ΕΛΛΟΓΑ ΚΑΙ ΜΑΝΤΙΚΑ ι “Ὑόριν χρὴ σθεννύναι "Ηταν μιὰ ἐποχή, κατὰ τὴν ὁποία οἱ ἄνθρωποι ζοῦσαν, σκέπτονταν καὶ ἐνεργοῦσαν «σὺν θεοῖς». Αὐτοὺς ἐπεκαλοῦντο κατὰ τὴν ἀνατολὴν τοῦ ἡλίου, πρὶν ἀρχίσουν τὸ ἔργο τους καὶ σ ̓ αὐτοὺς ἔδιναν ἀναφορὰν τῶν πράξεών τους κατὰ τὴν δύση του. Καὶ δὲν ἦἥταν νὰ πῆς, πὼς τοὺς φοδοῦνταν, ἂν κρίνη κανεὶς ἀπ’ τὸ ἀποκαλυπτικὸ ἀπόσπασμα τοῦ Θεόγνιδος, ποὺ λέγει τὸ καταπληκτικό: «Ζεῦ, φίλε, θαυμάζω σε»! Τότε στὶς πόλεις τῆς ̓Ελλάδος ὁ ἀριθμὸς τῶν γλυπτῶν ξεπερνοῦσε πολλὲς φορὲς τὸν ἀριθμὸ τῶν κατοίκων τους. ̓Αγάλματα θεῶν καὶ ἡμιθέων, προτομὲς ἡρώων καὶ δαημόνων, κεφαλὲς προσωποποιημένων δυνάμεων καὶ ἰδεῶν κοσμοῦσαν τὶς ὁδούς, τὶς ἀγορές, τὰ δημόσια καταστήματα καὶ τὶς οἰκίες, παρέχοντας αἰσθητικὴν ἀπόλαυση ἀλλὰ καὶ πραγματικὴν παιδεία στοὺς πολίτες. Τὴν κάθε πόλη προστάτευε ὁ πόλιος θεός της, ἐνσάρκωση τῶν ἰδανικῶν τῶν πολιτῶν καὶ ἔκφραση τοῦ νόμου, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ὁ δῆμος ἐμάχετο «ὅκωσπερ τείχεος». Κάθε λειτούργημα ἢἢ ἐπάγγελμα εἶχε ἐπίσης τὸν ξεχωριστὸ θεό του: Οἱ πολιτικο-στρατιωτικοὶ ἡγέτες εἵποντο τοῦ δασιλέως Διός, οἱ ποιητὲς τοῦ Α πόλλωνος, οἱ δάσκαλοι τῆς) Α θηνᾶς χι οἱ τραγωδοποιοὶ τοῦ 4 ιονύσου. οἱ γεωργοὶ ἱκέτευαν τὴν Δήμητρα, οἱ ναυτικοὶ τὸν Ποσειδῶνα, οἱ τεχνίτες τὸν ἽἭφαιστο κι οἱ ποιμένες τὸν Πᾶνα. ̓Ακόμα κι οἱ κλέφτες εἶχαν τὸν θεό τους, τὸν ̓Αγοραῖο Ερμή! Καὶ τὰ φυτὰ ὡστόσο, καὶ τὰ ξῶα, καὶ τὰ ὄρη, κι οἱ ποταμοὶ δὲν ἐστεροῦντο τῆς ἱερότητος καὶ τοῦ προστάτη θεοῦ τους: Ο Πὰν ἐπέόλεπε ὅλα τὰ ξωντανά, τὴν παν-ίδα, προκαλώντας τὸν παν-ικὸ στοὺς ἐπίδοξους λυμεῶνες της, κι ἡ Δήμητρα μὲ τὴν Περσεφόνη ἐπιθεωροῦσαν τὴν χλωρίδα. Οἱ Αμαδρυάδες προστάτευαν τὰ δάση καὶ τὰ φυτά, κι οἱ λευκοφόρες Νηρηίδες ἀπεμάκρυναν ἀπ’ τὶς πηγὲς καὶ τοὺς ποταμοὺς τοὺς κακόδουλους λυμαντήριους ἀγροίκους. Μπροοτὰ σ ̓’ ἕνα τόσο μεγάλο ἀριθμὸ ἀθανάτων οὐδεὶς διενοεῖτο νὰ διαπράξη τὸ μεγάλο ἔγκλημα, γιατὶ ἤσαν δέδαιοι ὅλοι ὅτι «Ερινύες μιν Δίκης ἐπίκουροι ἐξευρήσουσιν». Βλέπετε, οἱ θεοὶ ἐκεῖνοι δὲν ἡήσαν χλωμοὶ καὶ ἄναιμοι, ἀόμματοι καὶ κωφοὶ σὰν τοὺς ἐξωγήινους τοῦ καιροῦ μας, ἀλλὰ ζωντανοὶ καὶ ὁραστήριοι, ὅλο μάτια κι αὐτιά, ἀφοῦ τὰ μάτια καὶ τ’ αὐτιὰ τῶν πολιτῶν πρὸς αὐτοὺς ἐνατένιζαν, πρὸς τὰ ἰδανικά τους, τὰ ὁποῖα οἱ ἴδιοι ἔθεσαν μὲ σκοπὸ τὴν κατάκτηση καὶ τὸν ἐξανθρωπισμό τους. Τοιουτοτρόπως τ’ ἀγάλματα καὶ τὰ γλυπτὰ διαρκῶς ἐπληθύνοντο χωρὶς κανένα κίνδυνο κλοπῆς ἢ καταστροφῆς: τὰ δάση αὐξάνονταν ὁσημέραι, αὐξάνοντας συγχρόνως τὶς δυνατότητες καλῆς ζωῆς: οἱ πηγὲς ἐδρόσιζαν τοὺς ἀνθρώπους, ἀπολαμδάνοντας τὸν σεδασμὸν τῶν θνητῶν, καὶ τὰ ζωντανὰ ἀπερίσπαστα ἔδιναν τὸν κατὰ φύσιν ὑπὲρ τῆς ὑπάρξεώς τους ἀγῶνα. Ὥσπου κάποτε ἦλθαν οἱ διάστροφοι ἐξ- -ουσιαστές, φέρνοντας μαξί τους τὸν δικό τους ἐξωγήινο θεό, δορυφορούμενο ἀπ’ τοὺς δικούς του «ἥρωες» καὶ «σοφούς», ποὺ «ἔφεραν 6ίόλους γραμμάτων καὶ ἀριθμῶν, τὴν πᾶσαν Υποταγὴ καὶ Δύναμη, τοὺς Νόμους τοὺς θεσπίζοντας τὰ καλὰ καὶ συμφέροντα», ὅπως λέγει δ ̓ Ελύτης. Οἱ δορυφόροι τῆς ἐξ-ουσίας καὶ τοῦ «ζηλωτῆ» θεοῦ τής, ἔχοντας γεμᾶτες τὶς τσέπες χρυσό, «καθεῖλον τοὺς δωμοὺς τῶν ̓Ολυμπίων καὶ τὰ γλυπτὰ αὐτῶν κατέκαυσαν πυρὶ καὶ ἐσκύλευσαν τὰ σκύλα τῶν πόλεων καὶ ἐς γῆν ἔφερον πᾶν τὸ ὡραῖον, τὸ ἑλληνικόν». Καὶ οἱ μὲν ὀλίγοι (:) καὶ ἄριστοι ἔπεσαν, δίδοντας τὸν ὑπὲρ πάντων ἀγῶνα, οἱ δὲ πολλοὶ καὶ ἀνόητοι, ἂν δὲν