ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΑ ΕῚ / «Ὁ γαμέμνων» ᾿Απὸ τὴν Ἴ]δη μέχρι τὸ ᾿Αραχναῖο φέραν τὴν εἴδησι« στὸ "Αργος οἱ φρυκτοί. «Φλόγα τῆς νύχτας, φῶς, ποὺ µέσα στὸ σκοτάδι σὰν ἡμέρας δείχνει. -- Φῶς», ἀντιλαλεῖ διφορούμενα: καὶ ἡ Κλυταιμνήστρα. "Ημέρα εὐφρόσυνη τῆς νίκης. «Μοιρολογοῦν πάνω ἀπ’ τὰ κουφάρια τῶν πολυαγαπηµένων νεκρῶν οἱ νικη μένοι, εὐφραίνονται σὲ τραπέξια πρωινὰ οἱ νικηταί. Ὥ, τί μακαρισμένον ὕπνο ποὺ θὰ κάνουν χωρίς τὴν ἔγνοια τῆς φρουρᾶς. Πῆμα ὀλωλότων» κι ἄδικα χυμένο αἷμα παρθενικὸ ἀγρυπνοῦν. Μέ- σα στὸ παλάτι ὁ γιὸς τοῦ Θυέστη, ἐραστὴς τῆς γυναίκας τοῦ κραταιοῦ ᾿Αγα- µέμνονα, νικητῆ τῆς Τροίας χαὶ «ἐραστῆ τῶν Χ υσηΐδων». Μαύρη σκύλα ὀσμίξεται τὸ αἷμα, χυμάει, χτυπάει, τὸ σμίγει μ ᾿ ἄλλο αἷμα. Τὴν ἠθικὴ τάξῃ στὴν κοινωνία τῶν ἀνθρώπων φρουροῦν ἀμείλικτες οἱ χθόνιες᾽ Ερινύες. Στοι- χειωμένος ὁ δρόµος, ποὺ θὰ όγαλει κάποτε στὸ ξέφωτο, στὴ Δί ίκη τοῦ “Διός, στὴ νίκη του πάνω στὶς τρομερὲς θεές. Μὲ δική του προτροπὴ ἡ θεὰ τῆς σο- φίας θὰ ἱδρύσει τὸν "Αρειο Πάγο, ποὺ θὰ λυτρώσει τὸν ᾿Ορέστη ἀπὸ τὸ ἄχθος τῆς προγονικῆς ἀρᾶς καὶ τῆς μὴ τροκτονίας. Ἥ ἐκδύκη σι θὰ δώσει τὴ θέσι της στήν ἆ ερόλήπτη καὶ ψύχραιμη τιμωρία τοῦ κράτους, τῆς εὐρύτερης οἰκογέ- νειας ηλαδή, κι ὄχι τοῦ ἀσύδοτου χαι ὑπερφίαλου κράτους -- ἐξουσίας, καλὴ ὥρα, ποὺ καμμία θέσι δὲν ἔχει στὴ νέα δίκη, τὴ νέα τάξι ( χαλάστρα ποὺ μᾶς κάνουν τὰ εἰδωλα, τέλος πάντων!/). ο κατηγορούμενος θὰ ἐξετάζεται πρῶτα μὲ ἱερὴ προσοχή, μὲ κατανόησι, καὶ θ᾽ ἀναζητοῦνται τὰ ἐλατήρια τοῦ φόνου. Οἱ ᾿Ερινύες θὰ μεταλλαγοῦν σὲ Εὐμενίδες καὶ γονιμότητα, ἀσφάλεια καὶ εἰρή- γη, θ᾽ ἀνθοφορήσουν τις κοινωνίες τῶν ἀνθρώπων. Θὰ γίνει ἔτσι; Θὰ ὁδεύσουν παράλληλα μὲ τὴν ἐξελικτικὴ πορεία τῶν. θεῶν; Γιατί σκοτωνόμαστε; Τί μᾶς δέρνει; Εἶναι τὸ σοδαρώτερο πρόόλημα ποὺ ἀπα- σχολεῖ τὸν Αἰσχύλο στὴν «Ορέστεια» καὶ θὰ δώσει τὴ λύσι του στὶς «Εὐμενί- δες» ἀλλά... μὲ πόνο καὶ τρόμο ὄλέπει τὰ πάθη νὰ φουντώνουν γύρω του. Α πελπίζεται μὲ τοὺς ἐμφύλιους, τὶς παρεκτροπές, τὶς ἐγωιστικὲς παρεκκλίσεις. Εἶναι καὶ ἡ ἀποδυνάμωσι τοῦ ᾿Αρείου Πάγου καὶ ᾗ ἀνεξέλικτη 4 ημοκρατία. "Οπως ὁ χορὸς στὸν «Αγαμέμνονα» πνίγεται µέσα σὲ μαῦρα προαισθήµατα, ξέρει ὅτι ἡ «καίρια πληγὴ » δὲν εἶ εἶναι πολὺ μακριά. Δυὸ χρόνια πρὶν κλείσει τὰ μάτια του στὴ Γ έλα τῆς Σικελίας, τὸ 456 π.Χ., τὸ Θέατρο τοῦ 4 ιονύσου συ- γκλονίξεται ἀπὸ τὸ ἔργο ποὺ οἱ ξένοι ἔχουν αρακτηρίσει σὰν «τὸ τελειότε- ϱο ἀνθρώπινο δημιούργημα». δν, ἡ τετραλογία μὲ τὰ ὁράματα « ᾿Αγαμέ- µνων», «Χοηφόροι», «Εὐμενίδες» καὶ τὸ σατυρικὸ «Πρωτεύς», ποὺ χάθηκε. Μὲ τὰ σκοτάδια πάλαιψε ὁ πατέρας καὶ μεγάλος φίλος. ᾿Αναλώθηκε μέσα στὰ ξεχασμένα χρυσωρυχεῖα, τὶς μυθολογικὲς παραδόσεις καὶ θρησκευτικὲς δοξασίες ποὺ χάνονται στὰ 6άθη τῶν χρόνων. Ψηλάφισε τὴ ρίξα τοῦ κακοῦ, ὄρῆκε τὸ δότανο τῆς γιατρειᾶς τῆς. Σωφροσύνη ἡ ὕπατη ἀρετή, «νοῦς μέγας Ὃ η ινὸς ψυχῆς», τῶν παθῶν, ποὺ ἀνεξέλεγκτα κατρακυλᾶνε χιονοστιδάδα μα- στίζοντας τὸ «τάλαν γένος». “Ἢ Ι Μοῖρα, ποὺ περπατάει ἀπὸ γενιὰ σὲ γενιά. Στὴν «Ορέστεια» χρησιμοποίησε τὸ μῦθο τῶν Τανταλείων ἀρχίξοντας ἀπὸ τοὺς γιοὺς τοῦ Πέλοπα, ποὺ--γιὰτὸν Α ἰσχύλο -- δὲν εἶναι ἐπιδαρυμένοι. Ἴσως, γιὰ ν᾿ ἀρχίσει ἀπὸ κάπου γιὰ λόγους σκηνικῆς οἰκονομίας. Σκοτισμέν᾽ ἀπὸ τὸν πόθο τῆς ἐξουσίας τὰ δυὸ ἀδέρφια παρανοοῦν καὶ διαστρέφουν. τὴν ἔννοια τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς κοινωνικῆς ὁμάδας (ἡ «πρώταρχος ἄτη» κατὰ τὴ γνώμη μου), και ἀρχίξει τὸ μακελειό. Τὸ θρόνο θὰ κερδίσει ὁ ᾿Ατρέας: ὁ Θυέστης θὰ γοητεύσει τὴ δασίλισσα, γιὰ νὰ τὴν χρησιμοποιήσει στὴν καθαίρεσι τοῦ ἀδερ- φοῦ του, θὰ ἐξοριστεῖ, κι ὅταν κάποτε γυρίσει ἱκέτης, θὰ παρακαθήσει σὲ δεῖπνο μὲ τὶς σάρκες τῶν σφαγμένων παιδιῶν του. Ὅταν τὸ ἀντιληφθεῖ, θ᾽ ἀνα-