ΑΙΣΧΥΛΟΣ, )κέτιδες -- δεύτερη ἀνάγνωση Δὲν ξέρω, πόσοι ἀπὸ τοὺς ἀναγνῶστες τοῦ «Δαυλοῦ» ἔχουν ἔρθει σὲ ἐπαφῆ μὲ τὴν τραγω- δία «κέτιδες» τοῦ Αἰσχύλου εἴτε µέσω τοῦ κειμένου εἴτε ἔχοντας παραχολουθήσει παρά- στασή τους σὲ κάποια καλοχαιρινὴ ἐχδήλωση. ᾿Εγὼ πάντως δὲν ἤμουν μεταξὺ αὐτῶν μέχρι πρότινος. ᾿Αναξητώντας μέσω τρίτου τὰ κομμάτια τῆς « ᾿Ορέστειας» πῆρα στὰ χέρια μου ἀντὶ γιὰ τὶς «Εὐμενίδες», τὶς «]κέτιδες» σὲ μία προσεγμένη ἔκδοση καὶ μετάφραση, ἀπὸ αὐτὲς ποὺ σίγουρα δὲν ἀπωθοῦν. Σύμφωνα μὲ τὸν ἐπιμελητὴ τῆς ἔχδοσης τὸ χεντρικὸ θέμα τοῦ ἔργου εἶναι ἡ διαμαρτυρία τῆς ἀπρόσωπης γυναίκας γιὰ τὴν καταπἰεσή της « ἀπὸ τὸν ἐπίσης ἀπρό- σωπο ἄνδρα, μὲ ἀναφορὰ στὸν μύθο. τῶν Δαναΐδων. Οἱ « ᾿Ικέτιδες» εἶναι τμῆμα τριλογίας, τῆς ὁποίας τὰ ἄλλα συνθετικὰ ἦταν οἱ «Δαναΐδες» καὶ οἱ «Αἱ ἰγύπτιοι», ἐκ τῶν ὁποίων σώζο- νται ἐλάχιστα ἀποσπάσματα. Γνωρίζοντας σχεδὸν τὰ ἴδια πράγματα γιὰ τὴν ὑπόθεση ἐκ τῶν προτέρων, προτίμησα νὰ μὴ καθυστερῶ καὶ νὰ ἀφήσω τὸν Αἰσχύλο νὰ διηγηθεῖ τὴν ἱστορία τῶν Δαναΐδων μὲ τὴν ἀπαράμιλλη τεχνική του. Οἱ Δαναΐδες λοιπόν, κυνηγημένες ἀπὸ τοὺς γιοὺς τοῦ Αἰγύπτου, φθάνουν στὸ ΓΑργος καὶ προσπέφτουν ἱκέτιδες στοὺς θεοὺς καὶ στὸ δασιλιᾶ τῶν Ἑλλήνων Πελαογό, παρακαλώντας γιὰ τὴ σωτηρία τους ἀπὸ τοὺς Αἰγυπτίους. Ἐκεῖ εἶναι καὶ ὁ πατέρας τους, γιὰ νὰ τοὺς συ- μπαρασταθεῖ στὴν ἀγωνιώδη προσπάθειά τους. Γιατί τόση ἀγωνία; ἀναρωτιέται κανείς. Καὶ γιατί αὐτὴ ἡ ἀπόφαση, νὰ διανύσουν μιὰ διόλου εὐκαταφρόνητη ἀπόσταση, ἀπὸ τὴν Αἴγυ- πτο στὴν Ελλάδα, καὶ νὰ παρακαλοῦν γιὰ δοήθεια καὶ μάλιστα μὲ τὴ συμπαράσταση τοῦ πα- τέρα τους; Θὰ πρέπει νὰ ὑπῆρχε κάποιος σοδαρότατος λόγος, ὁ ὁποῖος νὰ δικαιολογεῖ μιὰ τό- σο σοδαρὴ ἀπόφαση καὶ νὰ ὁδηγήσει τὸν Αἰσχύλο στὴ σύνθεση μιᾶς τραγωδίας καὶ μάλιστα σὲ μορφὴ τριλογίας. Θὰ μοῦ πεῖτε, ἡ καταπίεση τῆς γυναίκας ἀπὸ τὸν ἄνδρα, πρόδλημα αἰώνιο καὶ ἄλυτο, δὲν στοιχειοθετεῖ ἱκανὸ λόγο, ὥστε νὰ καταπιαστεῖ μὲ αὐτὸ ἕνας Αἰσχύλος; Ἢ μήπως ἡ ἐποχὴ τοῦ --»» / ΤΌ Μ «Ἤμαστε πάντοτε μιχρὸ ἔθνος»... δὲν εἶναι μόνον οἱ διάφορες, παλαιότερες «θεωρίες», ποὺ μὲ σχοπὸ νὰ ὑποδαθμίζουν τὴν προσφορὰ τοῦ ᾿Ελληνισμοῦ στὸν παγχόσµιο πολιτισμὸ ᾿ἀναφέρονται ἄλλοτε στὴν «Ἰνδοευρωπαϊκή» προέλευσή μας, ἄλλο- τε στὴν καταγωγὴ τῆς γλώσσας µας ἀπὸ τὴν «Σανσκριτική», ἄλλοτε στὴν κάθοδο τῆς γλώσσας μας ἀπὸ τὶς Οὐγγρικὲς πεδιάδες καὶ ἄλλοτε στὴ «Φοινικικὴ» πατρότητα τοῦ ἀλφαδήτου μας. Θεωρίες, ποὺ σήμερα ἀμφισδητοῦνται διεθνῶς, ἀλλὰ ἐξακολουθοῦν νὰ διδάσκονται, χωρὶς νὰ ἀναφέρονται καὶ οἱ ἀντίθετες ἀπό- ψεις, στὸν τόπο μας, μὲ ἕνα ὕποπτο πεῖσμα «Ελλήνων» διανοουμένων τοῦ κατεστημένου. Οὔτε κὰν οἱ διά- φορες σύγχρονες ἐχδόσεις-δημοσιεύματα, τόσο στὸ ἐξωτερικὸ ὅσο καὶ στὴ χώρα μας, ποὺ κυκλοφοροῦν μὲ σκοπὸ νὰ ἀγνοοῦν-παραγνωρίζουν-ἀμφισδητοῦν τὸν πολιτισμό μας ἤ νὰ καθυδρίζουν μορφὲς καὶ προσω- πικότητες τῆς ἱστορίας μας, ὅπως ἡ «Εὐρωπαϊχὴ “Ἱστορία» τοῦ Ντυροζέλ, ἡ «Μαύρη ᾿Αθηνᾶ» τοῦ Μπερ- γὰλ ἀλλὰ καὶ οἱ « Ἔκφυλου τοῦ Σιαµάχη, ὁ «Σωκράτης» τῆς Φρ. Ξενάχη, ἡ «Μπουμπουλῖνα» τοῦ Μισέλ ντὲ Γχρὲς κλπ. Εἶναι καὶ οἱ «ἐπικρατοῦσες ἀπόψεις», ποὺ χυκλοφοροῦν ἐπὶ γενεὲς σὰν θέσφατα καὶ ἐπα- ναλαμόάνονται συχνὰ σὲ ἄρθρα, δημοσιεύματα καὶ ὁμιλίες. ᾿Απόψεις, ποὺ δὲν ἔχουν καμμιὰ σχέση μὲ τὴν πραγματικότητα καὶ ἀπὸ τὶς ὁποῖες πρέπει κάποτε νὰ ἀπαλλαγοῦμε. Θὰ ἀναφερθῶ σὲ τρεῖς περιπτώσεις: ]) Συχνὰ ἀκούγεται ἡ ἔχφραση «Ελληνορωμαϊκὸς Πολιτισμός», καὶ αὐτὸ ὅταν ξένοι ἱστορικοὶ ἀναφέ- ρονται μόνο στὸν 'Ελληνικὸ πολιτισμό. Ο Α. Τόυνμπη στὸ διεθνοῦς κύρους ἔργο του «Σπουδὴ τῆς “Ιστο- ρίας» ἀναφέρει τὴ Ρωμαϊκὴ Αὐτοχρατορία ὡς τὸ «οἰκουμενικὸ κράτος τοῦ ᾿Ελληνικοῦ πολιτισμοῦ» καὶ ἐξηγεῖ, ὅτι οἰκουμενικὸ χράτος δημιουργεῖται, ὅταν ἐπέρχεται παραχμὴ πολιτισμοῦ. Πρὸ μηνῶν, τὴν 14/1/94, --Ἔ.»