ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Γ. ΡΟΖΟΣ Πνευματικὸς καὶ πολιτιστικὸς σωβινισμός (Ω,ο κι ἄν δὲν φαίνεται, ὅσο κι ἄν δὲν γίνεται ποτὲ σχεδὸν λόγος γιὰ τὴν ὕπαρξή του, ὁ πνευματικὸς καὶ πολιτιστικός, γενικώτερα, σωβινισμὸς ὄχι μόνο ὑποβόσκει στὶς μέρες μας παντοῦ, ἀλλὰ καὶ βρίσκετα! μόνιμα σὲ μιὰν ἐπικίνδυνη ἔξαρση. Ἡ παρουσία του εἶναι ὄχι ἁπλά ἔντονη ἀλλὰ καθοριστικἡ γιὰ τὴν πορεία τῶν διακρατικῶν καὶ διανθρώπινων σχέσεων. Σήμερα ὑπάρχουν πολλοὶ τρόποι νὰ ὑποτάεις ἕνα λαὸ ἤ νὰ τὸν ἐντάξεις στὴ σφαίρα τῆς δικῆς σου ἐπιρροῆς. Ὁ λιγότερο θεαματικὸς ἀλλὰ ὁ πιὸ ἀποτελεσματικὸς εἶναι νὰ τὸν διαβρώσεις καὶ στὴ συνέχεια νὰ τὸν ἀφομοιώσεις μὲ τὴν μέθοδο τῆς ἀπίμονης, συνεχοῦς καὶ σὲ βάθος πολιτιστικῆς ἀλλοτρίωσής του. Ἔτσι, παράλληλα μὲ τὴν πολιτική, οἰκονομική, ἐμπορικὴ διείσδυση, τὸν «θερμό» πόλεμο, τὶς ἀνοιχτὲς ἀναμετρήσεις στ ̓ ἄλλα πεδία, ἔχομε καὶ τὸν πολιστιστικὸ ἀνταγωνισμὸ ἀνάμεσα στὰ ἔθνη καὶ τοὺς λαοὺς ποὺ δὲν ἀγωνίζονται νὰ ἐπικρατήσουν μόνο σ ̓ ὅσο γίνεται εὐρύτερους γεωγραφικοὺς χώρους, ἀλλὰ καὶ γιὰ νὰ κερδίσουν καὶ τὶς ξένες πολιτιστικὲς «ἀγορές», πού, κατὰ κανόνα εἶναι οἱ μικρὲς ὑποανάπτυχτες χῶρες. Αὐτὲς εἶναι οἱ περισσότερο ἁλώσιμες, καί, ἀπ ̓ αὐτές, οἱ πιὸ εὐάλωτες εἶναι οἱ νέες, οἱ χωρὶς βαθειὲς πολιτιστικὲς ρίζες, οἱ ἀνοιχτὲς στὶς ἐξωτερικὲς πολιτιστικὲς διεισδύσεις, οἱ ὑλικὰ φτωχές, πού, μαζὶ μὲ οἰκονομικὴ καὶ τεχνικὴ βοήθεια, ἀναγκάζονται νὰ δεχθοῦν καὶ ξένα πολιτιστικἁ καὶ πνευματικὰ ἀγαθά, ποὺ μ ̓ αὐτὰ καλύπτουν, χωρὶς σχεδὸν καμμιὰ προσαρμογή, δικά τους ἐπείγοντα κενὰ καὶ ἐλλείψεις. "Ανετα, ὕστερα ἀπ ̓ αὐτὰ ποὺ εἴπαμε, καταλήγουμξε, πὼς ὁ ἀγώνας γιὰ τὴν πολιτιστικὴ ἐπικράτηση, τὸ ἅπλωμα τῶν ἐθνικῶν πνευματικῶν ἀξιῶν καὶ τὴ διάδοσή τους βρίσκεται στὰ πλαίσια ἑνὸς συνεχοῦς εὐρύτερου ἀνταγωνισμοῦ ἀνάμεσα στὰ ἕθνη καὶ τοὺς λαοὺς καὶ εἶναι μιὰ ἄλλη μορφἠ ἐπεκτατικῆς πολιτικῆς. Φυσικά, αὐτὸς ὁ ἀφανὴς ἀγώνας προῦποθέτει λαοὺς ἄνισα πολιτισμικὰ καὶ οἶκονομικὰ ἀνεπτυγμένους. Λαοὺς πλούσιους καὶ πολιτικὰ ἰσχυρούς, μὲ παράδοση, ἀκτινοβολία καὶ διεθνῆ προβολὴ καὶ λαούς φτωχούς, ἔθνη νεοσύστατα, ἀδύναμα, χω- ρὶς βαθειὲς πολιτιστικὲς ρίζες, ποὺ εἶναι πρόθυμα νὰ δανειστοῦν καὶ νὰ υἱοθετήσουν ἀναφομοίωτες ξένες πνευματικὲς ἀξίες, ποὺ μ ̓ αὐτὲς θὰ ἐμπλουτίσουν καὶ θὰ ἰσχυροποιήσουν τὶς δικές τους, "Όλες αὐτὲς οἱ ἀνταλλαγὲς καὶ πολιτιστικὲς ἀλληλεπιδράσεις δὲν συνιστοῦν, βέβαια, πολιτιστικὸ ἐπεκτατισμὸ καὶ δὲν μποροῦν σὲ ὅλες τὶς περιπτώσεις νὰ στοιχειοθετήσουν τὴν ἔννοια τοῦ πνευματικοῦ σωβινισμοῦ. Ὅταν μάλιστα γίνονται ἀβίαστα, εἰρηνικὰ καὶ μὲ ἀργὸ ρυθμό, σύμφωνο μὲ τὶς ἀφομοιωτικὲς δυνατότητες τῶν «συναλλασσομένων» λαῶν καὶ μὲ πνεῦμα ἀμοιβαιότητας, τότε βοηθοῦν τὴν γενικώτερη προαγῶγὴ τοῦ πολιτισμοῦ σὲ παγκόσμια κλίμακα. Μόνο ὅταν σ ̓ αὐτὲς εἰσέρχεται τὸ στοιχεῖο τῆς μονόπλευρης ἀλλοτρίωσης, τῆς ἀδυναμίας ἐπιλογῆς καί, προπαντός, τῆς ἀνοιχτῆς ἤ συγκεκαλυμμένης βίας, τότε, ὁλοφάνερα, βρισκόμαστε μπροστὰ σὲ σαφεῖς περιπτώσεις πολιτιστικοῦ σωβινισμοῦ, ποὺ ἐμπίπτουν στὸ ἀντικείμενο τῆς ἔρευνάς μὰς αὐτῆς. Ὅσο εἶναι γεγονὸς ἡ ὕπαρξη τῶν πιὸ ποικίλων πολιτισμῶν στὸν ἴδιο χῶρο, ποὺ ἐπηρεάζουν τὴν φυλετική, πολιτιστική, θρησκευτικὴ ἀκόμα καὶ ἰδεολογικὴ ἰδιαιτερότητα τῶν λαῶν, ἄλλο τόσο εἶναι βέβαιη ἡ δυνατότητα συνύπαρξής τους ἀλλὰ καὶ ὁ εἰρηνικός, ἀνοιχτός ἤ συγκεκαλυμμένος ἀμοιβαῖος ἀλληλοεπηρεασμός τους, Παράλληλα, ὅμως, ὑπῆρξαν καὶ ὑπάρχουν, ἀκόμα καὶ σήμερα, ἔθνη, ποὺ ἔχουν μιὰν ἐπίμονη τάση νὰ ὑπερτιμοῦν τὶς δικές τους ἀξίες καὶ νὰ ὑποτιμοῦν τὶς ἀξίες τῶν ἄλλων ἤ, ἀκόμα χειρότερα, νὰ ἐπιδιώκουν νὰ διαδώσουν, μὲ κάθε μέσο καὶ τρόπο, τὶς δικές τους πνευματικὲς ἀξίες σ ̓ ὅσο γίνεται εὐρύτερους χώρους βιάζοντας ἤ πείθοντας τοὺς ἄλλους λαοὺς ν ̓ ἀποβάλουν τὸ δικό τους πολιτισμὸ καὶ νὰ υἱοθετήσουν τὸν ἄλλο. Εἶναι ὁλοφάνερο, πὼς αὐτὴ ἡ ἀξίωση συνιστᾶ τὴν πιὸ ἀποκρουστικὴ μορφὴ τοῦ πολιτιστικοῦ σωβινισμοῦ, ἀφοῦ γίνεται ταυτόχρονὰ καὶ παράλληλα καὶ ἕνα εἶδος ἱμπεριαλισμοῦ μὲ σαφεῖς ἐπεκτατικὲς τάσεις, Ἡ ὑπερβολικὴ πίστη στὶς ἰθαγενεῖς ἐθνικὲς ἀξίες, ἡ οἴηση, ἡ προκατάληψη, ἡ νοσηρὴ προσκόλληση σ ̓ ὅ,τι ἡμέτερο καὶ ἡ ἀπόρριψη ἤ μειωτικὴ ἀντιμετώπιση κάθε