ΜΕΤΕΟΕριΣ Μ ο | Ν ομίζω, ὅτι ἐκεῖνο ποὺ δημιουργεῖ τὸ βαθύτερο κι οὐσιαστικώτερο πρόβλημα τῆς Παιδείας, δηλαδὴ τὴν προϊοῦσα ἀνικανότητά τῆς νὰ «παρά- γη» ἀνθρώπους ἐλεύθερους κι ἀληθι- νούς, καὶ κατ᾽ ἐπέκταση ν᾿ ἀποτελῆ λίκνο ἰσορροπημένων κι ἐλευθέρων κοινωνιῶν, εἶναι ἡ πλήρης ὑποταγή τῆς στὸ ἐξουσιαστικὸ Κράτος. Εἶναι θέμα ἀρχῆς καὶ γενικώτερης ἀντιλή- Ψεως περὶ ζωῆς καὶ περὶ κόσμου τὸ πρόβλημα ποιὸς εἶναι ὁ σκοπὸς τῆς Παιδείας. “Αν δεχθοῦμε, ὅτι μόρφωση σηµαίνει πλάσιµο, βελτίωση, τελειοποί- ηση τῆς προσωπικότητας τοῦ ἀτόμου --κι ὄχι, πάντως, μὲ τὴν ἔννοια τῆς «ἀνθρωποτεχνίας», γιὰ νὰ χρησιμο- ποιήσω ἕναν ὅρο ἀνάλογο τῆς ζωοτε- χνίας, ἀλλὰ μὲ τὴν ἔννοια τῆς καλ- λιέργειας φυσικῶν, ἐγγενῶν ἀνθρωπί- νῶν δυνατοτήτων καὶ ἰδιοτήτων ψυχο- πνευματικῆς καὶ σωματικῆς φύσεως---, τότε ὁ σκοπὸς τῆς Παιδείας δὲν µπο- ρεῖ μὲ κανένα τρόπο νὰ συναρτηθῆ πρὸς τὴν ἐξουσιαστικὴ σκοπιμότητα. Γιατὶ ἁπλούστατα ἡ τελευταία ἐπιδιώ- κει ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετο, δηλαδὴ τὴν καταστολὴ ἤ ἀλλοίωση τοῦ φυσικοῦ, τοῦ ἀληθινοῦ καὶ τοῦ ἐλεύθερου καὶ τὴν «προσαρμογή» του, τὴν ταύτισή του -- ταύτιση διαστρεβλωτικὴ καὶ κι- βδηλωτικὴ ὁπωσδήποτε-- μὲ τὸ ἐξου- σιαστικὰ «ὀρθό», τὸ ἐξουσιαστικὰ σκόπιμο, δηλαδὴ μὲ τὸ ἰσχῦον πολιτι- κοκοινωνικὸ καὶ πνευματικὸ δόγμα, ἢ, γενικώτερα, τὸν ἰσχύοντα τρόπο σκέπτεσθαι, ἐνεργεῖν καί, γενικά, ζῆν. Ἐννοεῖται, ὅτι στὴν περίπτωση αὐτὴ ὁλόκληρο τὸ φάσμα τῶν -- ἀνεξάντλη- των κι ἀνεξερεύνητων, σίγουρα--- δυ- νατοτήτων καὶ ἰδιοτήτων τῆς ἀνθρώπι- νης ψυχῆς καὶ τοῦ ἀνθρώπινου ἔγκε- φάλου διαταράσσεται, ἀνατρέπεται, . κακοποιεῖται, ἀκρωτηριάζεται, συρρι- κνώνεται, ἤ ἐν, πάση περιπτώσει, ἐκ- βιάζεται, γιὰ νὰ γίνη κάτι ποὺ οὔτε ᾱ- πὸ τὴ φύση του εἶναι τέτοιο οὔτε δυνη- τικὰ θὰ ἐξελισσόταν ἀφ᾽ ἑαυτοῦ σὲ τέ- τοιο, ἄν δὲν ὑποβαλλόταν στὴν πίεση τῆς ἐξουσιαστικῆς παιδευτικῆς σκοπι- µότητας. Ἣ διὰ τῆς Παιδείας «ἔντα- ἔῃ» τῶν ὑπάρξεων, τῶν συνειδήσεων στὸ σύνολο, στὴν κοινωνία, στὴν πα- ραγωγή, γιὰ τὴν ὁποία τόσο πολὺ καυ- χᾶται, θεωρώντας την σὰν ἱερὸ σκοπό της, ἡ ἐξουσία, δὲν σηµαίνει στὴν πραγματικότητα παρὰ δογµατοποίη- ση καὶ ἐγκλωβισμό τῶν παιδευομένων µέσα στὰ καθιερωμένα προκρούστεια πλαίσια τοῦ κατεστημένου τρόπου σκέψεως καὶ ζωῆς. ἐν ξέρω, ἄν τὴν ἔχουν προβάλη καὶ ἄλλοι, ἀλλὰ θὰ διατυπώσω ἐδῶ πρόχειρα τὴ σκέψη ὅτι ἕνας ἀπὸ τοὺς σηµαντικώτερους λόγους, τὸ πρωταρ- χικὸ ἴσως αἴτιο, ποὺ ὡδήγησε τὴν προ- κλασσικὴ καὶ κλασσικὴ Ἑλλάδα στὴν δημιουργία αὐτοῦ ποὺ θεωρεῖται «θαῦμα» καὶ κορύφωση τοῦ ἀνθρώπι- νου πνεύματος καὶ τοῦ πολιτισμοῦ εἷ- ναι τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ Παιδεία της ἦταν τελείως ἐλεύθερη, αὐτοτελὴς κι ἄνε- ξάρτητη ἀπὸ τὴν πολιτικὴ ἐξουσία. Ὁ κορυφαῖος φιλόσοφος, μαθηματικός, γιατρός, ρήτωρ, γλύπτης, μηχανικὸς ζωγράφος κλπ., ποὺ σὰν πνευματικὴ ἤ καλλιτεχνικὴ προσωπικότητα ἀπο- κλειστικά, σὰν ἄτομο καὶ χωρὶς καμ- μιὰ δημοσιούπαλληλική, ἄς ποῦμε, ἰ- διότητα ἀποκτοῦσε κῦρος κι ἀκτινο- βολία στὸν τομέα του, ἄνοιγε κάποια «σχολὴ» τυπικὴ --ὅπως ὁ Πλάτωνας, ὁ Θαλῆς, ὁ ᾿Αριστοτέλης, ὁ Πυθαγό- ρας, οἱ Ἐλεᾶτες κλπ.-- ἤ ἄτυπη --ὅπως π.χ. πολλοὶ Σοφιστὲς ἤ ὁ Σωκράτης-- καὶ δίδασκε καὶ συνερευ- ᾿νοῦσε τὴ γνώση, ἰδιώτης κι ἐλεύθερος δάσκαλος πρὸς ἰδιῶτες κι ἐλεύθερους µαθητές. Ἡ ἐξουσία δὲν εἶχε καμμιὰ ἀνάμιξη οὔτε ἀσκοῦσε τὸν παραμικρὸ ἔλεγχο στὴν Παιδεία αὐτοῦ τοῦ εἴδους --καὶ βέβαια οἱ σποραδικὲς ἐπεμβά- σεις της, ὅπως ἡ θανάτωση π.χ. τοῦ