ΔΑΥΛΟΣ/Ι49, Μάϊος 1994 8731 Τὸ ἀρχαῖο Ἑλληνικὸ Μεγαλεῖο καὶ ἡ δημοκρατία ᾿Αγαπητὲ «Δαυλέ», Στὸ τεῦχος 145 τοῦ περιοδικοῦ σας φιλο- ξενήσατε ἄρθρο τοῦ κ. Δ. Κούτουλα, στ᾽ ὁποῖο ὁ ἀρθρογράφος σας προσεπάθησε νὰ μᾶς πείσει, πὼς στὸ δημοχρατικὸ πολίτευ- μα, ἔστω καὶ στὴν τελειότερη µορφή του, ὅπως αὐτὴ τῆς ᾿Αθηναϊκῆς δημοκρατίας, «...στηρίχθηκαν οἱ Μαραθῶνες καὶ οἱ Σα- λαμῖνες». Θάθελα νὰ θυμίσω κατ᾽ ἀρχὴν τὴν ἔννοια τῆς λέξεως «δη μοχρατία»: «Μορφὴ πολι- τεύματος, καθ᾽ ἣν φορεὺς τῆς πολιτικῆς ἐξουσίας καὶ ἀπόλυτος κυρίαρχος εἶναι ὁ λαός» (Λεξικὸ «"Αλφα») καὶ νὰ συµπλη- ρώσω, πὼς ἐμφανὲς εἶναι, ὅτι ἡ λέξη αὐτὴ εἶναι σύνθετη καὶ παράγεται ἀπὸ τὸ οὐσια- στικὸ δῆμος: λαὸς καὶ τὸ ρῆμα κρατῶ: δι- οικῶ στὴν περίπτωσή µας. Δηλ. ἐν τέλει δη- μοχρατία σηµαίνει τὸ κρατεῖν τοῦ δήµου- λαοῦ. Τὸ ἐρώτημα ὅμως ποὺ τίθεται πλειστά- Χις στοὺς Ἕλληνες φιλοσόφους εἶναι, κατὰ πόσον ὁ λαὸς-δῆμος εἶναι ὁ καθ᾽ ὕλην ἁρμόδιος νὰ κυδερνᾶ-διοικεῖ τὴν πόλη- κράτος καὶ κατ᾽ ἐπέκτασιν μία εὐνομούμε- νὴ πολιτεία. .ὋὋ Πλάτων στὴν Πολιτεία του διδάσκει: «...Οὐ γὰρ ἔχει φύσιν κυδερνή- την ναυτῶν δεῖσθαι ἄρχεσθαι ὑφ᾽ αὑτοῦ, οὐδὲ τοὺς σοφοὺς ἐπὶ τὰς τῶν πλουσίων θύ- ρας ἰέναι, ἀλλ᾽ ὁ τοῦτο κομψευσάμενος ἐψεύσατο, τὸ δὲ ἀληθὲς πέφυκεν, ἐάν τε πλούσιος ἐ ἐάν τε πένης κάμνῃ, ἀναγκαῖον εἰναι ἐπὶ ἰατρῶν θύρας ἰ ἰέναι καὶ πάντα τὸν ἄρχεσθαι δεόμενον ἐπὶ τὰς τοῦ ἄρχειν. δυ- νάμενον.. .» (ΣΤ 489 ο), δηλαδή: «Δὲν εἶναι φυσικὸ ὁ κυθερνήτης νὰ παρακαλῆ τοὺς ναῦτες νὰ τὸν κάμουν ἀρχηγό, οὔτε οἱ σο- φοὶ νὰ πηγαίνουν. στὶς πόρτες τῶν πλου- σίων, καὶ ὅποιος εἰπε αὐτὴ τὴν ἐξυπνάδα εἶναι γελασμένος, ἆ ἀφοῦ ἡ φυσικὴ ἀλήθεια εἰναι, ὅταν ἀρρωστήσει εἴτε πλούσιος εἴτε πτωχός, πρέπει νὰ πηγαίνει στὴν πόρτα τοῦ ἰατροῦ.. (μετάφραση ἐχδ. Παπύρου). Πα- ρακάτω ὁ Πλάτων ἀναρωτᾶται, πῶς εἶναι δυνατόν, ἐφόσον ὁ δῆ μος δὲν εἶναι ἱκανὸς - σὰν μὴ ἁρμόδιος - νὰ ἐπιληφθεῖ μιᾶς ἐγχειρήσεως, ποὺ ἀποτελεῖ ἐλάχιστον, νὰ ἀναλάδει τὸ μέγιστον, ποὺ εἶναι ἡ διακυ- θέρνηση μιᾶς πόλεως, Εἶναι φυσιολογιχὴ λοιπὸν ἡ κατάταξη, στὴν ὁποία ὁ μεγάλος φιλόσοφος, ἀξιολο- γώντας τὰ πολιτεύματα, κατατάσσει τὴν δημοκρατία: ἀριστοκρατία, φυλαρχία, ὀλι- γαρχία, δημοκρατία, τυραννίδα; καὶ τοῦτο, διότι μᾶς λέγει ὅτι: «... ὁ καθένας μπορεῖ ν᾿ ἀναλάθει τὴν ἐξουσία, ἀρκεῖ µόνο νὰ πεῖ πὼς ἐνδιαφέρεται γιὰ τὸν λαὸ» (μετάφρ. ἐκδ. Παπύρου, σελ. 497). "Αν ὅμως ὅλ᾽ αὐτὰ ἔστεκαν µόνο στὴν θε- ωρία καὶ ἡ πράξη Φανέρωνε τὴν ἀντίθεσή τῆς, τότε μᾶλλον δὲν θὰ ὑπῆρχε κανένα πρόόλη μα καὶ ὁ Φιλόσοφος θὰ ἦταν ἁπλᾶ ἐκτὸς πραγματικότητος. ᾿Αλλὰ δυστυχῶς ἡ δη μοκρατία τῆς ἀρχαίας ᾿Αθήνας δὲν ἐκτιμᾶται͵ καὶ ἀπὸ ἄλλους ἀρχαίους συγ- γραφεῖς, ὅπως ὁ ᾿Αριστοτέλης, ποὺ μᾶς ἀφηγεῖται στὴν ᾿Αθηναίων Πολιτεία, πὼς «ἐπειδὴ περιωρίσθη ἡ ἐξουσία τοῦ ᾿Αρεί- ου Πάγου ὑπὸ τοῦ ᾿Εφιάλτου, ἡ πόλις διέ- πραξε πλεῖστα σφάλματα ὑπὸ τὴν ἐπιρροὴν τῶν δημαγωγῶν καὶ ἐξ αἰτίας τῆς θαλασ- σοκρατορίας» (ἐκὸ. 1. Ζαχαρόπουλος). Σ᾽ ὅλους αὐτοὺς τοὺς αἰῶνες ἡ δημοκρα- τία διώκει, ἐξοστρακίζει καὶ ἐξοντώνει τοὺς πολιτικούς της ἀντιπάλους: Σωκράτης (399 π.Χ): Μιλτιάδης: ὁ ἔνδοξος νικητὴς τῆς μά- χης τοῦ Μαραθῶνος δὲν ἐξετίμα τὸ κοινο- θουλευτικὸ καθεστὼς τῶν ᾿Αθηνῶν, καὶ τε- λικὰ τὸν ἑτοιμοθάνατο Μιλτιάδη τὸν ρίχνει στὴν φυλακὴ ὁ ὄχλος καὶ πεθαίνει ἀπὸ γάγ- γραινα. (Πηγή: «Ὃ διωγμὸς τῶν ᾿Αρίστων» τοῦ Κ. Πλεύρη. ἔκδ. «Ν. Θέσις»). Μήπως ὅμως ὁ νικητὴς τῆς Σαλαμῖνος διέφυγε ἀπὸ τὴν κακία τοῦ δημοκρατικοῦ ὄχλου; «Οἱ ᾿Αθηναῖοι, καίτοι τὸν ἀνεγνώ- οιζαν ὡς σωτῆρα των, δὲν συγχωροῦσαν τὸ ἀσυμόίθαστον τοῦ χαρακτῆρος του πρὸς τὰς δασικὰς ἀρχὰς τοῦ δημοκρατικοῦ πο- λιτεύματος» (ἐγχ. «Ἠλιος», τόμ. 9, σελ. 520, λέξ. Θεμιστοκλῆς). Ὃ νικητὴς τῆς Σα- λαμῖνος αὐτοκτόνησε, ὅταν τοῦ ζητήθηκε ἀπὸ τὸν Πέρση δασιλέα, στὸν ὁποῖο εἰχε προσφύγει, νὰ ἐκστρατεύσει κατὰ τῶν Ἑλλήνων. ᾿Αλλὰ πέρα τῶν στρατηγῶν παρόμοια ἡ τύχη καὶ τοῦ γλύπτη Φειδία, ὁ ὁποῖος ἐφυ- λακίσθη ἀπὸ τὸν φθόνο τοῦ ὄχλου καὶ ἀπέ- θανε φυλακισμένος. Θὰ ἦταν πάρα πολὺ εὔκολο, καὶ χωρὶς μεγάλη ἔρευνα, νἀδρι- σκε κάποιος πάμπολλα ὀνόματα στρα- τηγῶν, φιλοσόφων, καλλιτεχνῶν καὶ γενι- κότερα ἀνθρώπων ποὺ τίμησαν τὸ «ἑλλη- νίζειν», ποὺ ἀτυχῶς συγχέεται μὲ τὴν δη- μοκρατία. ὋὉ μὴ δογματικὸς τρόπος σκέψης, ἡ ἐλευ- θερία ἐκφράσεως, ὁ ἐπιστημονικὸς τρόπος ἔρευνας καὶ φιλοσοφίας δὲν ὀφείλονται στὸ δημοκρατικὸ πολίτευμα μὰ στὶς πεποιθή-