ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Γ. ΡΟΖΟΣ Πνευματικὸς καὶ πολιτιστικὸς σωβινισµός (Ω,ο κι ἄν δὲν φαίνεται, ὅσο κι ἄν δὲν γί- νεται ποτὲ σχεδὸν λόγος γιὰ τὴν ὕπαρ- ξή του, ὁ πνευματικὸς καὶ πολιτιστικός, γενικώτερα, σωβινισμὸς ὄχι µόνο ὑποβό- σκει στὶς µέρες µας παντοῦ, ἀλλὰ καὶ βρί- σκετα! μόνιμα σὲ μιὰν ἐπικίνδυνη ἔξαρση. Ἡ παρουσία του εἶναι ὄχι ἁπλά ἔντονη ἀλ- λὰ καθοριστικἡ γιὰ τὴν πορεία τῶν δια- κρατικῶν καὶ διανθρώπινων σχέσεων. Σή- μερα ὑπάρχουν πολλοὶ τρόποι νὰ ὑποτά- εις ἕνα λαὸ ἤ νὰ τὸν ἐντάξεις στὴ σφαίρα τῆς δικῆς σου ἐπιρροῆς. Ὁ λιγότερο θεα- ματικὸς ἀλλὰ ὁ πιὸ ἀποτελεσματικὸς εἶναι νὰ τὸν διαβρώσεις καὶ στὴ συνέχεια νὰ τὸν ἀφομοιώσεις μὲ τὴν μέθοδο τῆς ἀπίμονης, συνεχοῦς καὶ σὲ βάθος πολιτιστικῆς ἀλλο- τρίωσής του. Ἔτσι, παράλληλα μὲ τὴν πο- λιτική, οἰκονομική, ἐμπορικὴ διείσδυση, τὸν «θερμό» πόλεμο, τὶς ἀνοιχτὲς ἀναμε- τρήσεις στ᾿ ἄλλα πεδία, ἔχομε καὶ τὸν πο- λιστιστικὸ ἀνταγωνισμὸ ἀνάμεσα στὰ ἔθνη καὶ τοὺς λαοὺς ποὺ δὲν ἀγωνίζονται νὰ ἐπι- κρατήσουν µόνο σ᾽ ὅσο γίνεται εὐρύτερους γεωγραφικοὺς χώρους, ἀλλὰ καὶ γιὰ νὰ κερδίσουν καὶ τὶς ξένες πολιτιστικὲς «ἀγορές», πού, κατὰ κανόνα εἶναι οἱ µι- κρὲς ὑποανάπτυχτες χῶρες. Αὐτὲς εἶναι οἱ περισσότερο ἁλώσιμες, καί, ἀπ᾽ αὐτές, οἱ πιὸ εὐάλωτες εἶναι οἱ νέες, οἱ χωρὶς βαθειὲς πολιτιστικὲς ρίζες, οἱ ἀνοιχτὲς στὶς ἐξωτε- ρικὲς πολιτιστικὲς διεισδύσεις, οἱ ὑλικὰ φτωχές, πού, μαζὶ μὲ οἰκονομικὴ καὶ τεχνι- κὴ βοήθεια, ἀναγκάζονται νὰ δεχθοῦν καὶ ξένα πολιτιστικἁ καὶ πνευματικὰ ἀγαθά, ποὺ μ᾽ αὐτὰ καλύπτουν, χωρὶς σχεδὸν καμμιὰ προσαρμογή, δικά τους ἐπείγοντα κενὰ καὶ ἐλλείψεις. "Ανετα, ὕστερα ἀπ᾽ αὐτὰ ποὺ εἴπαμε, καταλήγουμξε, πὼς ὁ ἀγώνας γιὰ τὴν πολι- τιστικὴ ἐπικράτηση, τὸ ἅπλωμα τῶν ἐθνι- κῶν πνευματικῶν ἀξιῶν καὶ τὴ διάδοσή τους βρίσκεται στὰ πλαίσια ἑνὸς συνεχοῦς εὐρύτερου ἀνταγωνισμοῦ ἀνάμεσα στὰ ἕ- θνη καὶ τοὺς λαοὺς καὶ εἶναι μιὰ ἄλλη µορ- φἠ ἐπεκτατικῆς πολιτικῆς. Φυσικά, αὐτὸς ὁ ἀφανὴς ἀγώνας προῦ- ποθέτει λαοὺς ἄνισα πολιτισμικὰ καὶ οἶκο- νομικὰ ἀνεπτυγμένους. Λαοὺς πλούσιους καὶ πολιτικὰ ἰσχυρούς, μὲ παράδοση, ἀ- κτινοβολία καὶ διεθνῆ προβολὴ καὶ λαούς φτωχούς, ἔθνη νεοσύστατα, ἀδύναμα, χω- ρὶς βαθειὲς πολιτιστικὲς ρίζες, ποὺ εἶναι πρόθυμα νὰ δανειστοῦν καὶ νὰ υἱοθετήσουν ἀναφομοίωτες ξένες πνευματικὲς ἀξίες, ποὺ μ᾽ αὐτὲς θὰ ἐμπλουτίσουν καὶ θὰ ἰσχυ- ροποιήσουν τὶς δικές τους, "Όλες αὐτὲς οἱ ἀνταλλαγὲς καὶ πολιτιστικὲς ἀλληλεπι- δράσεις δὲν συνιστοῦν, βέβαια, πολιτιστι- κὸ ἐπεκτατισμὸ καὶ δὲν μποροῦν σὲ ὅλες τὶς περιπτώσεις νὰ στοιχειοθετήσουν τὴν ἔννοια τοῦ πνευματικοῦ σωβινισμοῦ. Ὅ- ταν μάλιστα γίνονται ἀβίαστα, εἰρηνικὰ καὶ μὲ ἀργὸ ρυθμό, σύμφωνο μὲ τὶς ἀφο- μοιωτικὲς δυνατότητες τῶν «συναλλασσο- μένων» λαῶν καὶ μὲ πνεῦμα ἀμοιβαιότη- τας, τότε βοηθοῦν τὴν γενικώτερη προαγῶ- γὴ τοῦ πολιτισμοῦ σὲ παγκόσμια κλίμακα. Μόνο ὅταν σ᾽ αὐτὲς εἰσέρχεται τὸ στοιχεῖο τῆς μονόπλευρης ἀλλοτρίωσης, τῆς ἀδυνα- μίας ἐπιλογῆς καί, προπαντός, τῆς ἀνοι- χτῆς ἤ συγκεκαλυμμένης βίας, τότε, ὁλο- φάνερα, βρισκόμαστε μπροστὰ σὲ σαφεῖς περιπτώσεις πολιτιστικοῦ σωβινισμοῦ, ποὺ ἐμπίπτουν στὸ ἀντικείμενο τῆς ἔρευνάς μὰς αὐτῆς. Ὅσο εἶναι γεγονὸς ἡ ὕπαρξη τῶν πιὸ ποικίλων πολιτισμῶν στὸν ἴδιο χῶρο, ποὺ ἐπηρεάζουν τὴν φυλετική, πολιτιστική, θρησκευτικὴ ἀκόμα καὶ ἰδεολογικὴ ἰδιαιτε- ρότητα τῶν λαῶν, ἄλλο τόσο εἶναι βέβαιη ἡ δυνατότητα συνύπαρξής τους ἀλλὰ καὶ ὁ εἰρηνικός, ἀνοιχτός ἤ συγκεκαλυμμένος ἀ- μοιβαῖος ἀλληλοεπηρεασμός τους, Πα- ράλληλα, ὅμως, ὑπῆρξαν καὶ ὑπάρχουν, ἀ- κόμα καὶ σήμερα, ἔθνη, ποὺ ἔχουν μιὰν ἐ- πίμονη τάση νὰ ὑπερτιμοῦν τὶς δικές τους ἀξίες καὶ νὰ ὑποτιμοῦν τὶς ἀξίες τῶν ἄλλων ἤ, ἀκόμα χειρότερα, νὰ ἐπιδιώκουν νὰ δια- δώσουν, μὲ κάθε µέσο καὶ τρόπο, τὶς δικές τους πνευματικὲς ἀξίες σ᾽ ὅσο γίνεται εὐρύ- τερους χώρους βιάζοντας ἤ πείθοντας τοὺς ἄλλους λαοὺς ν᾿ ἀποβάλουν τὸ δικό τους πολιτισμὸ καὶ νὰ υἱοθετήσουν τὸν ἄλλο. Εἶναι ὁλοφάνερο, πὼς αὐτὴ ἡ ἀξίωση συνι- στᾶ τὴν πιὸ ἀποκρουστικὴ μορφὴ τοῦ πολι- τιστικοῦ σωβινισμοῦ, ἀφοῦ γίνεται ταυτό- χρονὰ καὶ παράλληλα καὶ ἕνα εἶδος ἱμπε- ριαλισμοῦ μὲ σαφεῖς ἐπεκτατικὲς τάσεις, Ἡ ὑπερβολικὴ πίστη στὶς ἰθαγενεῖς ἐθνι- κὲς ἀξίες, ἡ οἴηση, ἡ προκατάληψη, ἡ νο- σηρὴ προσκόλληση σ᾽ ὅ,τι ἡμέτερο καὶ ἡ ἀπόρριψη ἤ μειωτικὴ ἀντιμετώπιση κάθε