Τὸ ᾿Ελληνικὸ Τραγούδι "Οταν στὴν χώρα τῆς Ελλάδος πρόκειται νὰ μιλήσει κανεὶς περὶτῆς Ελλη- νικότητας ἢ μὴ ἑνὸς θέματος, καὶ προπαντὸς ὅταν αὐτὸς τυγχάνει καὶ Ελλη- νικῆς ἰθαγένειας, τότε εἶναι κάτι περισσότερο ἀπὸ δέδαιο, ὅτι οἱ συναι- σθηματικὲς φορτίσεις καὶ ἐντάσεις, ἀλλὰ καὶ οἱ παρεξηγήσεις εἶναι ἀναπό- φευκτες. Τὸ λιγότερο ποὺ ἔχει νὰ εἰσπράξει θὰ εἶναι τὰ χοσμὴ τικὰ ἐπίθετα τοῦ σωδινιστῆ, τοῦ ρατσιστῆ, τοῦ προγονόπλητου κι ὅλα τὰ σχετικά. Ωστό- σο ὅλως περιέργως δὲν κινδυνεύει καθόλου ἐδῶ κανείς, Ελληνας ἢ ᾿Ινδὸς ἢ ᾿Εόραῖος, ἐὰν μιλήσει περὶ τῆς ᾿Ινδικότητας τῆς ᾿Ινδικῆς μουσικῆς ἢ τῆς ᾿Εδραϊκότητας τῆς ᾿Εδραϊκῆς. Αὐτὸ σημαίνει μ᾽ ἄλλα λόγια, ὅτι εἶναι δυ- νατὸν νὰ θεωρεῖται κανεὶς ἀπὸ κάποιους, ἢ νὰ αἰσθάνεται ἀκόμα κι ὁ ἴδιος, ἀλλοδαπὸς μέσα στὴν ἴδια του τὴν χώρα. Πῶς νὰ μὴ συμµθαίνει ὅμως αὐτό, ὅταν θεωρεῖται γελοῖο ἀπὸ τοὺς κατοί- κους αὐτῆς τῆς χώρας τὸ νὰ πιστεύουν στὴν μυθολογία τῶν προγόνων τους, ἐνῶ ἀντιθέτως θεωρεῖται ἀπὸ τοὺς ἴδιους σοφὸ τὸ νὰ πιστεύουν στὴν μυ- θολογία τῶν ἀρχαίων ᾿ Εδραίων ἢ τῶν ὁποιωνδήποτε ἄλλων, ἀφοῦ διαθέ- τουμε συμπατριῶτες Βουδδιστές, ᾿Ινδουϊστὲς καὶ πιστοὺς παντὸς εἴδους ἀλλότριων θρησκευμάτων; Γιατί αὐτὴ ἡ διάκριση, παρακαλῶ; Πῶς νὰ μὴ συμδαίνει αὐτό, ὅταν οἱ κάτοικοι τῆς χώρας αὐτῆς θεωροῦν ἀθασάνιστα καὶ τελείως φυσικὰ καὶ πιστεύουν γιὰ παπποῦδες τους τὸν ᾿Αόραὰμ καὶ τὴν Σάρρα κι ὄχι τὸν Δευκαλίωνα καὶ τὴν Πύρρα; ᾿Αλλὰ ἂς ἔλθουμε πιὸ κοντὰ καὶ πιὸ πρόσφατα: Απαιτοῦμε ἀπὸ τοὺς Σκοπιανοὺς ν᾿ ἀποθάλουν ἀπὸ τὴν σημαία τους τὸν Δία-“ Ηλιο, τὸν θεὸ τῶν πανελλήνων. Σύμφωνοι. Εὰν ὅμως αὐτοὶ ἐπιθυμοῦν μιὰ φορὰ νὰ τὸν ἔχουν, πόσες φορὲς θὰ ἔπρεπε νὰ τὸ ἐπι- θυμοῦμε ἐμεῖς; ᾿Αντ᾽ αὐτοῦ ἐπιθυμοῦμε νὰ διατηροῦμε τὸ ἀλλότριο ἔμόλη- μα, ποὺ ὅλοι γνωρίζουμε, στὴν σημαία μας. Ὅσο γιὰ τὸν Δία-“ λιο, αὐτὸν ἀρκούμαστε νὰ τὸν τοποθετοῦμε στὸ περίδλημα τοῦ μακεδονικοῦ χαλδᾶ καὶ στοὺς πρωκτοὺς τῶν λεωφορείων τῆς Θεσσαλονίκης: καὶ ἴσως ἀργότερα καὶ σὲ κάποιο χαρτὶ ὑγείας, ὅπως μὲ πικρία σχολιάξει κάποιος ποιητής μας. Ὅμως εἶναι καιρὸς νὰ εἰσέλθουμε τώρα στὸ κυρίως θέμα μας. Τί εἶναι λοιπὸν τὸ ᾿Ελληνικὸ Τραγούδι; “ἢ ἀπάντηση είναι σαφὴς καὶ κα- τηγορηματικὴ γιὰ ὅσους ἔχουν μελετήσει τὴν ἱστορία του. Εἶναι ἡ ἁρμο- νικὴ συνύπαρξη καὶ σύζευξη τῆς ποίησης, τῆς μελωδίας καὶ τοῦ χοροῦ. Ποῦ ἀπευθύνεται τὸ τραγούδι αὐτό; Ταυτόχρονα καὶ στὰ τρία δασικὰ συστα- τικὰ τῆς ἀνθρώπινης ὕπαρξης, στὸ νοῦ, στὴν ψυχὴ καὶ στὸ σῶμα: --: φ-ὥἢ ποίηση διὰ τοῦ λόγου-νοήματος κατὰ κύριο λόγο στὴν σκέψη καὶ κατὰ δεύτερο διὰ μέσου αὐτῆς στὴν ψυχή: στὸ γνωστὸ ἀλλὰ καὶ στὸ ἄγνω- στο μέρος τοῦ ἀνθρώπου: μ᾽’ ἄλλα λόγια στὴν γνωστική καὶ στὴν καλλιτε- χνική του φύση. Τὰ θέματα καλύπτουν ὅλο τὸ φάσμα τοῦ ἀνθρώπινου ἐνδια- φέροντος. ᾽Η συρρίκνωση ὅλων αὐτῶν τῶν θεμάτων σ᾽ ἕνα, τὸν ἔρωτα δη- λαδή, ὁ χυδαῖος αὐτὸς μειωτισμός, εἶναι ἀποκλειστικὸ φαινόμενο τῶν τε- λευταίων δεκαετιῶν. - Τὸ ἄλλο σκέλος, ἡ μελωδία, ἀπευθύνεται κυρίως στὴν ψυχή, ἀλλὰ καὶ στὸ σῶμα διὰ τοῦ ρυθμοῦ: στὴν ψυχή, τὴν ἄδυσσο αὐτὴ τῆς ἀνθοώπινης ὑπό-