ΔΑΥΛΟΣ/15Ι. Ἰούλιος 1994 8892 Οἱ θαθύτατες μουσικὲς γνώσεις στὴν ἀρχαία Ἑλλάδα ̓Αξιότιμε κύριε Λάμπρου, ̓Αφορμὴ γι ̓ αὐτὸ τὸ γράμμα μοῦ ἔδωσε μιὰ ̓Αθηναϊκὴ ἐφημερίδα καὶ κάποιος Ύνωστὸς « Ἕλληνας τραγουδοποιός», στὴν τ λεόραση. τὸν περασμένο Απρίλιο, ποὺ ἀνεφερε, ὅτι ἡ πολυφωνία καὶ ἡ ἁρμονία ἦταν τελείως ἄγνωστη στὴν ἀρχαία Ἑλλάδα καὶ στοὺς κλασσικοὺς χρόνους. Φυσικὰ αὐτὸ εἶναι ἕνα μεγάλο λάθος καὶ ψεῦδος συνάμα, ἀφοῦ ὁ ̓Αριστοτέλης, ὁ Πλάτων, ὁ ̓Αρις στόξενος ὁ Ταραντῖνος, ὁ Ἡρακλείδης ὁ Ποντικὸς καὶ τοὐλάχιστον ἄλλοι δέκα ἀρχαῖοι συγγραφεῖς ἀναφέρουν τὴν πολυφωνία καὶ τὰ «προδλήματά» της. Ξέρομε, ὅτι στὴν ἀρχαία Ἑλλάδα ἡ ιιουσικὴ μεσουράνησε σὲ ἐποχὴ πρωϊμότερη ἀπ ̓ ὅ,τι ἄλλες τέχνες. Καὶ πῶς θὰ ἦταν δυνατόν. νὰ μὴ γνώριζαν τὴν πολυφωνικὴ μουσικὴ μέχρι τοὺς κλασσικοὺς χρόνους, ὅταν ἔχουν εὑρεθεῖ ἀγγεῖα καὶ εἰδώλια μαρμάρινα τοῦ 3000 π.Χ. ἀπὸ τὴν Κέρο καὶ ἄλλες περιοχές, ποὺ ἀπεικονίζουν μουσικοὺς μὲ λύρα, δίαυλο κιλπ.; Σὲ αὐτὸ τὸ διάστημα τῶν 2.500 χρόνων τοὐλάχιστον δὲν εἰχε γίνει ἔστω καὶ τυχαῖα καμμιὰ ἀπόπειρα πολυφωνίας; Οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες κάθε ἄλλο παρὰ ἀγνοοῦσαν τὴν πολυφωνικὴ μουσική. Τὴν συγχορδιακὴ καὶ τονικὴ ἁρμονία. μὲ τὴν σημερινή της ἔννοια στὴν Εὐρώπη καὶ στὴν Δύσῃ. δὲν τὴν χρησιμοποιοῦσαν, διότι ἦταν ἀντίθετη στὴ δάση τῆς μουσιχῆς τους. Γνωρίζουμε. ὅτι ἀνάλογα μὲ τὸν χῶρο καὶ τὸν χρόνο ὑπῆρχε ἀνάλογη μουσικὴ στὴν ἔχφραση καὶ στὴν ἀπόδοση. ̓Αλλη μουσικὴ εἶχαν γιὰ θρήνους καὶ ἄλλη. γιὰ διασκέδαση, ἄλλη γιὰ τὴν ἡμέρα καὶ ἄλλη γιὰ τὴ νύχτα, ἄλλη γιὰ τὸν ἀθλητισμὸ καὶ ἄλλη γιὰ τὴν λατρεία τοῦ θείου, γιὰ τὸν γυναικωνίτη κ.λπ. Ἡ κάθε μορφη τῆς μουσικῆς, ὅπως καὶ κάθε «τρόπος» (κλῖμαξ), εἶχε τὴν δική της προσωπικότητα καὶ τὸν δικό της χαρακτῆρα καὶ κυρίως εἶχε «θος» καὶ χυριαρχοῦσε σὲ αὐτὲς ὁ σεδασμὸς σὲ κάθε κοινωνικὴ κατάκτηση. Ξέρομε, ὅτι ὑπῆρχαν τὰ θέατρα. τὰ ὠδεῖα, οἱ χῶροι ὀρχήσεως κιλπ. καὶ τὸ κυριώτερο ὅτι οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες καὶ ἡ μουσική τους εἶχαν μεγάλη σχέση καὶ ἐπαφὴ μὲ τὴν «φύση» καὶ τὸν «χῶρο». Σὲ μία ἀπόπειρα πολύφωνης μουσικῆς σὲ ἀρχαῖο θέατρο, ὅπως ἀναφέρεται στὸ θιθλἰο «1 Δελφικὴ ̓Ιδέα» (Δ. Λαξογιώργου --' Ελληνικοῦ, Β ́ ἔκδοση, σελ. 53), στὶς Δελφικὲς ' Εορτὲς ποὺ εἶχαν ὀργανώσει ὁ ”Αγγελος καὶ ἡ Εὔα Σικελιανοῦ τὸ 1926 καὶ 1930 «...ἀπὸ τὸν πλευρὰ τοῦ ἀκροατηρίου τὰ ὄργανα ἀκούγονταν πολὺ λίγο, παρ ̓ ὅλο ὅτι ἔπαιξαν 40 μουσικοί. Τὸ ἀποτέλεσμα ἦταν ἕνα εἶδος ὑπόκωφου ἤχου... Μόνο ποὺ καθυστέρησε τὴν ἀπόδειξη τῆς θεωρίας μου, ὅτι στὸ "Ελληνικὸ Θέατρο, ἀλλὰ καὶ σὲ ὅλα τὰ θέατρα ἡ μουσικὴ ἁρμονία εἶναι ἐμπόδιο καὶ ὄχι θυήθεια!» Συνεπῶς ἡ πολυφωνία δημιουργοῦσε προθλήματα ἐν σχέσει μὲ τὸν χῶρο ποὺ παιζόταν. Γι’ αὐτὸ ἐξ ἄλλου γράφει καὶ ὁΑριστοτέλης, ὅτι τὸ ἑλληνικὸ δράμα ἀπαιτεῖ «μελωδίαν καὶ ρυθμόν, καὶ τίποτε ἄλλο». Σήμερα ὅλοι οἱ εἰδικοὶ καὶ οἱ ἠχολῆπτες τῶν στούντιο γνωρίζουν τὴν σημασία ποὺ ἔχει ὁ συντονισμὸς καὶ ἡ ἠχὼ (τὸ λεγόμενο δάθος) στὴν μουσική, ἀκόμη καὶ στὴν φωνητικὴ ἀπαγγελία. Στὴν ἀρχαία ἐποχὴ τὰ θέατρα καὶ τὰ ὠδεῖα μὲ τὴν ἰδιαίτερη μαθηματική τους κατασκευὴ λειτουργοῦσαν σὰν «στούντιο» τῆς ἐποχῆς μὲ ἕνα Φυσικώτατο «θάθος». Σὰν ἕνα τεράστιο ἠχεῖο, ποὺ οἱ ἀκροατὲς θρίσκονταν μέσα. σ ̓ αὐτό. Συνεπῶς καλὰ θὰ κάνουν οἱ «μοντέρνοι μουσικάντηδες» καὶ οἱ «τραγουδοποιοἰ» νὰ κάνουν κάποια ἄλλη δουλειὰ καὶ νὰ μὴν προσπαθοῦν νὰ μειώνουν τὴν ἀρχαιοελληνικὴ μουσικὴ καὶ ἰδιαίτερα ὅταν τὰ τελευταῖα ἑκατὸ χρόνια οἱ μεγαλύτεροι μουσουργοὶ καὶ μουσικολόγοι ἀναφέρονται ἢ καὶ ἐπηρεάζονται ἀκόμη ἀπὸ αὐτήν: Χρ. Χάλαρης, Ἰ. Παπαϊωάννου. Λ. Μπερστάιν. Χ. φὸν Κάραγιαν (γιὰ ὅσους δὲν ξέρουν, ὁ διεθνοῦς φήμης Κάραγιαν δὲν ἦταν Γερμανός, ἀλλὰ Ἕλληνας γεννημένος στὴν Αὐστρία). ̓Ακόμη καὶ στὴν «αὐτοσχεδιαξόμενη μουσικὴ» καὶ τὴν «τζὰζ» οἱ τρόποι ποὺ χρησιμοποιοῦνται (τὰ λεγόμενα «πηιο(65») εἶναι καθαρὰ ἀρχαιοελληνικά: Φρυγικός, Ἴωνικός, Λυδικός, Αἰολικός, Δωρικός, Νεαπολιτάνικος, Λοχκρικός, Μιξολυδικός, Πεντατονικὸς κ.ᾶ., ὅπως ὑπάρχουν καὶ μουσικοὶ τῆς «τζὰζ» ἐπηρεασμένοι ἀπ ̓ αὐτήν: ;οἶνη Με Ι.ααρήΙΙη κ.ᾱ. ̓Αλλὰ ἕνα κλασσικὸ παράδειγμα ἐπηρεασμοῦ ἀπὸ τὴν ἀρχαιοελληνικὴ μουσικὴ καὶ τὴν «Μυθολογία» εἶναι ὁ μεγάλος Ἰγκὸρ Στραθίνσκυ, ὁ ὁποῖος στὶς ἐπιστολές του ἀναφέρει, ὅτι «ἡ ̓Ελληνικὴ Μυθολογία εἶναι ἀστείρευτη πηγὴ μουσικῶν ἰδεῶν, θεμάτων καὶ εἰκόνων δράσεως καὶ ξωντάνιας», ἀλλὰ καὶ ὁ κατάλογος τῶν ἔργων του ὅπως: «Απόλλων Μουσηγέτης καὶ οἱ τρεῖς Μοῦσες Καλλιόπη, Πολύμνια καὶ Τερψιχόρη», «Αγών», «Ὀρφεύς», «Βασιλεὺς Οἰδίπους», «Περσεφόνη», «Ὠδή», « ̓Ανθέμιον», «Θρῆνοι»,