ΗΛΙΑΣ Λ. ΤΣΑΤΣΟΜΟΙΡΟΣ Ἢ σήψη τοῦ σύγχρονου Πύθωνα κι ὁ πανάρχαιος ̓Απολλώνιος Λόγος Ἔχει μεγάλη σημασία, ἄν θέλουμε νὰ κατανοήσουμε τὴν ἐποχή μας, νὰ προσπαθήσουμε νὰ βροῦμε τὴν πηγὴ τῆς κοινωνικῆς κακοδαιμονίας, ποὺ ἐξ αἰτίας της ἐπὶ χιλιετίες οἱ λαοί, ἐν ἀδυναμία νὰ ἐντοπίσουν τὰ πραγματικὰ αἴτια, καταφεύγουν συνεχῶς στὸν πόλεμο. Καὶ δυστυχῶς ὁ πόλεμος εἶναι ἡ κορύφῶση τῆς παραδοχῆς ἆκατανοήτων αἰτίων, παραδοχῆς ποὺ σὺυνιστᾶ τὴν παρανοϊκότητα. Ἢ σκέψη μου, ἀναζητῶντας μιὰ «βακτηρία» στὸ δύσκολο δρόμο τῆς ἀνάπτυξης ἑνὸς τόσο μεγάλου θέματος, στράφηκε σὲ δύο μεγάλους ἑρμηνευτὲς τῶν ἀνθρώπινων πραγμάτων: ὁ ἕνας εἶναι ὁ μεγάλος Βοιωτὸς Ἡσίοδος, ποὺ ἕζησε χιλιετίες πρὶν καὶ ὁ ἄλλος ὁ Μάρτιν Χάιντεγκερ. Γιὰ τὸν 'Ἡσίοδο, ἄν ἤθελα νὰ σᾶς τὸν παρουσιάσω, δὲν θὰ μποροῦσα νὰ κλείσω τὸ ἔργο του καὶ τὴν σημασία τοῦ ἔργου του μέσα σὲ λίγες γραμμὲς ἑνὸς μελετήματος. Τὸν Μ. Χάιντεγκερ δὲν εἶναι νομίζω ἀναγκαῖο νὰ τὸν παρουσιάσω ἐγὼ στοὺς ἀναγνῶστες τοῦ «Δαυλοῦ». Τὸ μόνο ποὺ θὰ πῶ γι ̓ αὐτόν, εἶναι τὸ τοῦ Ἰσοκράτους: «Καὶ τὸ τῶν Ἑλλήνων ὄνομα πεπούηκεν μηκέτι τοῦ γένους ἀλλὰ τῆς διανοίας δοκεῖν εἶναι καὶ μᾶλλον Ἕλληνας καλεῖσθαι τοὺς τῆς παιδεύσεως τῆς ἡμετέρας ἢ τοὺς τῆς κοινῆς φύσεως μετέχοντας». (Ας εἶναι αἱ λέξεις αὐτὲς μνημόσυνο τοῦ ἀνδρός). Ἔχει γίνει σήμερα συνείδηση σὲ πολλούς, καὶ μερικοὶ μάλιστα ἐπισημαίνουν, ὅτι: Δὲν ἀπέχουμε, χρονικῶς, παρὰ ἐλάχιστα ἀπ ̓ τὴν ὁριστικὴ ἐπικράτηση τῆς ἑκτροπῆς, ποὺ ἐγὼ θὰ τὴν ὀνομάσω «διαστροφὴ τῆς ἀπόλυτης συμφωνίας». "Ας δοῦμε, πῶς ἐκφράζεται τὸ πνεῦμα σήμερα, στὴν ἐποχὴ τῶν «ἐργαλειακῶν θρυμματισμένων γνώσεων», ὅπως ἔλεγε ὁ Μ. Χάιντεγκερ. ο Ἑρμηνεύουμε --λέγει-- σήμερα τὸ πνεῦμα σὰν «ἐξυπνάδα». Εἶναι λάθος νὰ θεωροῦμε τὸ πνεῦμα σὰν ἁπλῆ νοημοσύνη. Ἡ ἁπλῆ νοημοσύνη σκέφτεται, ὑπολογίζει καὶ παρατηρεῖ τὰ περιβάλλοντα τὸν ἄνθρωπο πράγματα, μὲ σκοπὸ τὴν συμπλήρωση ἤ τὴν μετατροπή, πάντα γιὰ τὴν παραγωγὴ νέων πραγμάτων. Αὐτὴ τὴν νοημοσύνη: μποροῦμε νὰ τὴν ἀναπαράγουμε μέσα ἀπὸ μιὰ ὀργάνώση, πρᾶγμα ποὺ δὲν ἰσχύει γιὰ τὸ Πνεῦμα. “Ολος ὁ «φιλολογισμὸς καὶ αἰσθητισμὸς --συνεχίζει--- δὲν εἶναι παρὰ μιὰ ἀργοπορημένη συνέπεια καὶ ἕνα νόθο παραπροϊὸν τοῦ πνεύματος, τοῦ παραφθαρμένου σὲ ἐξυπνάδα. Τὸ ἁπλῶς πνευματῶδες εἶναι ἕνα κατ ̓ ἐπίφαση πνεῦμα, ποὺ καλύπτει ἀκριβῶς τὸ κενὸ τῆς ἀπουσίας πνεύματος. ο Τὸ πνεῦμα, τὸ παραφθαρμένο σὲ ἐξυπνάδα, μεταβάλλεται σ ̓ ἐργαλεῖι, ποὺ μπορεῖ νὰ ὑπηρετεῖ σκοποὺς ἀντίπαλους πρὸς τοὺς σκοποὺς τοῦ πνεύματος. Καὶ τὸ χειρότερο, ὁ χειρισμὸς τοῦ πνεύματος - ἐργαλείου εἶναι ὑπόθεση, ποὺ μπορεῖ νὰ διδαχθοῦν ἀλλὰ καὶ νὰ διδάξουν ὅλοι οἱ ἐχθροὶ τοῦ πνεύματος. Ἢ χρησιμοποίηση τοῦ πνεύματος - ἐργαλείου φαίνεται ἔντονα, ὅταν αὐτὸ ρυθμίζει καὶ ἐξουσιάζει τὶς ὑλικὲς συνθῆκες παραγωγῆς (κυριαρχία ἑνὸς κόμματος ἢ ἑνὸς ἡγέτη) ἤ δικαιολογῶντας καὶ ἑρμηνεύοντας τὰ δικά μας ἀνώμαλα πράγματα (μιᾶς δῆθεν φιλελεύθερης νοοτροπίας) διὰ τοῦ σχηματισμοῦ ἑνὸς εὔθραστου ύπερ-οικοδομμήματος, ποὺ εἶναι λάθος ἄν ἐκληφθεῖ κι ̓ αὖτὸ σὰν πνευματικό. ο Τὸ πνεῦμα ποὺ νοεῖται σὰν ἐξυπνάδα, πρέπει νὰ εἶναι σὲ κάθε περίπτωση δευτερεῦον στοιχεῖο στὴν τάξη τῶν ἐνεργῶν δυνάμεων ποὺ καθορίζουν τὴν ὕπαρξή μας. Ὡστόσο, αὐτὸ εἶναι ἀναληθές, γιατὶ κάθε δύναμη καὶ πραότητα τοῦ σώματος, κάθε εὐτολμία τοῦ ξίφους, ἀλλὰ καὶ κάθε εὑρηματικότητα τῆς νοημοσύνης μόνο ὅταν θεμελιώνονται ἐπὶ τοῦ πνεύματος, ὑψώνονται καὶ ἀποκτοῦν τὸ γονιμοποιοῦν νόημα, ποὺ ἐξανθρωπίζει τὶς πράξεις μας. Τὸ πνεῦμα πρέπει νὰ εἶναι τὸ κυριαρχοῦν πρῶτον, ὁ φορέας ζωῆς καὶ ὄχι τὸ ἔσχατο, δηλαδὴ ὁ ἁπαραίτητος τρίτος παράγων. Καὶ συνεχίζει: ο "Ας κυτάξουμε τὴν ἐπιστήμη. Οἱ κλάδοι τῶν ἐπιστημῶν εἶναι ἀπομακρυσμένοι μεταξύ τους. Ὁ καθένας χειρίζεται τὸ ἀντικείμενό του μὲ ριζικῶς διάφορο τρόπο. Αὐτὴ ἡ θρυμματισμένη πολυπτυχία τῶν ἐπιστημονικῶν κλάδων ὀφείλει τὴν συνοχή