ΤῸ ΑΝΕΚΛΟΤΟ ΛΙΗΓΗΜΑ ΤΟΥ͂ δαυλὸν ΠΑΝΟΣ ΤΣΙΝΑΣ Κρυφὸ Σχολειὸ Φεγγαράκι μου λαμπρό, ̓φέγγε μου νὰ περπατῶ, νὰ πηγαίνω στὸ σχολειό, νὰ μαθαίνω γράμματα: γράμματα, σπουδάματα, τοῦ Θεοῦ τά πράματα. “Ἰδού. Καθὼς ὁ μικρὸς μαθητὴς κατὰ τὸ στιχούργημα ὑψώνει τὸ πρόσωπόν του πρὸς τὸν οὐρανὸν καὶ παρακαλεῖ τὴν σελήνην νὰ φέγγη εἰς αὐτόν, διὰ νὰ πηγαίνη τὴν νύκτα εἰς τὸ σχολεῖον, διὰ νὰ μαθαίνη γράμματα, σπεύδει ἀμέσως νὰ δώση τὴν διαδεδαίωσιν, ὅτι τὰ γράμματα ποὺ θὰ μαθαίνη δὲν θὰ περιέχουν τι τὸ ἀνεπίτρεπτον. Δὲν θὰ μαθαίνη ὁ μαθητὴς διὰ τὴν μεγάλην πατρίδα οὔτε διὰ τὰ κατορθώματα τῶν ἐκλεκτῶν αὐτοῦ προγόνων, ἀλλὰ τὰ γράμματα, ὅπου θὰ μαθαίνη, θὰ εἶναι σπουδάγματα καὶ τοῦ Θεοῦ τὰ πράγματα. Ἐξυπαχούεται δεδαίως, ὅτι ὁ Θεὸς δὲν εἶναι ὁ Θεὸς τῶν “Ελλήνων. Διατί ἀραγε ὁ μικρὸς μαθητὴς σπεύδει κατὰ τὸ στιχούργημα νὰ δώση τὴν διαθε6αίωσιν αὐτήν; Διαισθάνεται ἴσως οὗτος, ὅτι, καθὼς ἀφήνει τὴν πόλιν, διὰ νὰ ὑπάγη εἰς τὸ σχολεῖον τὴν νύκτα, κάποιοι ἄνθρωποι ἐλλοχεύοντες εἰς τὸν δρόμον του τὸν παρακολουθοῦν ἤ καὶ μέσα εἰς τὴν πόλιν καθήμενοι λογίζονται κακὰ περὶ αὐτοῦ; Μήπως παρακολουθοῦν ἀκόμη καὶ αὐτὸ τὸ διάδημά του πρὸς τὴν σελήνην; "Αν ὁ μιχρὸς μαθητὴς δὲν διαισθάνεται τοῦτο, ἀσφαλῶς τὸ διαισθάνεται ὁ στιχουργός, ὅστις σπεύδει νὰ τὸν προστατεύση. Σπεύδει νὰ τὸν προστατεύση ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, οἵτινες ἐσαρακώθησαν μέχρι τοῦ μυελοῦ τῶν ὀστῶν αὐτῶν ἀπὸ τὴν νόσον ἐκείνην, ἥτις ὀνομάζεται μισαλλοδοξία καὶ κατατρύχονται ἀπὸ τὸν φόόδον, μὴ τυχὸν ἀπὸ τὰ γράμματα, ἔστω καὶ αὐτὰ τὰ ὀλίγα, ἄν τὰ μαθαίνουν οἱ ἑλληνόπαιδες, ἀναδιώση ἡ ἐπάρατος «εἰδωλολατρεία». Τοιαῦτα περίπου συνέδαινον κατὰ τοὺς χρόνους τῆς ζοφερῆς τουρκικῆς δουλείας εἰς τὴν πόλιν τῶν ̓Αθηνῶν. ἼΑς ἔλθωμεν ὅμως εἰς μίαν ἡμέραν, ἥτις ἀνέτειλε κατὰ τὰς ἀρχὰς τῆς ζοφερᾶς αὐτῆς ἐποχῆς εἰς μίαν ἄλλην πόλιν. Εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν. ̓Ιδοὺ λοιπὸν ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐδόων ἀνὰ τὰς ρύμας καὶ τὰς ἀγυιάς, ὅτι κάλλιον ἔχομεν ἰδεῖν ἐν μέσῳ τῆς πόλεὡς ταύτης φακιόλιον Τουρκικὸν παρὰ τιά- Εἰς τό«Κρυφό Σχολειό» κατὰ τὸν μῦθον ή τὸν λόγον, ὅστις μᾶλλον προέκυψεν ἐξ αὐτοῦ τούτου τοῦ καταχωρηθέντος ἀνωτέρω δημοτικοῦ στιχουργήματος, κατέφευγον κατὰ τοὺς χρόνους τῆς Τουρκικῆς δουλείας οἱ Ελληνόπαιδες, διὰ νὰ μάθουν τὰ πρῶτα γράμματα. Κατὰ τὸ στιχούργημα τοῦτο ὁ μιχρὸς μαθητὴς παρακαλεῖ τὴν σελήνην νὰ φέγγη εἰς αὐτόν, διὰ νὰ πηγαίνη εἰς τὸ σχολεῖον. Τοῦτο, διότι προφανῶς οὗτος εἶχε δυσκολίας, διὰ νὰ φθάση εἰς αὐτό, διότι ἐπήγαινε τὴν νύκτα καὶ διότι αὐτὸ εὑρίσκετο εἰς ἀπόμερον καὶ μακρυνὸν διὰ τὴν ἡλικίαν του τόπον καὶ ἀσφαλῶς ὁ δρόμος ἦτο δύσδατος. Κατὰ τὸ στιχούργημα ἡ αἰθρία εἶναι δεδομένη καὶ ὁ μικρὸς μαθητὴς παρασυρόμενος ἀπὸ τὴν ὑπάρχουσαν παρουσίαν αὐτῆς θεωρεῖ, ὅτι καὶ ἡ σελήνη εἶναι σταθερὰ καὶ κατὰ τὸ μέγεθος τοῦ φωτὸς αὐτῆς καὶ κατὰ χρόνον καὶ εἰς πάντα χρόνον καὶ εἰς πᾶσαν ἐποχὴν τοῦ ἔτους χύνει τὴν νύκτα ἄπλετον τὸ φῶς τῆς. Τὸ πάντοτε παρὸν φῶς τῆς σελήνης, πάντοτε χατὰ τὸ στιχούργημα, καὶ τὸ ὅλον, ὡς προκύπτει ἐξ αὐτοῦ, σκηνικὸν μαρτυροῦν εὐγλώττως, ὅτι τὸ τοπίον ἔνθα εὑρίσκετο τὸ «Κρυφό Σχολειό» δὲν ἦτο ἄλλο, παρὰ τὸ τοπίον τῆς πόλεως τῶν ̓Αθηνῶν. Εἰς αὐτήν τήν πόλιν ἡ αἰθρία εἶναι πάντοτε παροῦσα καὶ τὸ «φεγγάρι εἶναι λαμπρό». Εἰς αὐτήν τὴν πόλιν ἡ δουλεία ὑπῆρξε ὑπὲρ πάντα ἄλλον Ἑλληνικὸν τόπον σκληρά. Εἰς αὐτήν τήν πόλιν οὐδέν σχολεῖον, οὔτε μικρὸν οὔτε μεγάλο, ἱδρύθη κατὰ τὴν Τουρκοκρατίαν. Εἶναι τοῦτο τυχαῖον; Μήπως ἐκτός τῶν Τούρκων διοικητῶν, οἵτινες ὑπῆρξαν ἰδιαιτέρως σχληροί, ὡς λόγου χάριν ὁ Χατζῆ ̓Αλῆς Καραχασικῆς Μπέης, ὑπῆρξε καί τις ἄλλος λόγος;