8892 ΔΑΥΛΟΣ/15Ι. Ἰούλιος 1994 Οἱ θαθύτατες μουσικὲς γνώσεις στὴν ἀρχαία Ἑλλάδα ᾿Αξιότιμε κύριε Λάμπρου, ᾿Αφορμὴ γι᾿ αὐτὸ τὸ γράμμα μοῦ ἔδωσε μιὰ ᾿Αθηναϊκὴ ἐφημερίδα καὶ κάποιος Ύνω- στὸς « Ἕλληνας τραγουδοποιός», στὴν τ λεόραση. τὸν περασμένο Απρίλιο, ποὺ ἀνε- φερε, ὅτι ἡ πολυφωνία καὶ ἡ ἁρμονία ἦταν τελείως ἄγνωστη στὴν ἀρχαία Ἑλλάδα καὶ στοὺς κλασσικοὺς χρόνους. Φυσικὰ αὐτὸ εἶναι ἕνα μεγάλο λάθος καὶ ψεῦδος συνάμα, ἀφοῦ ὁ ᾿Αριστοτέλης, ὁ Πλάτων, ὁ ᾽Αρις στόξενος ὁ Ταραντῖνος, ὁ Ἡρακλείδης ὁ Ποντικὸς καὶ τοὐλάχιστον ἄλλοι δέκα ἀρχαῖοι συγγραφεῖς ἀναφέρουν τὴν πολυ- φωνία καὶ τὰ «προδλήματά» της. Ξέρομε, ὅτι στὴν ἀρχαία Ἑλλάδα ἡ ιιουσικὴ μεσουράνησε σὲ ἐποχὴ πρωϊμότε- ρη ἀπ᾽ ὅ,τι ἄλλες τέχνες. Καὶ πῶς θὰ ἦταν δυνατόν. νὰ μὴ γνώριζαν τὴν πολυφωνικὴ μουσικὴ μέχρι τοὺς κλασσικοὺς χρόνους, ὅταν ἔχουν εὑρεθεῖ ἀγγεῖα καὶ εἰδώλια μαρμάρινα τοῦ 3000 π.Χ. ἀπὸ τὴν Κέρο καὶ ἄλλες περιοχές, ποὺ ἀπεικονίζουν μουσι- κοὺς μὲ λύρα, δίαυλο κιλπ.; Σὲ αὐτὸ τὸ διά- στημα τῶν 2.500 χρόνων τοὐλάχιστον δὲν εἰχε γίνει ἔστω καὶ τυχαῖα καμμιὰ ἀπόπει- ρα πολυφωνίας; Οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες κάθε ἄλλο παρὰ ἀγνοοῦσαν τὴν πολυφωνικὴ μουσική. Τὴν συγχορδιακὴ καὶ τονικὴ ἁρμονία. μὲ τὴν σηµερινή της ἔννοια στὴν Εὐρώπη καὶ στὴν Δύσῃ. δὲν τὴν χρησιμο- ποιοῦσαν, διότι ἦταν ἀντίθετη στὴ δάση τῆς μουσιχῆς τους. Γνωρίζουμε. ὅτι ἀνάλο- γα μὲ τὸν χῶρο καὶ τὸν χρόνο ὑπῆρχε ἀνά- λογη μουσικὴ στὴν ἔχφραση καὶ στὴν ἀπό- δοση. ᾿Αλλη μουσικὴ εἶχαν γιὰ θρήνους καὶ ἄλλη. γιὰ διασκέδαση, ἄλλη γιὰ τὴν ἡμέρα καὶ ἄλλη γιὰ τὴ νύχτα, ἄλλη γιὰ τὸν ἀθλητισμὸ καὶ ἄλλη γιὰ τὴν λατρεία τοῦ θείου, γιὰ τὸν γυναικωνίτη κ.λπ. Ἡ κάθε μορφη τῆς μουσικῆς, ὅπως καὶ κάθε «τρό- πος» (κλῖμαξ), εἶχε τὴν δική της προσωπι- κότητα καὶ τὸν δικό της χαρακτῆρα καὶ κυ- ρίως εἶχε «θος» καὶ χυριαρχοῦσε σὲ αὐτὲς ὁ σεδασμὸς σὲ κάθε κοινωνικὴ κατάκτηση. Ξέρομε, ὅτι ὑπῆρχαν τὰ θέατρα. τὰ ὠδεῖα, οἱ χῶροι ὀρχήσεως κιλπ. καὶ τὸ κυριώτερο ὅτι οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες καὶ ἡ μουσική τους εἶχαν μεγάλη σχέση καὶ ἐπαφὴ μὲ τὴν «φύ- ση» καὶ τὸν «χῶρο». Σὲ μία ἀπόπειρα πο- λύφωνης μουσικῆς σὲ ἀρχαῖο θέατρο, ὅπως ἀναφέρεται στὸ θιθλἰο «1 Δελφικὴ ᾿Ιδέα» (Δ. Λαξογιώργου --' Ελληνικοῦ, Β΄ ἔκδοση, σελ. 53), στὶς Δελφικὲς ' Εορτὲς ποὺ εἶχαν ὀργανώσει ὁ ”Αγγελος καὶ ἡ Εὔα Σικελια- νοῦ τὸ 1926 καὶ 1930 «...ἀπὸ τὸν πλευρὰ τοῦ ἀκροατηρίου τὰ ὄργανα ἀκούγονταν πολὺ λίγο, παρ᾽ ὅλο ὅτι ἔπαιξαν 40 μουσικοί. Τὸ ἀποτέλεσμα ἦταν ἕνα εἶδος ὑπόκωφου ἤχου... Μόνο ποὺ καθυστέρησε τὴν ἀπό- δειξη τῆς θεωρίας μου, ὅτι στὸ "Ελληνικὸ Θέατρο, ἀλλὰ καὶ σὲ ὅλα τὰ θέατρα ἡ µου- σικὴ ἁρμονία εἶναι ἐμπόδιο καὶ ὄχι θυή- θεια!» Συνεπῶς ἡ πολυφωνία δημιουργοῦσε προθλήματα ἐν σχέσει μὲ τὸν χῶρο ποὺ παι- ζόταν. Γι’ αὐτὸ ἐξ ἄλλου γράφει καὶ ὁΑρι- στοτέλης, ὅτι τὸ ἑλληνικὸ δράμα ἀπαιτεῖ «μελωδίαν καὶ ρυθµόν, καὶ τίποτε ἄλλο». Σήµερα ὅλοι οἱ εἰδικοὶ καὶ οἱ ἠχολῆπτες τῶν στούντιο γνωρίζουν τὴν σημασία ποὺ ἔχει ὁ συντονισμὸς καὶ ἡ ἠχὼ (τὸ λεγόμενο δάθος) στὴν μουσική, ἀκόμη καὶ στὴν φω- νητικὴ ἀπαγγελία. Στὴν ἀρχαία ἐποχὴ τὰ θέατρα καὶ τὰ ὠδεῖα μὲ τὴν ἰδιαίτερη μα- θηματική τους κατασκευὴ λειτουργοῦσαν σὰν «στούντιο» τῆς ἐποχῆς μὲ ἕνα Φυσικώ- τατο «θάθος». Σὰν ἕνα τεράστιο ἠχεῖο, ποὺ οἱ ἀκροατὲς θρίσκονταν μέσα. σ᾽ αὐτό. Συνεπῶς καλὰ θὰ κάνουν οἱ «μοντέρνοι μουσικάντηδες» καὶ οἱ «τραγουδοποιοἰ» νὰ κάνουν κάποια ἄλλη δουλειὰ καὶ νὰ μὴν προσπαθοῦν νὰ μειώνουν τὴν ἀρχαιοελλη- νικὴ μουσικὴ καὶ ἰδιαίτερα ὅταν τὰ τελευ- ταῖα ἑκατὸ χρόνια οἱ μεγαλύτεροι μου- σουργοὶ καὶ μουσικολόγοι ἀναφέρονται ἢ καὶ ἐπηρεάζονται ἀκόμη ἀπὸ αὐτήν: Χρ. Χάλαρης, Ἰ. Παπαϊωάννου. Λ. Μπερστάιν. Χ. φὸν Κάραγιαν (γιὰ ὅσους δὲν ξέρουν, ὁ διεθνοῦς φήμης Κάραγιαν δὲν ἦταν Γερ- µανός, ἀλλὰ Ἕλληνας γεννημένος στὴν Αὐστρία). ᾽Ακόμη καὶ στὴν «αὐτοσχεδιαξόμενη μουσικὴ» καὶ τὴν «τζὰζ» οἱ τρόποι ποὺ χρη- σιμοποιοῦνται (τὰ λεγόμενα «πηιο(65») εἶναι καθαρὰ ἀρχαιοελληνικά: Φρυγικός, Ἴωνι- κός, Λυδικός, Αἰολικός, Δωρικός, Νεαπο- λιτάνικος, Λοχκρικός, Μιξολυδικός, Πεντα- τονικὸς κ.ᾶ., ὅπως ὑπάρχουν καὶ μουσικοὶ τῆς «τζὰζ» ἐπηρεασμένοι ἀπ᾽ αὐτήν: ;οἶνη Με Ι.ααρήΙΙη κ.ᾱ. ᾿Αλλὰ ἕνα κλασσικὸ πα- ράδειγµα ἐπηρεασμοῦ ἀπὸ τὴν ἀρχαιοελ- ληνικὴ μουσικὴ καὶ τὴν «Μυθολογία» εἶναι ὁ μεγάλος Ἰγκὸρ Στραθίνσκυ, ὁ ὁποῖος στὶς ἐπιστολές του ἀναφέρει, ὅτι «ἡ ᾿Ελληνικὴ Μυθολογία εἶναι ἀστείρευτη πηγὴ μου- σικῶν ἰδεῶν, θεμάτων καὶ εἰκόνων δράσε- ως καὶ ξωντάνιας», ἀλλὰ καὶ ὁ κατάλογος τῶν ἔργων του ὅπως: «Απόλλων Μουση- γέτης καὶ οἱ τρεῖς Μοῦσες Καλλιόπη, Πο- λύμνια καὶ Τερψιχόρη», «Αγών», «Ὀρφεύς», «Βασιλεὺς Οἰδίπους», «Περσε- φόνη», «Ὠδή», «᾿Ανθέμιον», «Θρῆνοι»,