ΜΕΤΕΟΕριΣ Μ ο | Ν ομίζω, ὅτι ἐκεῖνο ποὺ δημιουργεῖ τὸ βαθύτερο κι οὐσιαστικώτερο πρόβλημα τῆς Παιδείας, δηλαδὴ τὴν προϊοῦσα ἀνικανότητά τῆς νὰ «παράγη» ἀνθρώπους ἐλεύθερους κι ἀληθινούς, καὶ κατ ̓ ἐπέκταση ν ̓ ἀποτελῆ λίκνο ἰσορροπημένων κι ἐλευθέρων κοινωνιῶν, εἶναι ἡ πλήρης ὑποταγή τῆς στὸ ἐξουσιαστικὸ Κράτος. Εἶναι θέμα ἀρχῆς καὶ γενικώτερης ἀντιλήΨεως περὶ ζωῆς καὶ περὶ κόσμου τὸ πρόβλημα ποιὸς εἶναι ὁ σκοπὸς τῆς Παιδείας. “Αν δεχθοῦμε, ὅτι μόρφωση σημαίνει πλάσιμο, βελτίωση, τελειοποίηση τῆς προσωπικότητας τοῦ ἀτόμου --κι ὄχι, πάντως, μὲ τὴν ἔννοια τῆς «ἀνθρωποτεχνίας», γιὰ νὰ χρησιμοποιήσω ἕναν ὅρο ἀνάλογο τῆς ζωοτεχνίας, ἀλλὰ μὲ τὴν ἔννοια τῆς καλλιέργειας φυσικῶν, ἐγγενῶν ἀνθρωπίνῶν δυνατοτήτων καὶ ἰδιοτήτων ψυχοπνευματικῆς καὶ σωματικῆς φύσεως---, τότε ὁ σκοπὸς τῆς Παιδείας δὲν μπορεῖ μὲ κανένα τρόπο νὰ συναρτηθῆ πρὸς τὴν ἐξουσιαστικὴ σκοπιμότητα. Γιατὶ ἁπλούστατα ἡ τελευταία ἐπιδιώκει ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετο, δηλαδὴ τὴν καταστολὴ ἤ ἀλλοίωση τοῦ φυσικοῦ, τοῦ ἀληθινοῦ καὶ τοῦ ἐλεύθερου καὶ τὴν «προσαρμογή» του, τὴν ταύτισή του -- ταύτιση διαστρεβλωτικὴ καὶ κιβδηλωτικὴ ὁπωσδήποτε-- μὲ τὸ ἐξουσιαστικὰ «ὀρθό», τὸ ἐξουσιαστικὰ σκόπιμο, δηλαδὴ μὲ τὸ ἰσχῦον πολιτικοκοινωνικὸ καὶ πνευματικὸ δόγμα, ἢ, γενικώτερα, τὸν ἰσχύοντα τρόπο σκέπτεσθαι, ἐνεργεῖν καί, γενικά, ζῆν. Ἐννοεῖται, ὅτι στὴν περίπτωση αὐτὴ ὁλόκληρο τὸ φάσμα τῶν -- ἀνεξάντλητων κι ἀνεξερεύνητων, σίγουρα--- δυνατοτήτων καὶ ἰδιοτήτων τῆς ἀνθρώπινης ψυχῆς καὶ τοῦ ἀνθρώπινου ἔγκεφάλου διαταράσσεται, ἀνατρέπεται, . κακοποιεῖται, ἀκρωτηριάζεται, συρρικνώνεται, ἤ ἐν, πάση περιπτώσει, ἐκβιάζεται, γιὰ νὰ γίνη κάτι ποὺ οὔτε ᾱπὸ τὴ φύση του εἶναι τέτοιο οὔτε δυνη- τικὰ θὰ ἐξελισσόταν ἀφ ̓ ἑαυτοῦ σὲ τέτοιο, ἄν δὲν ὑποβαλλόταν στὴν πίεση τῆς ἐξουσιαστικῆς παιδευτικῆς σκοπιμότητας. Ἣ διὰ τῆς Παιδείας «ἔνταἔῃ» τῶν ὑπάρξεων, τῶν συνειδήσεων στὸ σύνολο, στὴν κοινωνία, στὴν παραγωγή, γιὰ τὴν ὁποία τόσο πολὺ καυχᾶται, θεωρώντας την σὰν ἱερὸ σκοπό της, ἡ ἐξουσία, δὲν σημαίνει στὴν πραγματικότητα παρὰ δογματοποίηση καὶ ἐγκλωβισμό τῶν παιδευομένων μέσα στὰ καθιερωμένα προκρούστεια πλαίσια τοῦ κατεστημένου τρόπου σκέψεως καὶ ζωῆς. ἐν ξέρω, ἄν τὴν ἔχουν προβάλη καὶ ἄλλοι, ἀλλὰ θὰ διατυπώσω ἐδῶ πρόχειρα τὴ σκέψη ὅτι ἕνας ἀπὸ τοὺς σημαντικώτερους λόγους, τὸ πρωταρχικὸ ἴσως αἴτιο, ποὺ ὡδήγησε τὴν προκλασσικὴ καὶ κλασσικὴ Ἑλλάδα στὴν δημιουργία αὐτοῦ ποὺ θεωρεῖται «θαῦμα» καὶ κορύφωση τοῦ ἀνθρώπινου πνεύματος καὶ τοῦ πολιτισμοῦ εἷναι τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ Παιδεία της ἦταν τελείως ἐλεύθερη, αὐτοτελὴς κι ἄνεξάρτητη ἀπὸ τὴν πολιτικὴ ἐξουσία. Ὁ κορυφαῖος φιλόσοφος, μαθηματικός, γιατρός, ρήτωρ, γλύπτης, μηχανικὸς ζωγράφος κλπ., ποὺ σὰν πνευματικὴ ἤ καλλιτεχνικὴ προσωπικότητα ἀποκλειστικά, σὰν ἄτομο καὶ χωρὶς καμμιὰ δημοσιούπαλληλική, ἄς ποῦμε, ἰδιότητα ἀποκτοῦσε κῦρος κι ἀκτινοβολία στὸν τομέα του, ἄνοιγε κάποια «σχολὴ» τυπικὴ --ὅπως ὁ Πλάτωνας, ὁ Θαλῆς, ὁ ̓Αριστοτέλης, ὁ Πυθαγόρας, οἱ Ἐλεᾶτες κλπ.-- ἤ ἄτυπη --ὅπως π.χ. πολλοὶ Σοφιστὲς ἤ ὁ Σωκράτης-- καὶ δίδασκε καὶ συνερεὐνοῦσε τὴ γνώση, ἰδιώτης κι ἐλεύθερος δάσκαλος πρὸς ἰδιῶτες κι ἐλεύθερους μαθητές. Ἡ ἐξουσία δὲν εἶχε καμμιὰ ἀνάμιξη οὔτε ἀσκοῦσε τὸν παραμικρὸ ἔλεγχο στὴν Παιδεία αὐτοῦ τοῦ εἴδους --καὶ βέβαια οἱ σποραδικὲς ἐπεμβάσεις της, ὅπως ἡ θανάτωση π.χ. τοῦ