ΔΑΥΛΟΣ/Ι49, Μάϊος 1994 8731 Τὸ ἀρχαῖο Ἑλληνικὸ Μεγαλεῖο καὶ ἡ δημοκρατία ̓Αγαπητὲ «Δαυλέ», Στὸ τεῦχος 145 τοῦ περιοδικοῦ σας φιλοξενήσατε ἄρθρο τοῦ κ. Δ. Κούτουλα, στ ̓ ὁποῖο ὁ ἀρθρογράφος σας προσεπάθησε νὰ μᾶς πείσει, πὼς στὸ δημοχρατικὸ πολίτευμα, ἔστω καὶ στὴν τελειότερη μορφή του, ὅπως αὐτὴ τῆς ̓Αθηναϊκῆς δημοκρατίας, «...στηρίχθηκαν οἱ Μαραθῶνες καὶ οἱ Σαλαμῖνες». Θάθελα νὰ θυμίσω κατ ̓ ἀρχὴν τὴν ἔννοια τῆς λέξεως «δη μοχρατία»: «Μορφὴ πολιτεύματος, καθ ̓ ἣν φορεὺς τῆς πολιτικῆς ἐξουσίας καὶ ἀπόλυτος κυρίαρχος εἶναι ὁ λαός» (Λεξικὸ «"Αλφα») καὶ νὰ συμπληρώσω, πὼς ἐμφανὲς εἶναι, ὅτι ἡ λέξη αὐτὴ εἶναι σύνθετη καὶ παράγεται ἀπὸ τὸ οὐσιαστικὸ δῆμος: λαὸς καὶ τὸ ρῆμα κρατῶ: διοικῶ στὴν περίπτωσή μας. Δηλ. ἐν τέλει δημοχρατία σημαίνει τὸ κρατεῖν τοῦ δήμουλαοῦ. Τὸ ἐρώτημα ὅμως ποὺ τίθεται πλειστάΧις στοὺς Ἕλληνες φιλοσόφους εἶναι, κατὰ πόσον ὁ λαὸς-δῆμος εἶναι ὁ καθ ̓ ὕλην ἁρμόδιος νὰ κυδερνᾶ-διοικεῖ τὴν πόληκράτος καὶ κατ ̓ ἐπέκτασιν μία εὐνομούμενὴ πολιτεία. .ὋὋ Πλάτων στὴν Πολιτεία του διδάσκει: «...Οὐ γὰρ ἔχει φύσιν κυδερνήτην ναυτῶν δεῖσθαι ἄρχεσθαι ὑφ ̓ αὑτοῦ, οὐδὲ τοὺς σοφοὺς ἐπὶ τὰς τῶν πλουσίων θύρας ἰέναι, ἀλλ ̓ ὁ τοῦτο κομψευσάμενος ἐψεύσατο, τὸ δὲ ἀληθὲς πέφυκεν, ἐάν τε πλούσιος ἐ ἐάν τε πένης κάμνῃ, ἀναγκαῖον εἰναι ἐπὶ ἰατρῶν θύρας ἰ ἰέναι καὶ πάντα τὸν ἄρχεσθαι δεόμενον ἐπὶ τὰς τοῦ ἄρχειν. δυνάμενον.. .» (ΣΤ 489 ο), δηλαδή: «Δὲν εἶναι φυσικὸ ὁ κυθερνήτης νὰ παρακαλῆ τοὺς ναῦτες νὰ τὸν κάμουν ἀρχηγό, οὔτε οἱ σοφοὶ νὰ πηγαίνουν. στὶς πόρτες τῶν πλουσίων, καὶ ὅποιος εἰπε αὐτὴ τὴν ἐξυπνάδα εἶναι γελασμένος, ἆἀφοῦ ἡ φυσικὴ ἀλήθεια εἰναι, ὅταν ἀρρωστήσει εἴτε πλούσιος εἴτε πτωχός, πρέπει νὰ πηγαίνει στὴν πόρτα τοῦ ἰατροῦ.. (μετάφραση ἐχδ. Παπύρου). Παρακάτω ὁ Πλάτων ἀναρωτᾶται, πῶς εἶναι δυνατόν, ἐφόσον ὁ δῆ μος δὲν εἶναι ἱκανὸς - σὰν μὴ ἁρμόδιος - νὰ ἐπιληφθεῖ μιᾶς ἐγχειρήσεως, ποὺ ἀποτελεῖ ἐλάχιστον, νὰ ἀναλάδει τὸ μέγιστον, ποὺ εἶναι ἡ διακυθέρνηση μιᾶς πόλεως, Εἶναι φυσιολογιχὴ λοιπὸν ἡ κατάταξη, στὴν ὁποία ὁ μεγάλος φιλόσοφος, ἀξιολογώντας τὰ πολιτεύματα, κατατάσσει τὴν δημοκρατία: ἀριστοκρατία, φυλαρχία, ὀλιγαρχία, δημοκρατία, τυραννίδα; καὶ τοῦτο, διότι μᾶς λέγει ὅτι: «... ὁ καθένας μπορεῖ ν ̓ ἀναλάθει τὴν ἐξουσία, ἀρκεῖ μόνο νὰ πεῖ πὼς ἐνδιαφέρεται γιὰ τὸν λαὸ» (μετάφρ. ἐκδ. Παπύρου, σελ. 497). "Αν ὅμως ὅλ ̓ αὐτὰ ἔστεκαν μόνο στὴν θεωρία καὶ ἡ πράξη Φανέρωνε τὴν ἀντίθεσή τῆς, τότε μᾶλλον δὲν θὰ ὑπῆρχε κανένα πρόόλη μα καὶ ὁ Φιλόσοφος θὰ ἦταν ἁπλᾶ ἐκτὸς πραγματικότητος. ̓Αλλὰ δυστυχῶς ἡ δη μοκρατία τῆς ἀρχαίας ̓Αθήνας δὲν ἐκτιμᾶται͵ καὶ ἀπὸ ἄλλους ἀρχαίους συγγραφεῖς, ὅπως ὁ ̓Αριστοτέλης, ποὺ μᾶς ἀφηγεῖται στὴν ̓Αθηναίων Πολιτεία, πὼς «ἐπειδὴ περιωρίσθη ἡ ἐξουσία τοῦ ̓Αρείου Πάγου ὑπὸ τοῦ ̓Εφιάλτου, ἡ πόλις διέπραξε πλεῖστα σφάλματα ὑπὸ τὴν ἐπιρροὴν τῶν δημαγωγῶν καὶ ἐξ αἰτίας τῆς θαλασσοκρατορίας» (ἐκὸ. 1. Ζαχαρόπουλος). Σ ̓ ὅλους αὐτοὺς τοὺς αἰῶνες ἡ δημοκρατία διώκει, ἐξοστρακίζει καὶ ἐξοντώνει τοὺς πολιτικούς της ἀντιπάλους: Σωκράτης (399 π.Χ): Μιλτιάδης: ὁ ἔνδοξος νικητὴς τῆς μάχης τοῦ Μαραθῶνος δὲν ἐξετίμα τὸ κοινοθουλευτικὸ καθεστὼς τῶν ̓Αθηνῶν, καὶ τελικὰ τὸν ἑτοιμοθάνατο Μιλτιάδη τὸν ρίχνει στὴν φυλακὴ ὁ ὄχλος καὶ πεθαίνει ἀπὸ γάγγραινα. (Πηγή: «Ὃ διωγμὸς τῶν ̓Αρίστων» τοῦ Κ. Πλεύρη. ἔκδ. «Ν. Θέσις»). Μήπως ὅμως ὁ νικητὴς τῆς Σαλαμῖνος διέφυγε ἀπὸ τὴν κακία τοῦ δημοκρατικοῦ ὄχλου; «Οἱ ̓Αθηναῖοι, καίτοι τὸν ἀνεγνώοιζαν ὡς σωτῆρα των, δὲν συγχωροῦσαν τὸ ἀσυμόίθαστον τοῦ χαρακτῆρος του πρὸς τὰς δασικὰς ἀρχὰς τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος» (ἐγχ. «Ἠλιος», τόμ. 9, σελ. 520, λέξ. Θεμιστοκλῆς). Ὃ νικητὴς τῆς Σαλαμῖνος αὐτοκτόνησε, ὅταν τοῦ ζητήθηκε ἀπὸ τὸν Πέρση δασιλέα, στὸν ὁποῖο εἰχε προσφύγει, νὰ ἐκστρατεύσει κατὰ τῶν Ἑλλήνων. ̓Αλλὰ πέρα τῶν στρατηγῶν παρόμοια ἡ τύχη καὶ τοῦ γλύπτη Φειδία, ὁ ὁποῖος ἐφυλακίσθη ἀπὸ τὸν φθόνο τοῦ ὄχλου καὶ ἀπέθανε φυλακισμένος. Θὰ ἦταν πάρα πολὺ εὔκολο, καὶ χωρὶς μεγάλη ἔρευνα, νἀδρισκε κάποιος πάμπολλα ὀνόματα στρατηγῶν, φιλοσόφων, καλλιτεχνῶν καὶ γενικότερα ἀνθρώπων ποὺ τίμησαν τὸ «ἑλληνίζειν», ποὺ ἀτυχῶς συγχέεται μὲ τὴν δημοκρατία. ὋὉ μὴ δογματικὸς τρόπος σκέψης, ἡ ἐλευθερία ἐκφράσεως, ὁ ἐπιστημονικὸς τρόπος ἔρευνας καὶ φιλοσοφίας δὲν ὀφείλονται στὸ δημοκρατικὸ πολίτευμα μὰ στὶς πεποιθή-