Τὸ γλωσσιχκὸν ψυχορράγημα τοῦ Ἑλληνισμοῦ Κατὰ τὴν διάρκεια τῆς μακραίωνος κατοχῆς τὸ “Ἑλληνικὸν Ἔθνος ἔχασε σημαντικἁ γλωσσικὰ στοιχεῖα, εἰς τρόπον ὥστε κατὰ τὴν ἀπελευθέρωσίν του τὸ 1830 ἡ ὁμιλουμένη γλῶσσα νὰ περιέχη πολλὰ γλωσσικὰ τουρκικά, σλαυικά, ἀραθικὰ καὶ λατινικἁ στοιχεῖα. Οἱ λόγιοι καὶ διανοηταὶ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ὀρθῶς ἐπέόαλον τὴν χαθαρεύουσαν ὡς γλῶσσαν ἐπίσημον τοῦ νεοϊδρυθέντος κράτους καὶ κατόπιν εἰς ὅλον τὸ Ἑλληνικὸν Ἓθνος, διότι ἤθελον νὰ δημιουργήσουν κρατικὴν ὀντότητα, ὅπως ἔκαμαν ἀργότερον ἡ Κεμαλικὴ Τουρχία, ἡ ὁποία ἐκαθάρισεν τὴν Τουρκικὴν ἀπὸ τὰς ἀραθικὰς καὶ ἰρανικὰς προσθέτουσα ἀγνώστους τουρανικὰς λέξεις καὶ τὸ Ἰσραήλ, τὸ ὁποῖον ἀνέστησεν μίαν νεκρὰν γλῶσσαν εἰς θάρος τῶν ποικίλων διαλέκτων τῆς Ἑθραϊκῆς κοινότητος. Κάτι ἀνάλογον ἔγινεν εἰς τὴν γειτονικὴν Ἰταλίαν τῆς πανσπερμίας τῶν διαλέκτων, ὅπου ἐφηρμόσθη ἑνιαία γλῶσσα καὶ χανεὶς ̓Ιταλὸς δὲν διενοήθη νὰ ἐπινοήση τὴν νεο- - ̓Ἰταλιχήν, ἐνῶ εἰς τὴν Αἴγυπτον ἡ διγλωσσία εἰναι σημαντικὴ κρατική ὑπόθεσις καὶ ὄχι τῶν λογοτεχνῶν. Οἱ λογοτέχναι δύνανται νὰ γράφουν ὅπως αὐτοὶ νομίζουν καὶ νὰ ὑπογράφουν τὰ κείμενά των. Ἢ κρατικὴ ὅμως ὑπόστασις ἀπαιτεῖ ἑνιαῖον τρόπον ἐκφράζεσθαι διὰ τὴν τελείως πρακτικὴν σημασίαν τῆς ὀρθῆς ἐπικοινωνίας μεταξὺ τῶν πολιτῶν, τῆς ὁποίας ἡ ση μασία εἶναι προφανής. ̓Απὸ τὴν μεγάλην σημασίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ γλῶσσα διὰ τὴν χώραν, ἐξηγεῖται. καὶ ἥ πολιτικοποίησις ὁ ἀπὸ τοὺς καλοθελητὰς Κριαράδες. Εἶναι λοιπὸν σαφές, ἕ ὅτι εἰναι ἄλλο πρᾶγμα τὰ διάφορα λογοτεχνικὰ ρεύματα καὶ ἄλλο πρᾶγμα ἡ κρατική ὑπόστασις, ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀλλάσση τὰ ἐκπαιδευτικά της προγράμματα καὶ σκοποὺς εἰς τὸ πρῶτον φύσημα τοῦ ἀνέμου. Τέλος ἡ κρατική ὑπόστασις ἆπαιτεῖ ἑνιαίαν καὶ ὁμοιόιμιορφον γλῶσσαν, διότι αὐτὸ χαρακτηρίζει τὴν ταυτότητά της. Μὲ τὴν πάροδον τοῦ χρόνου ἀπὸ τὸ 1830 ἦτο φυσικὸν νὰ ὑπάρχη διγλωσσία' ἡ διείσδυσις τῆς καθαρευούσης εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἦτο θραδεῖα, ἀλλὰ ὁπωσδήποτε ἀποτελεσματική, ἀφοῦ κατώρθωσε νὰ ἀπαλλάξη τὴν Ἑλληνικὴν Γλῶσσαν ἀπὸ πλεῖστα ξενικὰ στοιχεῖα. Ἢ ὀραδύτης διεισθύσεως τῆς καθαρευούσης κατὰ τὴν περίοδον ἐκείνην καὶ συνεπῶς τῆς καταπολεμήσεως τοῦ ἀναλφαθητισμοῦ συναρτᾶται ἀμέσως μὲ τὴν ἀδυναμίαν τοῦ “Ἑλληνικοῦ Κράτους νὰ ἔχη μίαν στρατιὰν διδασκάλων καὶ καθηγητῶν τῆς ἀπαιτουμένης σχετικῆς ὑποδομῆς. Τοιουτοτρόπως ἡ ὀρθὴ γλῶσσα ἔγινεν ἀναγκαστικῶς κτῆμα μιᾶς κατηγορίας πολιτῶν, κυρίως ἐκείνων ποὺ εἶχον τὴν οἰκονομικὴν δυνατότητα νὰ σπουδάσουν, χωρὶς θεθαίως τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος νὰ ἐπιδιώκη τέτοιον διαχωρισμόν. ̓Ενῷ τὸ θέμα αὐτὸ θὰ ἠδύνατο νὰ τελειώση εἰς διάστημα μιᾶς ἢ δύο γενεῶν, διῃ ὠνίζετο. Καὶ ἔ ἔρχεται ὁ Ψυχάρης! μὲ τὸ γνωστόν του λεχτικὸν πυροτέχνημα. Ο Ψυχάρης ἦτο πράκτωρ τῶν Ρώσων: ἢ οἱ “Ἑλληνες ἦσαν ἀφελεῖς; Τὸ ἐκπαιδευτικὸν πρόδλημα τῆς γλώσσης ἐξετράπη καὶ ἐπολιτιχοποιήθη ἀχόμη περισσότερον, ὅταν κάποια δημοτικὴ ἀδιαμόρφωτος γλῶσσα ἔγινε σχοπίμως τὸ ἐκφραστικὸνέ ὄργανον τῆς ἀριστερᾶς. Ὑπῆρξεν ἐ ἐργαστη θιακὴ στρέόλωσις μὲ σκοπὸν τὴν ἀποχοπὴν τῆς λεγομένης δημοτικῆς ἀπὸ τὴν πηγαίαν ἀκόμη σχέσιν της μὲ τὴν ἀρχαίαν καὶ μεσαιωνικὴν παράδοσιν. Μανιακὴ κατάστασις ἐξαφανίσεως λέξεων καὶ παραδοσιακῶν ἐκφράσεων, ποὺ εἶχον ἀρχαίαν ἢ μεσαιωνικὴν προέλευσιν, καὶ δὲν ἀντεδρασε κανείς! Δυστυχῶς ὅμως τὰ συσταθέντα ὄργανα ἀπὸ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος δὲν ἐξετέλεσαν τὸν προορισμόν των, οὔτε τὸ Πανεπιστήμιον οὔτε ἡ ̓Ακαδημία. Ἡ ̓Ακαδημία