ΤῸ ΑΝΕΚΛΟΤΟ ΛΙΗΓΗΜΑ ΤΟΥ͂ δαυλὸν Φεγγαράκι μου λαμπρό, ᾿φέγγε μου νὰ περπατῶ, νὰ πηγαίνω στὸ σχολειό, νὰ μαθαίνω γράμματα: γράμματα, σπουδάματα, τοῦ Θεοῦ τά πράματα. Εἰς τό«Κρυφό Σχολειό» κατὰ τὸν μῦθον ή τὸν λόγον, ὅστις μᾶλλον προέκυψεν ἐξ αὐτοῦ τούτου τοῦ καταχωρηθέντος ἀνω- τέρω δημοτικοῦ στιχουργήματος, κατέφευ- γον κατὰ τοὺς χρόνους τῆς Τουρκικῆς δου- λείας οἱ Ελληνόπαιδες, διὰ νὰ μάθουν τὰ πρῶτα γράμματα. Κατὰ τὸ στιχούργημα τοῦτο ὁ μιχρὸς μαθητὴς παρακαλεῖ τὴν σε- λήνην νὰ φέγγη εἰς αὐτόν, διὰ νὰ πηγαίνη εἰς τὸ σχολεῖον. Τοῦτο, διότι προφανῶς οὗτος εἶχε δυσκολίας, διὰ νὰ φθάση εἰς αὐτό, διότι ἐπήγαινε τὴν νύκτα καὶ διότι αὐτὸ εὑρίσκετο εἰς ἀπόμερον καὶ μακρυνὸν διὰ τὴν ἡλικίαν του τόπον καὶ ἀσφαλῶς ὁ δρόμος ἦτο δύσδατος. Κατὰ τὸ στιχούργη- μα ἡ αἰθρία εἶναι δεδομένη καὶ ὁ μικρὸς μαθητὴς παρασυρόμενος ἀπὸ τὴν ὑπάρ- χουσαν παρουσίαν αὐτῆς θεωρεῖ, ὅτι καὶ ἡ σελήνη εἶναι σταθερὰ καὶ κατὰ τὸ μέγεθος τοῦ φωτὸς αὐτῆς καὶ κατὰ χρόνον καὶ εἰς πάντα χρόνον καὶ εἰς πᾶσαν ἐποχὴν τοῦ ἔτους χύνει τὴν νύκτα ἄπλετον τὸ φῶς τῆς. Τὸ πάντοτε παρὸν φῶς τῆς σελήνης, πά- ντοτε χατὰ τὸ στιχούργημα, καὶ τὸ ὅλον, ὡς προκύπτει ἐξ αὐτοῦ, σκηνικὸν μαρτυροῦν εὐγλώττως, ὅτι τὸ τοπίον ἔνθα εὑρίσκετο τὸ «Κρυφό Σχολειό» δὲν ἦτο ἄλλο, παρὰ τὸ τοπίον τῆς πόλεως τῶν ᾿Αθηνῶν. Εἰς αὐτήν τήν πόλιν ἡ αἰθρία εἶναι πάντοτε παροῦσα καὶ τὸ «φεγγάρι εἶναι λαμπρό». Εἰς αὐτήν τὴν πόλιν ἡ δουλεία ὑπῆρξε ὑπὲρ πάντα ἄλλον Ἑλληνικὸν τόπον σκληρά. Εἰς αὐτήν τήν πόλιν οὐδέν σχολεῖον, οὔτε μικρὸν οὔτε μεγάλο, ἱδρύθη κατὰ τὴν Τουρκοκρατίαν. Εἶναι τοῦτο τυχαῖον; Μήπως ἐκτός τῶν Τούρκων διοικητῶν, οἵτινες ὑπῆρξαν ἰδι- αιτέρως σχληροί, ὡς λόγου χάριν ὁ Χατζῆ ᾿Αλῆς Καραχασικῆς Μπέης, ὑπῆρξε καί τις ἄλλος λόγος; ΠΑΝΟΣ ΤΣΙΝΑΣ Κρυφὸ Σχολειὸ “Ἰδού. Καθὼς ὁ μικρὸς μαθητὴς κατὰ τὸ στιχούργημα ὑψώνει τὸ πρόσωπόν του πρὸς τὸν οὐρανὸν καὶ παρακαλεῖ τὴν σε- λήνην νὰ φέγγη εἰς αὐτόν, διὰ νὰ πηγαίνη τὴν νύκτα εἰς τὸ σχολεῖον, διὰ νὰ μαθαίνη γράμματα, σπεύδει ἀμέσως νὰ δώση τὴν διαδεδαίωσιν, ὅτι τὰ γράμματα ποὺ θὰ μα- θαίνη δὲν θὰ περιέχουν τι τὸ ἀνεπίτρεπτον. Δὲν θὰ μαθαίνη ὁ μαθητὴς διὰ τὴν μεγά- λην πατρίδα οὔτε διὰ τὰ κατορθώματα τῶν ἐκλεκτῶν αὐτοῦ προγόνων, ἀλλὰ τὰ γράμ- ματα, ὅπου θὰ μαθαίνη, θὰ εἶναι σπουδάγ- ματα καὶ τοῦ Θεοῦ τὰ πράγματα. Ἐξυπα- χούεται δεδαίως, ὅτι ὁ Θεὸς δὲν εἶναι ὁ Θεὸς τῶν “Ελλήνων. Διατί ἀραγε ὁ μικρὸς μαθητὴς σπεύδει κατὰ τὸ στιχούργημα νὰ δώση τὴν διαθε- 6αίωσιν αὐτήν; Διαισθάνεται ἴσως οὗτος, ὅτι, καθὼς ἀφήνει τὴν πόλιν, διὰ νὰ ὑπάγη εἰς τὸ σχολεῖον τὴν νύκτα, κάποιοι ἄνθρω- ποι ἐλλοχεύοντες εἰς τὸν δρόμον του τὸν πα- ρακολουθοῦν ἤ καὶ μέσα εἰς τὴν πόλιν κα- θήμενοι λογίζονται κακὰ περὶ αὐτοῦ; Μή- πως παρακολουθοῦν ἀκόμη καὶ αὐτὸ τὸ διάδημά του πρὸς τὴν σελήνην; "Αν ὁ μι- χρὸς μαθητὴς δὲν διαισθάνεται τοῦτο, ἀσφαλῶς τὸ διαισθάνεται ὁ στιχουργός, ὅστις σπεύδει νὰ τὸν προστατεύση. Σπεύ- δει νὰ τὸν προστατεύση ἀπὸ τοὺς ἀνθρώ- πους ἐκείνους, οἵτινες ἐσαρακώθησαν μέ- χρι τοῦ μυελοῦ τῶν ὀστῶν αὐτῶν ἀπὸ τὴν νόσον ἐκείνην, ἥτις ὀνομάζεται μισαλλο- δοξία καὶ κατατρύχονται ἀπὸ τὸν φόόδον, μὴ τυχὸν ἀπὸ τὰ γράμματα, ἔστω καὶ αὐτὰ τὰ ὀλίγα, ἄν τὰ μαθαίνουν οἱ ἑλληνόπαι- δες, ἀναδιώση ἡ ἐπάρατος «εἰδωλολατρεί- α». Τοιαῦτα περίπου συνέδαινον κατὰ τοὺς χρόνους τῆς ζοφερῆς τουρκικῆς δουλείας εἰς τὴν πόλιν τῶν ᾿Αθηνῶν. ἼΑς ἔλθωμεν ὅμως εἰς μίαν ἡμέραν, ἥτις ἀνέτειλε κατὰ τὰς ἀρχὰς τῆς ζοφερᾶς αὐτῆς ἐποχῆς εἰς μίαν ἄλλην πόλιν. Εἰς τὴν Κων- σταντινούπολιν. ᾿Ιδοὺ λοιπὸν ἐκεῖνοι, οἵτι- νες ἐδόων ἀνὰ τὰς ρύμας καὶ τὰς ἀγυιάς, ὅτι κάλλιον ἔχομεν ἰδεῖν ἐν μέσῳ τῆς πόλε- ὡς ταύτης φακιόλιον Τουρκικὸν παρὰ τιά-