ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΑ Στὴ χώρα τῶν Λωτοφάγων «Κοτζαμπάσηδες πασσᾶδες - καὶ σεδάσμιοι δεσποτάδες- κυδερνούσανε τὴ χώρα - καλὴ ὥρα», λέ- ει τὸ τραγουδάκι, ὄχι ἐγώ, ἀπὸ τὸ θεατρικὀ ἔργο «Οἱ Προστάτες», ποὺ πρὶν κάμποσα χρόνια σηµεί- ωσε λαμπρὴ ἐπιτυχία. ᾿Απὸ θέατρο πιὰ ἔχει μαυρίσει τὸ μάτι µας, κι ὅσο γιὰ τὸ τραγούδι... «κάνου- µε ἔρωτα μὲ τηλεπάθεια». Τόσο πολύ. Στὰ πλαίσια λοιπὸν ἑνὸς εὐρύτερου θεάτρου καὶ σὲ ἀτμό- σφαιρα φορτισμένη ἀπὸ πατριωτικὴ ἔξαρση ἦταν φυσικὸ νὰ τὸ λαλήσει ὁ ἅγιος Δωδώνης; «Αγά- πη, πού γινες δίκοπο μαχαίρι». «Καὶ µέσα στὴ θολόχτιστη ἐκκλήησιά» ἡ χοσμοξάκουστη «δραχνὴ αἰσθησιακὴ φωνή» φτερούγισε ἀγγελούδι. Καλούτσικος ἦταν ὁ σεδασμιώτατος, δὲ λέω, ἀλλὰ λίγος. Δὲν ἔπιασε τὸ νόημα τῶν καιρῶν, ποὺ ἐκφράζουν καὶ πυροδοτοῦν «Τὰ παιδιὰ τοῦ Πειραιᾶ». Η λανθασμένη ἐπιλογὴ τοῦ στοίχισε τὸν τίτ- λο τοῦ μεγάλου καινοτόµου τῆς Ορθοδοξίας, τοῦ Ελληνοχριστιανισμοῦ γιὰ τὴν ἀκρίδεια, ἀλλὰ τὸ πρότυπο τῆς Ελληνίδας καὶ δὴ τῆς χριστιανῆς τοιαύτης χαλκεύτηχε, ὄγῆχε στὸν ἀέρα, τὸ πιάσαµε τὸ μήνυμα, ὄδερ. Ἢ διδάξασα δέδαια ὑπῆρξε ἀσυναγώνιστη: ἦταν ἡ «ἴδια ἡ Ελλάδα», καθότι «γνή- σια Ρωμιά». Τώρα τί σχέση μπορεῖ νὰ ἔχει ὁ φάντης μὲ τὸ ρετσινόλαδο, καὶ τί ἔχουμε μεῖς καὶ τίγυ- θεύουμε, Ρωμιοὶ μπαμπανᾶτοι, νὰ σχούζουμε καὶ νὰ χτυπιόµαστε, πὼς «ἡ Μακεδονία εἶναι ἑλληνι- κή», θὰ σᾶς γελάσω. Εροιξε λοξὴ ματιὰ στὸ θέατρο ὁ Νικολάκης, ἄλλη μιὰ στὴν παράστασι, κάγ- χάσε, διχάλωσε τῇ Υαπιαλα, κι ἐδῶ τὸ λέν᾽ οἱ ἄλλοι. Στὴν ἀπελπισία µου ζήτησα παρηγοριὰ στὸν παπποῦ Κωνσταντῖνο: «᾿Αδιστάχτως λέγομεν, ὅτι, ὅπως νῦν ἔχουσι τὰ πράγματα, ᾖ....] τὸ ἔθνος ἀνεδείχθη ἐν τοῖς γρόνοις τῆς δουλείας ὑπέρτερον ἤ ἀπὸ τῶν χρόνων τῆς ἀπελευθερώσεως καὶ ἐφεξῆς" διότι ἐπὶ τῶν χρόνων τῆς δουλείας ἐδημιουργήθησαν αἱ πολεμικαί, αἱ ἀστικαὶ καὶ διανοητικαὶ δυνάμεις, δι᾿ ὧν διεξήχθη ὁπωσδήποτε ἡ ἐπανάστασις, ἐνῷ, ἀφ ἧς ἐγενόμεθα ἐλεύθεροι, δὲν διεπλάσαμεν ἔτι νέας ὁννάμεις ἐπιτηδείας νὰ συμπληρώσωσι καὶ νὰ ἀσφαλίσωσι τὸ ἔργον τῶν πατέρων ἡμῶν». Ὃ ἑλληνικὸς διαφωτισμὸς ὄρῆκε τὸ ἀπολωλός, τοῦ ἔδωσε καὶ πάλι τὸ ὄνομά του, ἀνέδασε τοὺς ραγιᾶδες µέχρι τὸ 2], ἀλλὰ κάπου ἐκεῖ μᾶς τὴν εἶχαν στή- σει. «Δι᾿ εὐχῶν τῶν ἁγίων πατέρων (;) ἡμῶν» τὸ κράτος καὶ τὰ ὄργανὰ του ἔδαλαν καὶ πάλι τὰ πράγ- ματα στὴ θέσι τους, καὶ «νάτη πετιέται» καὶ ἡ Ελλάδα, ὄνειρο ἦταν καὶ πάει, «οὐτοπία-οὐ τόπος», θ' ἀποφανθεῖ εὐπατρίδης. τῆς λογιοσύνης μας. δὲν ἰσχυρίζομαι, ὅτι σᾶς ἐννοῶ ἀπόλυτα, καλέ μου κύριε. Τὸ μόνο σίγουρο εἶναι, ὅτι τὸ γῶμα ποὺ πατᾶμιε κι ἐσεῖς κι ἐγὼ εἶναι στοιχειωμένο. Τοίζουν χάτω ἀπὸ τὰ πέλματά μας τῶν ᾿ Ελλήνων τὰ ἱερὰ κόκκαλα. ᾿Ανησυχοῦσε ὁ Κοραῆς" «ἡ ἀκοή του ἐν ὥραις σοδαρῶν σπουδῶν ἐταράττετο»: «... τὰς πλέον θε- τικὰς ὑπηρεσίας παρέχει ἡ ἀρχαία ἑλληνικὴ παιδεία (...). Τί συμφέρει εἰς τὴν ἀπελευθερωμένην ἀπὸ Τούρχους Ελλάδα νὰ πράξη, διὰ νὰ μὴ δουλωθῇ εἰς Χριστιανοὺς τουρκίζοντας;» Πὼς εἴμαστε Χρι- στιανοί, φαίνεται. “Οσο γιὰ τὸ «τουρχίζοντας», δεῖξε μου πῶς ὁιασκεδάζξεις, νὰ σοῦ πῶ ποιός εἶσαι. Καὶ νὰ ἡ ἄποψι τῆς μετεπαναστατικῆς θρησχευτικῆς ἡ ἡγεσίας μας γιὰ τὸν ἐρημίτη τοῦ Παρισιοῦ: «Οἷος ἡ ἣν τύτε νέος χαὶ ἀνέπνεε τὸν ζοφώδη καὶ μο χθηρὸν ἀέρα τοῦ τότε χρόνου, ὄθεν καὶ τὰ συγ- γράμματα αὐτοῦ ἐποτίσθησαν κακοῦ νάματος καὶ διέχυσαν εἰς τὰς ἀθώας ψυχὰς τῶν σπουδαζόντων “Ελλήνων [...) τὴν πρὸς τὴν θρησκείαν ἀδιαφορίαν, ἐξ ἧς προῆλθεν ἡ μεγάλη δλάδη εἰς τὰς συνε- λεύσεις τῆς ᾿Επιδαύρου καὶ τοῦ "Αργους, αἵτινες [...) ἐκύρωσαν τὴν ἀνεξιθρησχείαν». Γιὰ νὰ συ- μπληρώσουμε τὸ κενό, μιᾶς καὶ ὑπάρχει σκληρὸς ἀνταγωνισμὸς στὴ διεθνῆ ἀγορά, «ἐκχριστιανί- ζουμε» τὰ παιδάκια µας, πρὶν ἀκόμη ψελλίσουν «μᾶ». Κουρέµατα καὶ ψαλίδια. Στὰ χρόνια «τοῦ ἐνδόξου θυξαντινισμοῦ» µας δάφτιζαν τοὺς "Ελληνες μὲ τὸ κεφάλι κάτω µέσα στὸ νερό, µέχρι ποὺ νὰ θγεῖ ἀπὸ µέσα τοὺς ὁ διάδολος. Τὸ χαριέστατο «πνίγηκε σὲ μιὰ κουταλιὰ νερό» ἀπὸ κεῖ κρατάει.