕλληνες τρέφουν διάπυρον. χι ἀκατανίκητον ἔρωτα στὴ ζωὴ καὶ τὶς ὀμορφιές της. Ἔτσι ὁ ᾿Αχιλλεὺς φέρεται νὰ προτιμᾶ νὰ ζῆ στὴ γῇ φτωχὸς καὶ ἄσημος, παρὰ νὰ εἶναι διαδόητος ἆ ἄρχοντας στὸν κάτω κόσμο (Ὀδ.λ 489-91), ἐνῶ ἡ Ἰφιγένεια θεωρεῖ τρελλοὺς αὐτοὺς ποὺ εὔχονται τὸν θάνατό τους (Ἰφ. ἐν Αὐλίδι, 1254). Ἡ κατάφαση αὐτὴ στὴ ζωὴ κι ἡ ἀγάπη στὸ φῶς καὶ τὴ φύση οὐδόλως ἀπέτρεψαν, ὡς γνω- στόν, τοὺς παραπάνω ἥρωες, ἀλλὰ χι ὅλους τοὺς ἥρωες τῆς παλαιᾶς χαὶ συγχρόνου Ἕλλαδος νὰ πράξουν τὸ καθῆκον τους καὶ νὰ θυσιασθοῦν, ἐφόσον παρἰστατο ἀνάγκη. Κι ἂν τοὺς θλί- 6η, κι ἂν τοὺς μελαγχολῆ ὁ θάνατος, δὲν τοὺς καθιστᾶ ἀρνησιθάνατους ἢ ἄπραγους µοιρολά-